فرایند آموزش PhD در دنیا
رایج¬ ترین مدل¬های دکتری در دنیا دوره¬های مبتنی بر درس و مبتنی بر پژوهش می¬باشند. آموزش دکترای مبتنی بر درس اگر¬چه سابقه¬ای 150 ساله دارد اما کماکان شکل سنتی خود را در آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر حفظ کرده است. در این روش، دانشجو با گذراندن یک دوره دروس تعریف شده به مدت 2-1 سال و قبولی در امتحان جامع، وارد مرحله پژوهشی شده و پس از دفاع از پایان¬نامه موفق به اخذ درجه دکترای تخصصی م¬ گردد. طول این دوره بسته به عوامل مختلف بین9-4 سال متغیر می¬ باشد. دور¬ های دکترای مبتنی بر پژوهش از نظر ساختار، تنوع و گوناگونی بیشتری دارند. استاد راهنمای دانشجو، موضوع و بودجه پژوهش وی در ابتدا مشخص بوده و دانشجو با اجرای یک پژوهش اصیل و دفاع از پایان¬نامه و یا انتشار نتایج آن در مجلات معتبر فارغ¬ التحصیل می¬گردد. ممکن است حسب نیاز، دانشجو ملزم به گذراندن برخی دروس مرتبط با موضوع پایان¬نامه خود باشد. طول این¬گونه دکترا عموماً بین 4-2 سال است. هم¬اکنون به¬ویژه در اروپا تمایل کلی به سمت دوره¬های ساختار¬مندی است که در آن دانشجو در یک گروه پژوهشی تربیت می¬شود، به¬طور مداوم در جلسات مشترک با افرادی با سطوح مختلف آکادمیک در ارتباط بوده و با مشکلات و چالش¬های مختلف آکادمیک آشنا می¬شود. در ایران در مدل جاری دکترا رابطه دو¬ به¬دوی بین یک استاد و یک دانشجو باقیست و دانشجو به¬ ویژه در مرحله پایان¬نامه اغلب تنها با استاد راهنمای خود رو¬به¬رو می¬باشد.
آموزش دکترا در شکل فعلی آن به¬ ویژه در اروپا و آمریکای شمالی برای حصول به اهداف عالی توسعه، شدیدا مورد تردید صاحب¬نظران قرار گرفته و سیاست¬گذاران را ناگزیر به تجدی¬ نظر در شکل و محتوای این دوره¬ها نموده است به¬ نحوی که با واقعی¬ ها و نیازهای موجود، سازگاری بیشتری نشان دهد.
بسیاری از کشورهای با سابقه، گونه¬ های جدیدی از دکترا را با عنوان دکترای تخصصی حرفه¬ای معرفی نموده¬اند. ایجاد دوره¬های دکترای تخصصی حرفه¬ای توانسته از یک طرف دوره¬های دکترا را بیش از پیش به سمت رفع نیازهای جامعه سوق دهد و از طرف دیگر اشتغال دانش¬آموختگان دکترا را تسهیل نماید. طول این دوره کوتاه¬تر بوده و پایان¬نامه دانشجو بیشتر معطوف به حل مشکل صنعت است تا ارائه یک شاهکار پژوهشی. در این مدل عمدتا هزینه تحصیل دانشجو از سوی صنعت پرداخت شده و استاد راهنما گرانت تحقیقاتی خود را از بخش خصوصی دریافت می¬کند. در مدل نوین آموزش دکترای تخصصی در بریتانیاNew Route PhD نیز گذراندن دوره¬ای با برنامه¬ای شامل دروس تئوری به مدت حداقل یک¬سال قبل از شروع پایان¬نامه، پیش¬بینی شده است. در این مدل وجود یک دوره کوتاه¬مدت تئوری علاوه بر کاهش هزینه¬ها به تقویت بنیه علمی و جهت¬گیری پژوهشی آینده دانشجو کمک شایانی می¬نماید.
تجدید¬نظر در ساختار آموزش دکترا تنها در کشورهای توسعه¬یافته، دیده نمی¬شود و کشورهایی مانند چین و هندوستان نیز در عرصه به¬کارگیری و مشارکت دانش¬آموختگان دکترا در روند توسعه خود قدم¬های بزرگی برداشته¬اند. به¬نظر می¬رسد کشور ما نیز ناگزیر از به¬کار¬گیری این تجربیات و تغییر نگرش به ماموریت و جایگاه آموزش دکترا در کشور باشد.

مطلب مشابه :  فلسفه سواد آموزی اجتماعی و آگاه سازی