تاریکه بازار یا همون بازار قدیمی کرمانشاه، بازگوکننده تاریخ غنی این خطهه و قلب تپنده اقتصادی و تجاری این شهره. 

مقالات در رابطه:

  • بازار تاریخی تبریز؛ اولین بازار ثبت شده جهان در فهرست میراث یونسکو
  • بازار خوی، یادگاری از زمان صفویه

بازار کرمانشاه به عنوان یکی از اصلی ترین بخش های شهر کرمانشاه ترکیب باحالی از فعالیت های تولیدی، بازرگانی، اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و… رو در خود جای داده. این بازار به بازار قدیم، تاریکه بازار و بازار زرگرها هم می شناسنش و بخشی از میراث کهنه که گذشته از معماری دلپذیر و لایق توجه اش بازگوکننده تاریخ و خاطرات و اندیشه های شهره.

گذشته

بازار کرمانشاه

بازار بزرگ سرپوشیده کرمانشاه (به عنوان مهم ترین بازار غرب ایران در سده های گذشته)، از بدو تاریخ نویسی و جغرافی نگاری، مورد توجه خیلی از مورخین و سیاحان قرار گرفته. این بازار با نوع معماری قدیمیو زیربنای وسیع خود (که هنوزم آثار اون برجای مونده)، فعالیت های تجاری بزرگی رو پوشش می داد و از این نظر، با بازارهای معروف ایران قدیم، مثل «ری، همدان، شوش، اصفهان، شیراز، کرمان و تبریز» قابل مقایسه س.

تا قبل از زمان قاجار کرمانشاه هیچوقت نتونست به عنوان قطب تجاری و اقتصادی غرب کشور مطرح شه و همیشه تحت نفوذ شهر همدان بود. اما در دوره قاجار با قرار گرفتن گمرک غرب در کرمانشاه امتیاز خاص ای از نظر مالی، اقتصادی، اعتباری و… به شهر اعطا شد و بازار کرمانشاه تونست خود رو مطرح کنه و نقش کلی ای در تجارت کشور رو دوش گیرد.

بازارکرمانشاه

بازار در حدود ۲۰۰ سال پیش و در زمان حاکم شهر کرمانشاه، محمدعلی میرزای دولتشاه، ساخته شده. این بازار دارای ۱۸ راستهه و در زمان خود بزرگ ترین بازار سرپوشیده خاورمیانه حساب می شد. دولتشاه با ساختن بازار بزرگ، سربازخانه شهری، کارخانه چوب سازی، بناهای مذهبی، میادین شهری، حموم ها و بقیه ابنیه عمومی این شهر رو از شهرهای مهم و آباد ایران قرار داد. اون هم اینکه ساخت بازار ابتدایی رو درکنار رودخانه آبشوران شروع کرد. این بازار از دروازه پل سید جمعه شروع شده و به دروازه چقاسرخ ختم شده. پس از محمدعلی میرزای دولتشاه بچه ایشون، امامقلی میرزا عمادالدوله، به عنوان حاکم کرمانشاه منصوب شد. ساخت بناهای فرهنگی، مذهبی مثل مسجد عمادالدوله و تجاری مثل سرای عمادالدوله و قیصریه و هم اینکه ساخت چندین عمارت باارزش مثل کاخ عمادیه، کاخ مسعودیه و هم اینکه پیشرفت بازار با ایجاد چندین سرا و احداث چهارسوق مثل فعالیت های امامقلی میرزا عمادالدوله در کرمانشاهه.

بازار کرمانشاه

در سفرنامه ناصرالدین شاه آمده وجود کاروانسراهای زیاد در شهر (۴۰ کاروانسرا) نشون می دهد تجارت کلی کرمانشاهیان در سایه عبور کاروان هاس. «فلاندن» هم می نویسد از این شهر کاروان های بزرگ با بارهای گرانبها به خاص صندوق های حمل مردگان به کربلا عبور می کنه.

مطلب مشابه :  چای قاصدک؛ ۷ خاصیت شگفت انگیز این نوشیدنی طبیعی "

ساختار بازار

بازار کرمانشاه که در اثر عبور خیابون های اصلی شهر الان به چار قسمت تقسیم شده است، از بخش ها و راسته بازارهای زیادی تشکیل شده که جاذبه گردشگری حساب می شن.

بازار کرمانشاه مثل دیگه بازارهای خطی در جهت طولی رشد کرده و فضاهای عمومی در دو طرف اون جای دارن. کلیه فضاهای بازار با هم در رابطه بوده و در دو طرف راهروهای خطی معماری خاصی رو به وجود آورده ان. نظم موجود با در نظر گرفتن نقش هر صنف در رابطه با اصناف دیگه، احتیاج مشتری بازار و بافت شهری دور و بر اون در طول زمان پایه گرفته و با گذشت زمان میان بخش های جور واجور اون هماهنگی معقولی برقرار شده. همجواری فعالیت های موافق واسه پیشرفت کسب و تسریع در دادوستد و ساخت کاروانسراها در بیرون از راسته های اصلی از انسجام و اتحاد و هماهنگی در بازار خبر می دهد.

عناصر بازار کرمانشاه

بازار کرمانشاه

۱. راسته: هر بازار بزرگ دارای دست کم یه راسته اصلی و چندین راسته فرعیه که اون
رو دالان هم می نامند. راسته اصلی بازار کرمانشاه از دروازه چقا سرخ تا دروازه پل سیدجمعه ادامه داره. راسته های بازار کرمانشاه طبق حرفه بازرگانی و صنعتگری، شهر، مذهب بازرگانان و کارکرد به اسامی دنباله نامگذاری شده ان: بازار بزازها، بازار صندوق سازه ها، بازار بنکدارها، بازار آهنگرها، بازار زرگرها، بازار حوری آباد، بازار کلوچه پزها، بازار حلبی سازه ها، بازار صحاف ها، بازار مسگرها، بازار سراج ها، بازار علافخانه، بازار ترک ها، بازار کلیمی ها، بازار چال حسن خان، بازار توپخانه
.

۲. دالان: دالان یه فضای ارتباطیه که بیشتر نقش رابط بین فضای خارجی و داخلی بنا رو داره و معمولا به شکل کوچه یا راسته ای کوچیک و فرعیه که از یه سو به راسته ای دیگه و از سویی دیگه به یه سرا یا کاروانسرا مربوط می شه. دالان وکیل الدوله در بازار کرمانشاه از یه سو به راسته بازار سراج ها و از طرف دیگه به سرای وکیل الدوله مربوطه.

 بازار کرمانشاه

۳. چهارسوق: در محل تقاطع راسته های بازار مسگرها، سراج ها، صحاف ها و زرگرها در بازار کرمانشاه چهارسوقی ایجاد شده که گنبد اون دارای ظرافت و تزئینات داخلی زیادیه.

۴. قیصریه: در راسته بازار صندوق سازه ها، قیصریه عمادالدوله ساخته شده که محل کار صنعتگران و پیشه وران ظریف کار مثل بزازان، علاقه بندان، سوزن دوزان، گوهریان و مشاغلی مثل این بود که نیاز به ظریف کاری داره.

۵. تیمچه: تیمچه کاروانسرا یا سرای کوچیک سرپوشیده ایه که فضای بسیار مناسبی واسه عرضه جنسای گرانبها مثل فرشه. تیمچه سید اسماعیل واقع در راسته بازار علافخانه نمونه ای از تیمچه های بازار کرمانشاهه.

بازار کرمانشاه

۶. سرا و کاروانسرا (خان): کاروانسرا یا سرا رو می توان مهم ترین فضای معماری طراحی شده در بازار کرمانشاه دونست که از راه راسته های اصلی قابل دسترسیه. کاروانسراهای کرمانشاه به دلیل محدودیت طول راسته بازارها و تعدد کاروان ها ساخته می شدن. سرای وکیل الدوله، سرای کاشانی، سرای حکیم الدوله، سرای نور، سرای خرمافروش ها و سرای اصفهانی ها، سرای فراش باشی، سرای عمادالدوله، سرای سنگ تراش ها و سرای رنگرزها مثل سراهای واقع در این بازاره که تا کنون هم باقیماندهه.

مطلب مشابه :  روند آموزش PhD در دنیا

۷. مساجد و تکایا: به تناسب بزرگی و کوچیکی بازار مساجدی در راسته اصلی ساخته می شد. مساجدی که در بازار کرمانشاه قرار گرفته عبارت ان از مسجد کامل، عمادالدوله، فیض مهدوی و بنکدارها.

۸. قهوه خونه: قهوه خونه ها از فضاهای جمعی هر بازار و بازارچه بوده و هستن. با اینکه این روزا اهمیت قدیم خود رو ندارن، هنوز محل تجمع دوری ناپذیر بازاری ها هستن. هم اینکه باید از امکانات دیگری چون آب انبار، سقاخانه، شترخان، برف انداز و مثل اون در بازار نام برد. حموم حاج شهباز خان هم از جای هاییه که نباید اون رو از یاد برد.

بازار کرمانشاه

با ساخته شدن خیابون مدرس در سال ۱۳۱۲ بازار به دو پاره شرقی و غربی تقسیم شد. گذرهای داخل بافت قطع و خیابون پس از عبور از مقابل مسجد کامل و وسط سبزه میدون با نابود کردن این فضای شهری شاخه های اصلی بازار رو قطع کرده و با ایجاد واحدهای تجاری در دو طبقه این خیابون به یکی از اصلی ترین محورهای بافت کرمانشاه تبدیل و موجب کم رونق شدن واحدهای بازار شد. احداث خیابون جوانشیر در ضلع غربی خیابون مدرس هم بازار توپخانه رو از راسته بازار علافخانه جدا کرد.

با تغییراتی که در بازار بزرگ کرمانشاه به وجود اومد خیلی از اصناف مثل مسگری، سفیدگری، سراجی، صندوق سازی، گیو ه کشی، نعل سازی، رنگرزی، صرافی و… واسه همیشه به بوته فراموشی سپرده شد. با رکود بخش بازار، فعالیت ها به راسته های اصلی محدود شد و در نتیجه نبود حضور بازاریان و شهروندان خیلی از سراها فقط با عنوان انبار به کار گیری شد و تعدادی از سراها به دلیل خلاص شدن و متروکه موندن پس از مدت کوتاهی به فضاهای مخروبه در بازار بزرگ تبدیل شد. با در نظر گرفتن آسیب های وارده به بازار بزرگ کرمانشاه، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توجه خاص ای به بازار کرده و با برنامه ریزی انجام شده واسه تعمیر و باززنده سازی بخش های تخریب شده از سال ۱۳۷۴ روند اجرای عملیات تعمیر رو از راسته صندوق سازه ها شروع کرد و الان تعمیر و زنده راسته های علافخانه، سراج ها، مسگرها، صحاف ها، آهنگرها، بزازخانه نو، چال حسن خان و بازار ترک ها به اتمام رسیده.

بازار کرمانشاه

سازمان میراث فرهنگی بازار قدیمی کرمانشاه رو در سال ۱۳۷۶ با شماره ۱۹۴۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رساند.

دیدگاهتان را بنویسید