دانلود پایان نامه

…………………………………………………………………………………..۱۴
شکل ۳-۳- انشعابات و سرشاخههای زیرحوضهی هله…………………………………………………………….۱۵
شکل ۳-۴- انشعابات و سرشاخههای زیرحوضهی مند …………………………………………………………..۱۷
شکل ۳-۵- ابزار نمونه برداری، کدگذاری و توزین نمونهها ……………………………………………………۱۹
شکل ۳-۶- نحوهی نگهداری نمونهها در موزه ………………………………………………………………………..۲۱
شکل ۴-۱-تنوع زیستی خانوادهی گاوماهیان در دو زیر حوضهی مند و هله ………………………..۷۵
شکل ۴-۲-تنوع زیستی خانوادهی کپورماهان در دو زیر حوضهی مند و هله ……………………… ۷۵
شکل ۴-۳-تنوع زیستی خانوادهی گامبوزیا ماهیان در دو زیر حوضهی مند و هله …………….. ۷۶
شکل ۴-۴-تنوع زیستی خانوادهی کفال ماهیان در دو زیر حوضهی مند و هله ………………….. ۷۶
شکل ۴-۵- تنوع زیستی خانوادهی کپورماهیان دنداندار در دو زیر حوضهی مند و هله …….. ۷۷
شکل ۴-۶-تنوع زیستی خانوادهی سگ ماهیان بدون خار رودخانهای در دو زیر حوضهی مند و هله ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۷
شکل ۴-۷- تنوع زیستی خانوادهی مار ماهیان خاردار در دو زیر حوضهی مند و هله ………….۷۸
شکل۴-۸- تنوع زیستی خانوادهی گربه ماهیان در دو زیر حوضهی مند و هله …………………….۷۸
شکل ۵-۱-تهدیدهای زیست محیطی حاکم بر حوضهی خلیج فارس …………………………………..۸۹

فصل اول
مقدمه

۱- ۱ماهیان از گذشته تا حال
از دیدگاه دیرین شناسی تکاملی ماهیها از آغاز دورهی اردوویسن نزدیک به ۴۰۰ میلیون سال پیش زیست مینمودند. با توجه به تفسیرهای متفاوت از حقایق فسیلی، مسئلهی منشأ ماهیان آب شیرین و دریایی هنوز حل نشده باقی ماندهاست. آنچه که امروزه مورد قبول همگان است این است که منشأ ماهیان آب شیرین از نیا یا نیاهای دریایی بودهاست.Watson(1954) معتقد است که ماهیان از لحاظ منشأ، دریایی هستند درحالیکه Robertson(1957) معتقد است مسئلهی منشأ ماهیان دریایی و آب شیرین شک برانگیز است. وی نشان داد که ماهیان آب شیرین و دریایی هر دو آثاری از استراکودرم ها را دارند (Moyle & Cech, 2004).
۱-۲ تنوع ماهیان
ماهیان بزرگترین گروه مهره داران هستند که تقریبا نیمی از مهره داران شناخته شدهی کنونی را شامل میشوند به طوریکه تاکنون حدود ۳۲۴۰۰ گونه ماهی شناسایی و نامگذاری شدهاست (www.fishbase.org, 2013). از ۵۱۵ خانواده ماهی گزارش شده توسط نلسون (۲۰۰۶)، ۹ خانواده بیشترین تعداد گونهی ماهیان را دارا میباشند و رویهمرفته ۳۳% گونههای ماهیان را شامل میشوند. این خانوادهها عبارتند از: کپورماهیان (Cyprinidae)،تفریخ ماهیان (Cichlidae)، سگ ماهیان جویباری (Balitoridae)، گاو ماهیان (Gobiidae)، هامور ماهیان (Serranidae)، زمرد ماهیان (Labridae)، عقرب ماهیان (Scorpaenidae)، کاراسینها (Characidae)، گربه ماهیان زره دار (Loricariidae). حدود ۴۳ درصد از ماهیان در آبهای شیرین زندگی میکنند.
۱-۳ اهمیت ماهیان
ماهیها به دلایل مختلف، از گذشتههای دور مورد توجه بشر بودهاند؛ دلایلی چون ارزش غذایی، ارزش زیبایی شناختی، خاصیت درمانی بعضی از ماهیان و جنبه اکوتوریسم، این انگیزه را در انسان بوجود آوردهاست تا در حد توان و به فراخور امکانات، به مطالعهی این گروه از جانوران بپردازد. ماهیها با استقرار در سطوح مختلف زنجیرههای غذایی و ارتباط با حلقههای دیگر زنجیرهی غذایی و شبکهی غذایی در یک اکوسیستم و یا با اکوسیستم دیگر، نقش اکولوژیکی ویژهای را ایفا میکنند.
۱-۴ ماهیهای ایران
ماهیان توصیف شدهی آبهای شیرین ایران در حدود ۲۲۰گونه، ۱۰۴جنس، ۲۸ خانواده،۱۷راسته و ۳رده هستند که در ۱۹ حوضهی آبریز مختلف وجود دارند. متنوع ترین راسته Cypriniformes با ۱۲۰گونهی توصیف شده و ۵۹.۴% میباشد، راستههایPerciformes با ۲۸ گونه و ۱۳.۹ % ،Cyprinodontiformes با۱۰ گونه و ۵.۰% ،Clupeiformes با ۹ گونه و ۴.۵%، Salmoniformes با ۷ گونه و ۳.۵ %، Mugiliformes و Siloriformes هر کدام با ۶ گونه و ۳ % ، Acipenseriformes با ۵ گونه ۲.۵% ،Gastroformes با ۳ گونه و ۱.۵% و ۸ راستهی دیگر هر کدام با یک گونه و ۵/۰ درصد، فون ماهیان آب های شیرین ایران را تشکیل میدهند. گونههای جدیدی هم در حال کشف هستند. ۳۹ گونه اندمیک (۱۹.۳%) در ۶ خانواده و ۲۳ گونه اگزوتیک (۱۱.۴%) در ۸ خانواده لیست شدهاند. Gambosia holbrooki Girard, 1859 یکی از گونههای اگزوتیک با گسترش بالاست. ماهیان حوضهی خلیج فارس متعلق به ۱۲خانواده، ۲۹ جنس و ۴۰ گونه میباشند که ۶ گونه آن غیربومی (Exotic)و ۵ گونه از آنها بومی میباشند (اسماعیلی و همکاران، ۲۰۱۰).
۱-۵ شناسایی ماهیان
یکی از جنبه های مهم ماهی شناسی، شناسایی کامل گونه های مختلف ماهی است. شناسایی ماهیان در درجهی اول با بررسی مجموعهای از خصوصیات ریخت شناسی صورت میگیرد. اما توجه صرف به شکل ظاهری گاهی باعث اشتباهات تاکسونومیکی مانند آنچه در مورد گونه های هم ریخت (sibling) رخ میدهد، شدهاست. برای اجتناب از این اشتباهات استفاده از روشهای دیگر همچون بیوشیمیایی، سلولی و مولکولی، کاریوتیپی و … نیز در تشخیص گونهها مهم دانسته شدهاست. شناسایی ماهیان با توجه به ویژگیهای ظاهری آنها فاکتورهای زیر را شامل میشود :
الف: توصیف ریختی نمونه، از جمله شکل کلی بدن، وضعیت بالهها، شکل ظاهری و الگوی فلس، الگوی رنگ بندی بدن، شکل دهان و … . ب: خصوصیات مریستیک (آن دسته از ویژگیهای شمارشی است که در طی دوران رشد تعداد آن
ها تغییر نکرده و ثابت میماند) از جمله تعداد شعاعهای بالهها (Fin rays)، تعداد فلسهای منفذدار خط جانبی، تعداد دندانهای حلقی، تعداد خارهای آبششی و نیز تعداد مهرهها. ج: ریخت سنجی، در واقع اندازهگیری پارامترهای مختلف بدن از جمله طول کل (TL) ، طول استاندارد (SL) ، طول دوشاخه (FL) ، طول سر (HL) و همچنین نسبتهایی که بین قسمتهای مختلف ماهی گرفته میشود. اما اولین و مهمترین مرحله در تشخیص یک گونه، مورفولوژی یا ریخت شناسی است (تیموری، ۱۳۸۶).
۱-۶ گونههای بومی(Native) ، بومزاد(Endemic) و غیربومی(Exotic)
۱-۶-۱ گونههای بومی
گونهی بومی به گونهای گفته میشود که به تنهایی در یک ناحیهی جغرافیایی از زمین وجود دارد و در آنجا تولید مثل و تکثیر میکند. به عبارت دیگر گونهی بومی گونهای است که بخشی از فون یا فلور اصلی یک ناحیهی جغرافیایی باشد (تیموری، ۱۳۸۶).
۱-۶-۲ گونههای بومزاد یا اندمیک
کلمهی اندمیک موقعی استفاده میشود که یک تاکسون گیاهی یا جانوری در یک گسترهی جغرافیایی در یک ناحیهی ویژه محدود شدهاست. پدیدهی اندمیسم ممکن است ناشی از چندین پدیده باشد، ولی به طور کلی پایه و اساس همه این جداییها، جدایی جغرافیایی (Geographical isolation) میباشد. بر اساس این پدیده، گونهی اندمیک به یک جمعیت کوچک و جدا شده با تنوع ژنتیکی محدود گفته میشود. بعد از نسل های زیاد، رانش (Drift) ژنتیکی باعث تشکیل و به وجود آمدن گونهها و زیرگونههای جدید میشود. در یک تعریف دیگر گونهی اندمیک به یک گونهی بومی گفته میشود که محدود به یک ناحیهی باریک شده باشد و یا گونهی بومی که منحصراَ متعلق به یک منطقهی خاص است.
۱-۶-۳ گونههای غیر بومی
گونهای است که در یک ناحیهی جغرافیایی وجود نداشته اما به آن وارد شدهاست. این گونه به منظور استفادههای مختلف به یک ناحیه وارد میشود و خطرات زیادی را برای گونههای بومی دارند.خیلی از آنها رقیب جدی غذایی برای گونههای بومی هستند. استفاده غذایی از تخم ماهیان بومی از خطرات دیگر آنهاست.
۱-۷ جغرافیای جانوری ماهیان
۱-۷-۱ جغرافیای جانوری ماهیان آب شیرین جهان
فسیلهای کپورماهیان در اروپا و آسیا متعلق به دورهی ائوسن و در آمریکای شمالی مربوط به دورهی الیگوسن میباشند (مجنونیان و همکاران، ۱۳۸۴). قدیمی ترین آثار کپورماهیان آسیا متعلق به اواسط دورهی ائوسن میباشد. بر اساس شواهد فسیلی، کپورماهیان آغازین از جنوب شرق آسیا منشأ گرفته و طی مسیرهای مختلف به سایر نقاط جهان انتشار یافتهاند. ترکیب کپورماهیان دورهی میوسن در اروپا و سیبری بسیار شبیه به هم بوده و دارای یک منشأ مشترک از فون ماهیان آسیاست (مجنونیان و همکاران، ۱۳۸۴). قبل از اینکه دریای تتیس تحلیل بیابد، دریای فارس (Syrian- Iranian sea) آخرین پل ارتباطی بین دریای تتیس و اقیانوس هند جلوی ورود ماهیان اولیهی آب شیرین را به ایران فعلی و مناطق مجاور میگرفت. با این حال در طی دورهی میوسن ابتدایی این حرکت بین مناطق بالکان و آناتولی با ایران امکان پذیر بوده است. پراکنش احتمالی اجداد ماهیان آب شیرین اولیه در اوایل و اواسط دورهی الیگوسن به روش های زیر انجام شده است:
۱- از طریق جنوب غرب سیبری و دریای آرال به حوضهی دریای خزر و شمال ایران
۲- از سیبری به شمال اروپا
۳- از طریق مناطق بالکان به آناتولی
ماهیان آب شیرین با ماهیت اکولوژیکی ویژهی خود سودمندترین ابزار در مطالعات جغرافیای جانوری میباشند. حرکت این ماهیان از یک حوضهی آبریز به حوضهی دیگر، آرام است، بنابراین بررسی الگوهای انتشار آنها تاریخ جغرافیایی یک منطقه را نشان میدهد (مجنونیان و همکاران، ۱۳۸۴).
۱-۷-۲ جغرافیای جانوری ماهیان آب شیرین ایران
از دیدگاه جغرافیای جانوری، ایران بخش بزرگی از خاورمیانه را تشکیل میدهد ونیز در پهنهی پالئارکتیک قرار گرفته است. ماهیان آب شیرین ایران از نظر جغرافیای جانوری به سه ناحیهی بین النهرین (Mesoptamian)، فون دریای سیاه (Sarmation) و فون شرقی (Oriental) تعلق دارد. فون بینالنهرین در برگیرندهی ماهیان آب شیرین حوضههای آبریز دجله، خلیج فارس، کر و هرمز میباشد. فون دریای سیاه شامل ماهیان آب شیرین حوضههای آبریز دریای خزر، دریاچهی ارومیه، قراقوم، دشت کویر، اصفهان و نمک میباشد. فون منطقهی شرقی در برگیرندهی ماهیان آب شیرین حوضههای آبریز جازموریان، هامون، مکران، کرمان و کویر لوت میباشد (مجنونیان و همکاران، ۱۳۸۴).
۱-۸تهدیدهای حاکم بر تنوع زیستی
۱-۸-۱ تخریب اکوسیستم
تخریب اکوسیستم و زیستگاههای موجودات زنده امروزه میتواند یک عامل منفی و محدود کنندهی تنوع موجودات زنده به شمار آید بطوری که امروزه در اثر ازدیاد جمعیت و نیاز به زمینهای کشاورزی یا احداث جادهها و توسعهی مناطق مسکونی، اکثر اکوسیستمهای خشکی و دریایی تغییر کردهاست و در نتیجه شرایط اکولوژیکی و زیستی برای اکثر گونهها (بویژه گونههای بومی و اندمیک که در محدودهی جغرافیایی خاصی سازش پیدا کردهاند) بحرانی شدهاست. هم اکنون تأثیرات زیانباری از این نوع تغییرات و تخریب اکوسیستم ها در ایران دیده می شود.
۱-۸-۲ ورود گونههای غیر بومی
گونههای غیر بومی نیز میتوانند بر تنوع زیستی تأثیرگذار باشند. این گونهها با وجود اینکه به ظاهر موجب افزایش تنوع زیستی یک اکوسیستم میشوند اما باعث وارد آمدن خسارات زیادی میشوند. گونههای بیگانه ممکن است با محیط جدید به خوبی سازش یافته و در آن تکثیر یافته و با توجه به محدودیت منابع ، موجبات کاهش جمعیت گونه های غیر بومی را فراهم آورند.
۱-۸-۳ تغییر
آب و هوا
تغییرات شرایط اقلیمی (اعم از تغییرات دمای محیط، تغییر میزان نزولات جوی، آلودگی هوا و آب و غیره) میتواند تنوع زیستی و فراوانی گونههای موجودات زنده را تحت تأثیر قرار بدهد. به عنوان مثال، گسترش مراکز صنعتی موجب آلودگی هوا شده و این آلودگی موجب افزایش گازهای گلخانهای میشود که این اثر نیز افزایش دمای محیط را در پی خواهد داشت. این امر در نهایت ممکن است موجب تغییر در جمعیت گونه هایی میشود که به شرایط دمایی خاصی سازش پیدا کردهاند. همچنین افزایش میانگین دمای کرهی زمین موجب ذوب شدن یخچالهای قطبی شده و پراکنش و فراوانی گونهها را تحت تأثیر قرار میدهد.

مطلب مشابه :  تحصیلات تکمیلی

فصل دوم
مروری بر تحقیقات پیشین

با وجود تنوع ماهیان، در بسیاری از مناطق جهان ازجمله ایران، مطالعات کافی و اقدامات شایستهای در جهت شناسایی و حفاظت آنها به عمل نیامدهاست. مطالعه و تحقیق بر روی ماهیان ایران به قرن ۱۹ برمیگردد. اولین کار علمی بر روی ماهیان ایران مربوط به ژاکوب هکل (۱۸۴۶-۱۸۴۹) است. کیزلرینگ (۱۸۶۱)، دی فیلیپی (۱۸۶۳)، کسلر(۱۸۷۰)، نیکلسکی (۱۸۹۹، ۱۹۰۰)، گانتر(۱۸۹۹) و درژاوین(۱۹۳۴-۱۹۲۹)، گونههای جدیدی را از ایران توصیف کردهاند. بیشترین کارها در مطالعهی ماهیان ایران، توسط محققی به نام برگ (۱۹۱۳،۱۹۱۶،۱۹۴۰،۱۹۴۹) صورت گرفتهاست و درسالهای اخیر دکتر برایان کُد، مطالعات گستردهای در این زمینه انجام دادهاست. هکل درسال۱۸۴۹ گونههای luteus Carasobarbus، Cyprinion tenuiradiusو Garra rufaرا از رودخانهی مُند شناسایی کرد(Coad, 2011). درسال۱۹۷۷، سعادتی در پایان نامهی کارشناسی ارشد خود تحت عنوان “تاکسونومی و پراکنش ماهیان ایران”، به این موضوع میپردازد. کُد درسالهای ۱۹۸۰و۱۹۸۱، فاکتورهای مؤثر بر پراکنش و فراوانی ماهیان ایران را بررسی کرد و این فاکتورها را آب وهوا، منابع آبی و آلودگی صنعتی و شهری وغیره معرفی کرد. Bianc

دیدگاهتان را بنویسید