ابعاد فرزند پروری از دیدگاه شیفر (1965)

شیفر (1965) در مطالعات اولیه خود در مورد تحلیل عوامل رفتارهای والدین به دو بعد رسید: بعد گرمی روابط در مقابل سردی و بعد کنترل در مقابل آزادی.

بعد گرمی مربوط می شود به والدینی که اغلب به فرزندان خود لبخند می زنند، به آنها پاداش می دهند و آنها را تشویق می کنند و عاطفه زیادی از خود نشان می دهند. هرچند که ممکن است از آنها به دلیل رفتارهای ناشایست، انتقاد نمایند (شیفر و سلیگمن، 1951؛ به نقل از علی مدد، 1388).

بعد سردی مربوط می شود به والدینی که به میزان زیادی از فرزندان خود انتقاد می کنند. آنها به تنبیه و تحقیر فرزندانشان می پردازند و یا این که آنها را نادیده می گیرند. به ندرت اتفاق می افتد که به فرزندان خود القا کنند که آنها دوست داشتنی و با ارزش هستند (همان منبع).

کنترل در برابر آزادی

والدین سختگیر قواعد بسیاری را به کودکان خود تحمیل می کنند. مایلند از نزدیک کودکان خود را نظاره کنند و معیارهای قاطعی برای رفتار دارند که از فرزندان انتظار عملی کردن آنها را دارند. ولی لزوماً آنها را تنبیه نمی کنند. در حقیقت والدین سختگیر فرزندانی دارند که معمولاً خود را با قواعد سازگار می کنند و چندان نیازی به تنبیه ندارند. البته نوع قواعد و محدودیت هایی که والدین تحمیل می کنند بستگی به سن فرزندانشان دارند. در سال های پیش از مدرسه در مورد سر و صدا، پاکیزگی، بازی با اسباب بازی، اطاعت، رفتار پرخاشگرانه، نحوه لباس پوشیدن و . . . قواعدی تعیین می کنند. والدین سختگیر از فرزند خود توقع رفتار عاقلانه، عملکرد خوب در مدرسه، درست غذا خوردن و تمیزی را دارند (بامریند، 1973؛ ماتینز، 1975؛ به نقل از ماسن و همکاران؛ ترجمه یاسایی، 1382).

در وضعیت افراطی دیگر والدین سهل گیر هستند. این گونه والدین به طور کلی قواعد کمی دارند و از فرزندان خود توقع چندانی ندارند، آنان چندان توجهی به آموزش فرزند خود ندارند. چندان متوقع نیستند که فرزندانشان عاقلانه رفتار کنند، فرزندانشان را از آسیب رساندن به اسباب خانه یا سایر اشیاء منع نمی کنندو اهمیتی به پاکیزگی یا اطاعت نمی دهند (همان منبع).

مطلب مشابه :  اثرات ورزش و رژیم غذایی بر دیابت

 

شیفر (1965) با ترکیب ابعاد گرمی روابط در مقابل سردی (پذیرش/ طرد) و کنترل در مقابل آزادی (سهل گیر/ سخت گیر) والدین را به 4 دسته کلی تقسیم کرد:

1- والدین گرم و آزاد گذارنده

2- والدین گرم و کنترل کننده

3- والدین سرد و آزاد گذارنده

4- والدین سرد و کنترل کننده

والدین گرم و کنترل کننده

این گروه از والدین، به کودکان خود محبت ابراز کرده و به آنها آزادی می دهند. والدین تلاش می کنند که احساس امنیت خاطر فرزندان را حفظ کرده و پاسخ های مطلوب به آنها بدهند. کودکان این گروه، خصوصاً تمایل به تسلط بر محیط و گرایش به رفتارهای نوع دوستانه نسبت به همسالان داشته و دارای احساس استقلال و اعتماد به نفس هستند (بالانتین[1]، 2001). والدین گرم و کنترل کننده هم به فرزندان محبت می کنند و هم محدودیت کننده هستند، اما محدودیت های اعمال شده از سوی این والدین، با منطق و استدلال برای فرزندان می باشد. آنان قوانین را برای فرزندان توضیح داده و نسبت به تغییر و تحولات احتیاجات آنان پاسخگو هستند (انونی مس[2] ، 1995).

والدین گرم و آزاد گذارنده

این والدین نسبت به فرزندان خود به محبت های افراطی روی آورده و مدام آنها را مورد امر و نهی قرار می دهند که این امر مانع یادگیری های اکتشافی و کنجکاوی فرزندان آنها می گردد. این کودکان تلاش می کنند بر همسالان خود مسلط شوند و عموماً حالتی از خصومت توأم با پرخاشگری دارند. این والدین در مقابل فرزندان، پاسخگو، گرم، پذیرا و فرزند محورند ولی کنترل و نظارت چندانی بر کارها و رفتار فرزندان خود ندارند. از این رو تقاضا و تکالیف و برنامه ای برای فرزندان وضع نمی کنند (بالانتین، 2001).

والدین سرد و کنترل کننده

رفتارهای این گروه از والدین، با سخت گیری، نه تنبیه و محدودیت های شدیدی همراه است که این امر موجب احساس خصومت در بچه ها می شود. امیال سرکوب کننده کودکان، باعث گوشه گیری عدم اعتماد به نفس و احساس خجالت در آنها می گردد. این کودکان عموماً عصبی، افسرده و مضطرب هستند. این گروه از والدین معتقدند که می باید دائماً به اعمال قدرت بر فرزندان خود بپردازند، زیرا این احتمال وجود دارد که بچه ها به آسانی در معرض خطر قرار می گیرند و فاسد شوند. این والدین عموماً نسبت به فرزندان، سخت گیری کنترل بالا و قوانین زیادی اعمال می کنند و تمایل به تنبیه بدنی و انواع دیگر تنبیه دارند. (انونی مس، 1995).

مطلب مشابه :  سطوح وگرایش های نظریه خودگردانی ذهنی

این والدین اعتماد کمی نسبت به فرزندان خود دارند. خواسته ها و توقعات زیادی از فرزندان خود دارند و شیوه تعاملشان، بزرگسال محوری می باشد. آنان به خاطر ترس از عدم کنترل بچه ها، از ارتباط وسیع فرزندان، خودداری می کنند (بالانتین، 2001).

والدین سرد و آزاد گذارنده

فرزندان این گروه از والدین، به علت فقدان محبت و از طرف دیگر آزادی با قید و شرط، کودکانی خالی از احساس و عاطفه هستند که این ویژگی باعث رفتارهای پرخاشگرانه شدیدی از سوی کودکان می شود. پیامدهای این سبک تربیتی می تواند منجر به بزهکاری و رفتارهای جامعه ستیز گردد. این والدین نه نسبت به فرزندان پاسخگو هستند و نه تقاضایی از فرزندان دارند. آنان نه از فرزندان حمایت می کنند و نه خود ادراکی مثبت و نه خود تنظیمی آنان را تشویق می کنند و غالباً از خود نظارتی و خود رهبری رفتار کودکان، بی اطلاعند. در واقع این والدین، به عنوان والدین بی توجه معروفند (همان منبع).

الگوهای فرزند پروری مک کوبی و مارتین

مک کوبی و مارتین (1983، به نقل از سلیگمن، 1999) با ترکیب دو بعد فرزند پروری پذیرش/ پاسخگویی و مطالبه کنندگی/ کنترل کنندگی چهار الگوی فرزند پروری را آن گونه که در شکل شماره 1 نشان داده شده است ارائه کرده است که از پر کاربردترین الگوها در زمینه بررسی شیوه های فرزند پروری می باشد.

 

[2]– Anonymous