تالاب هامون جازموریان باتلاقیه که در مرز استان های سیستان و بلوچستان و کرمان قرار گرفته و از دوره قدیم مهم ترین محل واسه کشاورزی و دامداری و تجارت حساب می شده. 

مقاله های در رابطه

  • تالاب صورتی کجاس؟
  • دیدنیای لاهیجان، از شیطان کوه تا بام سبز لاهیجان
  • تالاب میقان، آشنایی با مقاصد تورهای طبیعت گردی ایران

تالاب هامون جازموریان یا جَزْموریان حوضه ای آبریز و دریاچه ای به همین نام در مرز استان های سیستان و بلوچستان و کرمان در جنوب شرقی ایران قرار داره. دلیل نام گذاری این منطقه به «جازموریان» اینه که: پوشش گیاهی رو در اصطلاح محلی جاز می نامند و زیادی اون رو موریان می می گن.

هامون جازموریان ۶۹ هزار و ۶۰۰ کیلومترمربع مساحت داره و از نظر تقسیم بندی یه تیکه از حوضه بسته میانی ایران حساب می شه. نیمه غربی این حوضه ۳۵۶۰۰ کیلومترمربع مساحت داره که در استان کرمان هستش و نیمه شرقی اون با مساحت ۳۴۰۰۰ کیلومتر مربع در استان سیستان و بلوچستان قرار داره. در محدوده این تالاب دشت های جیرفت، فاریاب و رودبار جنوب در استان کرمان، و دشت های ایرانشهر، بمپور، سردگان، دلگان، سرتختی و اسپکه در استان سیستان و بلوچستان قرار دارن.

تالاب هامون جازموریان

بعضی از این دشت ها مثل دشت جیرفت و رودبار از مناسب ترین نقاط فلات ایران واسه کشت گیاهان گرمسیری حساب می شن. این تالاب از طرف شمال به وسیله کوه شاه، جبال روشن از حوضه آبریز کویر لوت، و از طرف جنوب به وسیله بلندی های بشاگرد از حوضه آبریز دریای عمان و خلیج فارس جدا می شه. تقریبا ۳۴،۱۶۰ کیلومترمربع از اراضی این حوضه رو مناطق کوهستانی تشکیل می دهد، دشت ها و کوهپایه ها حدود ۳۲،۴۰۰ کیلومتر مربع و باتلاق ها و شوره زارها هم حدود ۳۰۰۰ کیلومتر مربع باقی مونده رو تشکیل می دهد. زمین های حوضه بدون پوشش گیاهی مناسب هستن، همین موضوع باعث شده هنگام بارش، سیلاب های شدیدی به راه بیفته و در نتیجه آب های حاصل از بارندگی در زمین کمتر نفوذ کنه، فرسایش شدید خاک هم از طرف دیگه ضررهای بسیاری به وجود می بیاره.

تالاب هامون جازموریان

اندازه بارندگی سالیانه در بلندی های شمال حوضه جازموریان بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلی متر متغیره، ولی در قسمت گسترده و پست جنوبی اندازه بارندگی از حدود ۱۰۰ میلی متر در سال بیشتر نمی شه.

مطلب مشابه :  تایلند، میزبان انجمن گردشگری ASEAN در چیانگ مای

هلیل رود و رود بمپور وارد این باتلاق می شن. از بلندی های بافت و رابر هلیل رود سرچشمه می گیرد و فقط در سال های پربارش از سد جیرفت سرریز کرده و پس از آبیاری مزرعه های جیرفت و رودبار به باتلاق می پیوندد. رود بپمور هم از غرب بلوچستان به طرف مشرق باتلاق جریان می یابد.

تالاب هامون جازموریان

آب تموم رودخانه ها و مسیل ها به هامون (دریاچه) جازموریان در حوضه آبریز جازموریان می ریزد. دو رودخانه دائمی هلیل رود و بمپور قسمت بزرگی از عمل زهکشی حوضه رو انجام می بدن. علاوه بر این دو رودخانه، تعدادی آبراهه هم هست که آب اون ها مستقیما داخل تالاب هامون جازموریان می شن. ۹۱ رودخانه کوچیک و بزرگ در این حوضه جریان داره که بزرگ ترین اون ها هلیل روده. حجم آب این رودخانه وابسته به ذوب شدن برف های جمع شده در کوه های استان کرمان و بارش بارانه. عواملی مثل کمبود بارش های جوی و زیاد بودن درجه گرما و اندازه تبخیر، دیگه رودهای این حوضه رو به شکل رودهای کم آب فصلی و خشک رود و مسیل درآوردهه.

آب و هوای این منطقه شدیدا از ارتفاع از سطح دریا و عرض جغرافیایی تاثیر می پذیرد و جزو اقلیم های بیابانی حساب می شه. بلندترین نقطه حوضه که در دیواره های کوهستانی شمال و شمال غرب اون قرار داره، در ناحیه کوه شاه حدود ۴۴۰۰ متر از سطح دریا بلندی داره، این ارتفاع در چاله جازموریان در ناحیه های مرکزی به حدود ۳۵۰ متر کم شده و از اونجا دوباره در طرف جنوب بر ارتفاع زمین ها اضافه می شه تا جایی که به بلندی های بشاگرد پایان می یابد.

تالاب هامون جازموریان

با وجود اون که حوضه آبریز جازموریان از نظر هیدرولوژیکی ایران یه تیکه از حوضه آبریز مرکزی ایرانه، ولی چون رطوبت نسبی یه عالمه رو از دریای عمان دریافت می کنه، از نظر اقلیم شناسی از شرایط استثنایی
و جداگونه از نواحی مرکزی ایران برخورداره به همین خاطر با وجود محدودیت بارندگی های جوی و گرمای طاقت فرسا و تبخیر سالیانه بسیار زیاد (که در بعضی ناحیه ها بیشتر از ۴۵۰۰ میلی متره) این حوضه از امکانات مناسبی از نظر امکان تعمیر و بازسازی و بهره ورداری از منابع طبیعی تجدیدشونده برخورداره و اصلا با حوضه های دیگه مرکزی ایران قابل مقایسه نیس. در حد فاصل استان های کرمان و سیستان و بلوچستان در قسمت مرکزی حوضه آبریز جازموریان چاله ای به شکل بیضی هست که مقصد تموم آب های سطحی این حوضه به طرف اون جریان داشته و به اون هامون یا دریاچه جازموریان گفته می شه.

مطلب مشابه :  تالابای کناره خلیج فارس و دریای عمان در راه نابودی

تالاب هامون جازموریان

وسعت هامون جازموریان در فصل های جورواجور سال به طور قابل توجه ای فرق داره و به طور عادی در آخرای تابستون یا ابتدا پاییز خشک می شه و چون دریاچه کم شیبه، کوچیک ترین تغییر در حجم آبِ اون، دلیل مشخص شدن اون در سطح بزرگی می شه.

در مواقع پرآبی، تالاب هامون جازموریان مساحت تقریبی ۳۳۰۰ کیلومترمربع، و طول ۱۰۰ کیلومتر و عرض بیشتر از ۴۵ کیلومتر پیدا می کنه. خلاف دیگه هامون های بسته داخلی ایران، آب این تالاب به خاطر فرورفتن آب و ساکن نماندن اون در دریاچه، زیاد شور نیس. قلوه سنگ و لایه های شنی و آهکی بستر دریاچه رو تشکیل داده که باعث کمک در نفوذ آب به منابع آب های زیرزمینی می شه.

تالاب هامون جازموریان

منطقه دریاچه که سواحل اون همیشه در حال تغییره، زمین های باتلاقی و لجن زار داره، گیاهان اون کم بوده و تنها بعضی تپه های پنهون از بوته و خار در اون مشاهده می شه. تالاب هامون جازموریان طبق تحقیق های زمین شناسا، در دوره های گذشته زمین شناسی بسته شده است و آب رودخانه های هلیل رود و بمپور قبل از اون به دریای عمان ریخته می شده که به همین دلیل نمک های دریاچه شسته شده و آب دریاچه شیرین شده. به خاطر فرو رانش پوسته اقیانوسی عمان در شمال مکران، چین خوردگی زمین اتفاق افتاده که باعث مسدودیت منطقه و تبدیل شدن اون به شکل هامون کنونیه، در آخر رودخانه های هلیل رود و بمپور جای تازه ای رو واسه آب های خود پیدا کرده و دریاچه جازموریان رو شکل داده ان.

تالاب هامون جازموریان

آثار زندگی زمان قدیم و قبل از میلاد در دور و بر جازموریان به چشم می خورد که تپه باستانی در روستای زیارت میرمقداد هست و یکی از نشونه های زندگی در زمان قدیم و محلی پیشرفته در جازموریان بوده که قلعه های کارگاهی دور و برش نیازهایش رو تامین می کرده.

موقعیت تالاب هامون جازموریان روی نقشه

دیدگاهتان را بنویسید