برخی از عوامل فردی و شخصیتی مؤثر در امر پیشرفت تحصیلی:

الف انگیزش و پیشرفت تحصیلی:

انگیزش یا علاقه به یادگیری در حقیقت ترکیبی از چه چیز آموختن یا چرا آموختن است، بدین معنی که چه چیزی بیاموزیم تا آموختن آن برای ما سودمند و مطلوب باشد. بسیاری از روانشناسان  معتقدند که انگیزش مهمترین عامل مؤثر در یادگیری است..

پژوهشهای انجام شده، رابطــه بین استعداد تحصیلی و پیشرفت تحصیلــی را با ضریب‌همبستگی   50% =r نشان داده‌اند. این ضریبی نسبتاً پایین است و نشان می دهد که در میان دانش‌آموزان افرادی یافت می‌شوند که با استعداد کم، پیشرفت چشمگیری دارند و افرادی نیز هستند که با استعداد زیاد، پیشرفت نسبتاً اندکی نصیب آنها می‌شود. این موارد استثناء به ایجاد مفاهیم بیش‌آموزی و کم‌آموزی منجر شده‌اند. این اصطلاحات به پیشرفتی بیشتر یا کمتر از آنچه براساس هوش یا استعداد تحصیلی افراد پیش‌بینی می‌شود، اشاره می‌کنند و برای توجیه یادگیریهای متفاوت دانش‌آموزانیکه هوش مساوی دارند، اما در پیشرفت تحصیلی متفاوتند مورد استفاده قرار می‌گیرند. یکی از عوامل توجیه کننده این مطلب انگیزش است. یادگیرنده کم‌آموز1 کمتر از یادگیرنده بیش آموز2  فعالیت یادگیری می‌کوشد.(علی اکبرسیف، اندازه گیری پیشرفت تحصیلی ، انتشارات آگاه ، تهران ، 1373)

و همین امر باعث پیشرفت تحصیلی متفاوت آنها می‌شود.

ب- خودانگاره1 و پیشرفت تحصیلی

هر فردی در ذهن خود تصویری از خویشتن دارد که آنرا خودانگاره یا خودپنداره می‌نامند. به اعتقاد صاحب‌نظران قسمت عمده ویژگیهای شخصیتی، منش و خصوصیات رفتاری هر فرد به تصویری که از خود در ذهن دارد، یعنی به خودانگاره وی بستگی دارد. در فرآیند آموزش و یادگیری، خودانگاره‌های افراد در مورد استعداد و توانائیهای خود و اینکه مثبت باشد وسازنده و یا منفی باشد و محدود کننده، نقش بسیار مهمی در کیفیت تحصیلات و فعالیتهای آموزشی دارا هستند. اغلب دانش‌آموزان و دانشجویانیکه پیشرفت تحصیلی مطلوبی ندارند و دچار افت تحصیلی می‌شوند، درباره توانائیهای یادگیری خود تصویر ذهنی منفی و محدود کننده دارند، که این تصاویر ذهنی منفی و تضعیف کننده در اثر تصمیم بخشیدن به تجربیات قبلی و نحوه تربیت و آموزش در مراحل زندگی و طی دوران تحصیل بوجود می آیند.

پ- آمادگی:

درصدی از دانش‌آموزان مدارس از بعضی از بیماریهای جسمی و روانی رنج می‌برند، از جمله آنان بیماری صرع می‌باشد که مبتلایان به آن با مشکلات زیادی مواجه هستند وجود حملات این بیماری باعث ضعف روانی دانش‌آموزان می‌گردد. همچنین دانش‌آموزانیکه دچار لکنت زبان هستند از آنجا که نمی‌توانند افکار خود را بازگو کنند دائماً در فشار روانی، اضطراب و تنش به سر می‌برند لذا بیشتر از دیگران افت تحصیلی دارند.(جعفری، مررخه 1379، نقل از مجله پیوند) .

مطلب مشابه : 

 

 

ت- داشتن هدف

مهمترین اصل در موفقیت، این است که اهداف فرد از تحصیل به طور گویا و روشن مشخص شود و برای رسیدن به این اهداف برنامه‌ریزی صورت گیرد.(سیف، 1373)

ث- برنامه ریزی کردن

یک دانش آموز خوب در برنامه خود اوقات معینی را به مطالعه اختصاص می‌دهد. یک قانون خوب در برنامه ریزی زمان مطالعه این است که وقت مطالعه یک درس را نزدیک ساعت کلاس آن قرار دهید. در دبیرستان که اکثر کلاسها هر روز تشکیل می شود شاید این کار همیشه میسر نباشد. اما می‌توانید بعد از کلاس هرچه زودتر فرصتی برای مرور یادداشتها و انجام تمرینهای کلاسی بیابید و سپس تکالیف خواندنی را قبل از شروع کلاس انجام دهید.(زندی‌پور، برنامه ریزی تحصیلی شغل 1383)

ج- سازماندهی:

در سازماندهی هریک رشته از اجزاء‌ و بخشهای مختلف معلومات به یکدیگر پیوند می‌یابند و به عنوان یک کل با معنی ادراک می‌شوند. سازماندهی فرایندی است که موادخام یادگیری را به وسیله سازماندهی تبدیل می‌کند که نیل به هدفهای تربیتی را آسان می‌کند.

چ- پشتکار و تلاش

مطمئن باشید، ذوق و استعداد و هیچ چیز دیگری در دنیا وجود ندارد که بتواند جایگزین پافشاری و پشتکار شود. پافشاری و استقامت، رمز موفقیت است افراد موفق از تأثیر پافشاری آگاهند، ولی بازندگان، پافشاری را به منزله نوعی تلاش اضافی بی‌مورد تلقی می‌کنند. تاریخ بشر مملو از نمونه‌های بارز پافشاری در عرصه‌های گوناگون فرهنگ، هنر، اقتصاد و سیاست است. ادیسون گفته است:« یک درصد نبوغ و الهام ، و نود و نه درصد بقیه‌اش بسته به سرشت انسان است. من هرگز هیچ‌کار ارزشمندی را تصادفی انجام ندادم و تمامی اختراعات من با کار و کوشش خستگی‌ناپذیر به دست آمدند.» (نظری، عوامل موفقیت در تحصیل ، انتشارات مدرسه ، تهران 1374)

ح- تمرین و تکرار

برای موفقیت در تحصیل علاوه بر تلاش و پشتکار، تمرین و تکرار لازم است. تکرار اگر درست بکار گرفته شود، گرایش و توانایی یادگیرنده را برای به خاطر سپردن یا کاستن از تأثیر نامطلوب فراموشی افزایش می‌دهد. تکرار دوباره‌کاری یا دوباره‌سازی محض نیست، فعالیت برای یادگیرنده باید با هدف و دارای ارزش واقعی باشد. پرآموزی از نظر انگیزش ذاتی بسیار مطلوب است.(سیف، 1373)

مطلب مشابه :  بدبینی و خوشبختی

خ- تمرکز:

تمرکز یکی از مهمترین رموز موفقیت در تحصیل است. تمرکز یعنی حفظ و نگهداری

توجه و حواس روی موضوعی معین. استعداد تمرکز، مسأله‌ای ذاتی نیست. تمرکز یک ویژگی اکتسابی است و هرکس با هوش عادی خود می‌تواند به آن دست یابد.(نظری، 1374)

تمرکز را باید متمایز از توجه صرف دانست. در واقع تمرکز توجه با هدفی است که به گونه‌ای مؤثر به سوی یادگیری سوق می‌یابد.(محمودی‌اصل،1381، نقل از پارسا، 1371)

د- سازش نایافتگی رفتاری:

دانش‌آموزانیکه به ناسازگاری عاطفی مبتلا هستند، از نظر رفتاری با محیط سازش ندارند و از یک ارتباط بین فردی به نحو مطلوب برخوردار نیستند، در معرض انواع افتهای تحصیلی هستند. به عنوان مثال دانش‌آموزانیکه به بیش فعالی دچار هستند اصلاً آرامش ندارند و یک کار را هیچوقت تمام نمی‌کنند. 99 درصد این بچه‌ها در مدارس عادی هستند و معمولاً دارای افت تحصیلی می‌باشند.(جعفری مورخه، 1371، نقل از مجله پیوند)

 

 

ذ- واکنش نسبت به ناکامی:

وقتی شخص به مانعی برخورد می‌کند یا برای رسیدن به هدف ناکام می‌شود به تعبیر و تفسیر و سازماندهی مجدد رفتارش می‌پردازد. این عمل به لحاظ گزینش مسیر جدید برای وصول به هدف یا گزینش هدفی که جانشین آن شود ضرورت دارد..

بنابراین وقتی به مشکلی برخورد کردید، نهراسید، بلکه در حل آن بیندیشید و حتی از دیگران کمک بخواهید و مطمئن باشید. بسیاری از افراد به شما کمک خواهند کرد و شما نیز سرانجام گره را باز خواهید کرد پس استوار باشید و نهراسید وبه قول شاعر:

مشکلی نیست که آسان نشود         مرد باید که هراسان نشود

اگر مایلید در جامعه، انسانی مؤثر و کارآمد باشید و نامتان به نیکی و بزرگی بدرخشد باید کمر همت ببندید و از شکستها ، تجربه کسب کرده و برای پیروزی آینده از آنها سود ببرید.(نظری، 1374)

1 . Under achiever

2 .Over underachiever

1 .Self – image