تاب بیاری

آدما در برابر شرایط نامساعد، خطرها و مشکلات معمولاً احساس بی پناهی می کنن و در بسیاری مواقع هم تلاش  می کنن  که در برابر خطرها و موقعیتای بد، تحمل کنه واغلب یافته های غیر منتظره ای به دشت می کنن. توانایی اجرای این «جادوی عادی [1]» (ماستن[2]،  2001) بیشتر در بخش علوم اجتماعی، انعطاف پذیری یا «تاب بیاری» اسمشه. تاب بیاری در علوم اجتماعی به عنوان «روند کشسانی و عکس العمل در مقابل مشکلات» فرض می شه(هانتر[3]،  2001ص12).

کانر[4] (2006)  تاب بیاری رو به عنوان «روشی واسه اندازه گیری توانایی فرد در مقابله با عوامل استرس زا و عواملی که سلامت روان فرد رو تهدید می کنه»، تعریف کرده.

افراد تاب آور دارای رفتارای خود شکنانه نیستن. از نظر عاطفی آروم بوده و توانایی مقابله با شرایط بد رو دارن. بونا[5] (2004)  راه های گرفتن تاب بیاری رو داشتن سرسختی،  خود افزایی،  مقابله سرکوبگرایانه،  داشتن خلق و خو و احساسات مثبت می دونه.

واسه درک تفاسیر و روشای مربوط به تاب بیاری،  ممکنه به تفاوت بین احتمال خطر و مصادیق تاب بیاری نیاز داشته باشیم. در سه دهه گذشته تحقیق کاملی در این مورد انجام و نمونه های تاب بیاری جمع بیاری شده (گارمزی،  نوچترلین[6]، 1972 ،لاتر[7]، 2003). تاب بیاری به عنوان قدرت یا توانایی برگشتن به زندگی ابتدایی و شروع وضعیت جدید از راه کاهش فشار عصبی یا دستکاری اون و جایگزینی نشاط  تعریف می شه. تاب بیاری هم اینکه به عنوان توانایی بهبود مریضی افسردگی یا مسائلی مثل این هم فهمیده می شه (وبستر[8]،  1995ص32).

تاب بیاری مهارتی مناسبه واسه پشت سرگذاشتن مشکلات زندگی حتی وقتی که شرایط بد و سخت هست،  مثل اینکه شخص یه طناب قابل برگشت [9]رو دور مشکلات بسته که به فرد کمک می کنه وقتی شرایط بد شد اونا رو به عقب بکشه و به اونا به چشم آدما نگاه کنه(فولر[10]،1998ص67).

تاب بیاری به توانایی یه آدم می گن که به طور موفقیت آمیز شرایط بد رو پشت سرگذارده وبا اونا یکی بودن پیدا میکنه و برخلاف روبرو شدن با مشکلات زندگی به توانایی تحصیلی و هیجانی و اجتماعی دست پیدا میکنه (دیویدیس[11]،  1999ص76).

معنی تاب بیاری طی تحقیق هایسه دهه گذشته علوم اجتماعی، مثل یه اتفاق چند بعدی شناخته شده که در بافتای جور واجور اجتماعی و داخلی متفاوت هستن(کانر ودیویدسون[12]، 2003ص43).

در تحقیقات گذشته تاب بیاری بر متغیرهایی مثل توانایی مریض،  مخفی سازی احتمال خطر و عوامل ناتوون تاکید شده(لاتر،2003ص34).

طبق مدلای ارائه شده از طرف اورال، آلتروسپ و پاولسن[13]، 2006) سه بخش عملکردی واسه تاب بیاری تعریف و بر اونا تمرکز شده.

  1. تاب بیاری به عنوان یه ویژگی شخصیتی یا توانایی پیش بینی افراد در مقابل تاثیرات منفی مشکلات و احتمال خطر فرض می شه.
  2. یه وضعیت روحی مثبت یا سلامت روانی(مثل درک مثبت، خود فکر، پیشرفت تحصیلی، موفقیت در وظایف و. ..) یا از دست دادن مریضی روحی روانی برخلاف وجود یا احتمال خطر تعریف می شه.
  3. یه روند پویا که بر عمل بین متغیرهای فردی و پیرامونی تاثیر گذاشته و در طول زمان تغییر می کنه. این تعریف به دلیل چهارچوب گسترده و ترکیب ویژگیای فردی با ویژگیای محیطی ایجاد تاب بیاری، بیشتر از تعاریف قبلی روش زوم شده.

تاب بیاری به عنوان یکی از سازه های اصلی شخصیت واسه فهم انگیزه،  هیجان و رفتار معنی سازی شده (بلاک[14]،  2002). ورنر و اسمیت (1992)  خودتاب بیاری رو سازوکار ذاتی خود اصلاح گری آدم می دونن. علاوه بر اون به باور ورنر(1997)  تاب بیاری  جدا از خطرات تهدید کننده،  دلیلی بالقوه در همه افراد واسه تغییره. بلاک (2002) عقیده داره که خود تاب بیاری توانایی موافقت سطح کنترل طبق شرایط محیطیه(لتزرینگ ،  بلاک و فوندر[15]،2005ص12).

تاب بیاری ویژگی یا خصلتی نیس که بعضی دارای اون باشن و بعضی اونو نداشته باشن،  به بیان  دقیق تر،  تاب بیاری نشون دهنده تعاملی بین آدم و محیطه.  تاب بیاری اشاره به ایستادگی در برابر خطر داره اما یه اتفاق تدریجیه و جمع شدن خطر می تونه حتی تاب آورترین افراد رو هم تسلیم سازه. راتر[16](1987) خاطر نشون می کنه که تاب بیاری یه جور تعامل با عامل خطره یعنی ماهیتی رو به رشد داره که از بیولوژی و تجارب ابتدایی زندگی منشاء میگیره و عوامل محافظتی می تونن از راه روش های جور واجور در مراحل متفاوت رشد، عمل کنن. مثلا مراقبتای والدین در کودکی خیلی زیادً مواظبت کننده س،  اما در نوجوونی یه اینجور مراقبتی ممکنه مانع رشد سالم شه(راتر،1992ص34).

تاب بیاری آشکارا چیزی بیشتر از یه برآمده. ورنر[17] و اسمیت[18] تاب بیاری رو «سازو کار ذاتی خود اصلاح گری بشر» می دونن و فکر می کنند « اونایی که تاب آور هستن،  انعطاف پذیر هستن،  این افراد نه شکست ناپذیرن[19] و نه محفوظ[20] ». هسته مرکزی سازه خودتاب بیاری  رو  این پیش فرض تشکیل میده که «فطرتی زیست شناختی» واسه رشد و کمال در هر آدم هست(مثلا طبیعت خود ـ اصلاح گری ارگانیسم انسانی) که بطور طبیعی و در شرایط مشخص محیطی می تونه رو شه (ورنر،1997ص31).

مطلب مشابه :  ابعاد سرمایه اجتماعی

تاب بیاری ظرفیتی انسانی در همه افراد واسه تغییر، جدا از خطرات تهدید کننده س. از پایهً نوع بشر دارای نیازای پیچیده و زیادی واسه رشده که باعث می شه تا اون رو به طور طبیعی به طرف این برامدهای تاب آور به حرکت در بیارن(لیفتون[21]،  1998ص109).

به باور ماستن[22] (2001) وقتی که فاجعه از سر بگذره و نیازای ابتدایی انسانی تامین شه، اون بعضی وقتا تاب بیاری به ظهور می رسه. در نتیجه روند تاب بیاری،  اثرات بد،  اصلاح یا کاهش  می شن و یا حتی پنهون می گردن (توگادو و فردریکسون[23]، 2004ص23).

سلامت روان افراد آسیب دیده،  تحت تاثیر نتیجه های منفی پیشامدهای بد قرار میگیره. سرسختی و خود تاب بیاری از منابع داخل فردی هستن که می تونن سطوح استرس و ناتوانی رو در شرایط بد کم کنه و اثرات منفی استرس رو کم رنگ تر نشون بدن. البته تاب بیاری، تنها پایداری در برابر آسیبا یا شرایط تهدید کننده نیس و حالتی واکنشی در رویارویی با شرایط خطرناک نیست، بلکه شرکت فعال[24] و سازنده در محیط پیرامونی خوده. میشه گفت تاب بیاری،  توانمندی فرد در ایجاد تعادل زیستی ـ روانی،  در شرایط خطرناکه(کانر و دیویدسون[25]، 2003).

پژوهشای تاب بیاری نشون میدن که چیجوری افراد در رویارویی با عوامل نا آرومی زا و آسیب رسان که در بافتار اجتماعی هست؛ مثل نژادپرستی، جنگ، فقرو یا به وجود اومده توسط اتفاق پیشامدای ناگواره؛ با موفقیت بیرون میان. در واقع این دیدگاه منطق قدرت رو آماده می سازه تا از نگاه تنگ و تار علوم اجتماعی و رفتاری که حتماً توجه خود رو معطوف به خطر، کمی و آسیب کردن، دست ورداشته و توجه به نقاط قوت افراد با دیدگاهی ارتقا نگر گسترش یابد. توجه به اینکه هر کسی دارای نقاط قوت و ظرفیت واسه تغییره، نه فقط موجب می شه که در بخش بهداشت روانی حادثه، فرایندهای موثر شناسایی شن بلکه باعث می شه تا از حساسیت بیخود نسبت به پرداختن به شناسایی خطر به عنوان دیدگاهی یه جانبه دست ورداشته شه. علاوه بر این، محققان می گن که تاب بیاری یه جور بازسازی خود با نتیجه های مثبت هیجانی،  عاطفی و شناختیه (ماستن ، 2001ص56).

کامپفر (1999) باور داشت که تاب بیاری،  برگشت به تعادل ابتدایی  یا رسیدن به تعادل سطح بالاتر (در شرایط تهدید کننده) است و به خاطر این موافقت موفق در زندگی رو جفت و جور می کنه. در عین حال کامپفر به این نکته هم اشاره می کنه که موافقت مثبت با زندگی،  هم می تونه نتیجه تاب آوریبه تعداد رود و هم به عنوان پیش آیند، سطح بالاتری از تاب بیاری رو دلیل شه. ایشون این موضوع رو به وجود اومده توسط پیچیدگی تعریف و نگاه به تاب بیاری می دونه.

کوباسا، مدی و زولا (1983) سرسختی رو ترکیبی از باورها درباره خودمون و جهان تعریف می کنن که از سه عامل تعهد[26] ، کنترل[27]و جنگ جویی[28] تشکیل شده. باور به تغییر،  تغییر و جست و خیز زندگی و این نگاه که هر رویدادی حتماً به معنی تهدیدی واسه امنیت و سلامت آدم نیس،  انعطاف پذیری شناختی و بردباری در برابر رویدادهای سخت استرس زا و موقعیتای مبهم رو به دنبال داره (مدی، وادها و هایر[29]،  1996ص76).

کوباسا و پوکتی (1983) باور دارن که ویژگیای روانشناختی سرسختی مثل حس کنجکاوی قابل توجه،  تمایل به داشتن تجارب باحال و معنی دار، بیان وجود،  پرانرژی بودن و این که تغییر در زندگی،  چیزی طبیعیه،  می تونه در صلح فرد با رویدادهای پیچیدگی زای زندگی به درد بخور باشن. بررسیا نشون دهنده اون هستن که سرسختی با سلامت بدنی و روانی از بروز مریضی  جسمی و روحی پیشگیری می کنه بعضی از پژوهشا هم،  بین تاب بیاری وسرسختی با اضطراب وافسردگی  رابطه دارن  چون که افراد تاب آور می تونن بر شکل های جور واجور اثرات بد مسلط شن( گود و مک کی[30]، 2006ص66).

در بنیادی ترین سطح، تاب بیاری، رشد داخلی آدم رو مورد تأکید قرار میده. معنی تاب بیاری بر رشد زیست شناختی(ذاتی) واسه پرورش و ارتقا که در آدم به عنوان یه ارگانیسم هست و بخشی از ترکیب ژنتیکی فرد رو شکل میده و میتونه بطور طبیعی در شرایط مشخص محیطی روشن و آشکار شه، تأکید می ورزد. یعنی، در این معنی بر این نکته تکیه می شه که انسانایی که تاب بیاری ذاتی و یا ظرفیتایی واسه بهبود زندگی دارن کلا دارای  نیمرخ تاب آور هستن که ویزگیهای اونا  عبارتند از:

1- توانش اجتماعی(مثل تفاهم، انعطاف پذیری فرهنگی، همدلی، مهربانی، مهارتای ارتباطی و شوخ طبعی).

2- حل مسأله(مثل برنامه ریزی، کمک جوئی، تفکر انتقادی و خلاق).

3- خود گردونی(مثل احساس هویت، خودکارآمدی، خودآگاهی، تسلط بر وظایف و انصراف سازگارانه از مفاهیم و شرایط منفی یا مخالف).

4- احساس هدفمندی و باور به آینده ای روشن(هدف گیری، آرمانای تحصیلی، خوش بینی، باور دینی و روابط الهی).

بر خلاف تصورهای قبلی که تاب بیاری رو جزو خصیصهای افراد فوق العاده حساب می کرد، پژوهشای گذشته نشون دادن که تاب بیاری در انحصار افراد فوق العاده نیس و در افراد و سطوح جور واجور تحولی (کودکی تا بزرگسالی) مشاهده می شه(کسلر و همکاران،  1995ص94).

مطلب مشابه :  نقش لیزینگ در پیشرفت اقتصادی کشورها

روانشناسان بالینی تازگیاً مدلایی از تاب بیاری رو تحت شرایط از دست دادن مصیبت افسردگی و درد،  بررسی کردن. یافته های هماهنگ این تحقیقات تایید کننده تاثیرات مثبت سازنده و محافظ کننده تاب بیاری در مقاومت و مقابله موفق و برابری رشد یافته با شرایط خطیر و استرس زای فوق الذکره و سطوح پایین وضعیت تاب بیاری با آسیب پذیری و اختلالای روانشناختی ربط داره(کمپل،سیلس [31]و همکاران، 2006ص74).

عقیده ها اولین در مورد تاب بیاری بر ویژگیای مربوط به نتیجه مثبت در روبرو شدن با مشکلات زندگی تاکید داشتن. این دسته از پژوهشا بعدا عوامل حفاظتی خارجی مثل محیط آروم خونه و مدرسه،  خونواده حمایتگرو… رو هم در بروز تاب بیاری موثر دونستن (لوتار و همکاران،2000ص81).

نظریهای فعلی، تاب بیاری رو سازه ای چند بعدی تشکیل شده از متغیرهای سرشتی[32]، مثل مزاج و شخصیت، همراه بامهارتای مخصوص مثل مهارت حل موضوع می دونن (بشارت و همکاران،1386ص84).

تاب بیاری اتفاق ژنتیکی صرف نیس که فقط آدمای خاص دارای اون باشن. در واقع، اتفاق تاب بیاری ظرفیتی ذاتی در هر فرده که می تونه به خود اصلاح گری و تغییر منجر شه(ماستن و همکاران،1990).تاب بیاری که مقاومت در برابر استرس یا رشد پس ضربه ای  هم نامیده می شه. در امتداد یه پیوستار با درجات متفاوت از مقاومت در برابر آسیبای روانشاختی قرار میگیره (اینگرام و پرایس[33]،  2001ص 19). طبق این تعریف،  تاب بیاری بالاتر از جون سالم به در بردن از استرسا و مشکلات زندگیه و با رشد مثبت،  انطابق پذیری و رسیدن به سطحی از تعادل بعد از به وجود اومدن مشکل در وضعیت تعادلی قبلی مطابقت می کنه (ریچاردسون[34]،  2002ص18).

نون هاندرسن تاب بیاری رو ترکیبی  از 6 عامل پایین معرفی می کنه:

-جفت و جور سازی ساپورت با مهربونی

-طراحی و رابطه سازی واسه افزایش امیدواری

-فرصت سازی واسه مشارکت با معنی

-پیشاهنگی در پیوندای اجتماعی

-مرزبندی شفاف و موافق

-آموزش مهارتای زندگی

ماستن و کوتسورات[35](1998) خصوصیات تاب بیاری رو به این توضیح توضیح کردن:

1- برخورداری از تیزهوشی و مهارت عقلانی، توانائی در صمیمیت و گسستگی

2- توانایی در معنی پردازی موضوعات زیاد، رسیدن فرد به این باور که حق زندگی کردن داره.

3-  برخوردار بودن از توانایی یادآوری و فراخوانی افراد و موضوعات خوب و نگهداری اونا(نمادهای خوب) تو ذهن

4-  برخورداری از توانایی در لمس احساسات، بجای این که ایشون هر زمان که احساسات مهم ایشون برانگیخته شدن، اونا رو رد یا سرکوب کنه.

5-  داشتن هدف در زندگی

6- -برخورداری از توانائی جذب و به کار گیری ساپورت اجتماعی

7-  برخورداری از توان در نظر گرفتن احتمالات در زندگی و به کار گیری مطلوب از دستورات اخلاقی جامعه مدنی

8-نیاز و توانایی در کمک به بقیه

9- برخورداری از خزانه عاطفی

10- کاردان و مبتکر بودن

12- برخورداری از دیدگاهی نوع صمیمی نسبت به بقیه

13- برخورداری از ظرفیت تبدیل درموندگی آسیب رسان به درموندگی یاد گرفته شده.

در کل میشه گفت که تاب بیاری فرایندی پویاه که در اون اثرات محیطی و شخصیتی در تعاملی دوطرفه بر یکدیگر اثر می ذارن. پژوهشای تاب بیاری الگوهای نظری رشد آدم رو که قبل از این به وسیله اریکسون، برونفن، پیاژه، کلبرگ، گیلیان، استینر، مازلو و پیرس مطرح شده بود(ماستن، 2001)، مورد تأیید قرار میدن. در همه این الگوهای نظری، در حالی که بر ابعاد جور واجور رشد انسانی(روانی- اجتماعی- شناختی- اخلاقی- الهی) تأکید می شه، هسته مرکزی این رویکردها رو این پیش فرض تشکیل میده که فطرتی بیولوژیک واسه رشد و کمال در هر آدم هست-طبیعت خود اصلاح گری ارگانیسم انسانی- که به طور طبیعی و تحت شرایط مشخص محیطی می تونه رو شه. همونجوری که ماستن(2001) میگه:  وقتی که فاجعه از سر بگذره و نیازای ابتدایی انسانی تأمین شه، اون بعضی وقتا تاب بیاری احتمال ظهور پیدا میکنه. مهم ترین نتیجه کاربردی برآمده از دل پژوهشای تاب بیاری، اینه که میتونیم توانمندی افراد رو ارتقا بدیم طوری که اونا به احساس هویت و مفید بودن، توانایی اراده کردن، هدف گذاری و باور به آینده برسن و از این راه بتونن نیازای ابتدایی انسانی خود واسه مهربانی، رابطه با بقیه، رقابت، قدرت و معنا داری رو در شرایط طاقت فرسا به عنوان کانون توجه هر گونه مداخلات پیشگیرانه، آموزشی و رشد فردی بذارن(توگاد و فردریکسون، 2004ص33).

 

[1] .Ordinary Magic

[2] . Masten

[3] . Hunter

[4] .Canner

5  .Bouna

[6] .Garmezy & Nuechterlin

2.Later

[8] . Webester

[9] . Elastic

[10] . Fuller

[11] .Davidis

[12] . Conner & Daividson

[13] . Everall, Altrowsp, Paulson

[14] . Block

[15] . Letzring ,Block & Funder

 

1 .Ratter

[17] .Werner

[18] .Smith

[19] .Invicible

[20] .Invalnerable

[21] .Lifton

[22] . Masten

2 .Togado & Fredricson

[24] . Active Participant

[25] . Conner & Davidson

[26] . Commiment

[27] . Control

[28] . Callengong

[29] . Maddi ،Wadha&Haier

[30] .Good&Mckay

[31] . Compble- Sills

[32] . Temperament

[33] .Ingram & Prise

[34] .Richardson

[35] .Matson & Cotsorat