انگیزه افراد نتیجه عوامل زیادی مثل وراثت ، تعلیم و تربیت ، دوستیها ، شغل و … ه . قدرت این نیروها باعث می شنگیزه افراد خیلی آسون تغییر نکنه . باخبر شدن از نیروی تشکیل انگیزها باعث تقویت انگیزهای مطلوب می شه . حال ببینیم چه عواملی انگیزه رو شکل میده و کدوم مانع اون می شه . مثلا در زمان کودکی افراد ، الگوهای خاصی به وسیله خونواده ، معلمان و هم بازیها ارائه می شه ، که می توننگیزهای خلاقیت رو تقویت یا تضعیف کنه ، یکی فرد رو به ایجاد ، آزمایش و پیش قدمی دعوت می کنه و دیگری طرف احتیاط رو میگیره و آزمایش و ایجاد رو لازم نمی دونه . اینجور فردی انگیزه دفاع و امنیت رو تقویت می کنه ، در حالیکه واسه تقویت انگیزهای خلاقیت باید انگیزه خطر نمودن رو پیشرفت داد .

انگیزه شامل دو نوع داخلی و بیرونیه ، انگیزه داخلی ، انگیزه ایه که فعالیت به خاطر خود عمل انجام میگیره چون خود کار جالب ، لذت بخش و رضایت آمیزه برعکس ، در انگیزه بیرونی ، انجام کار به خاطر هدف بیرونیه . بعضی تحقیقات نشون داده ، اگه شخص در اول به شکل داخلی به کار علاقه مند باشه ، در صورتی که اون کار با هدفهای بیرونی همراه بشه ، انگیزه داخلی کار در آینده کاهش پیدا میکنه وسی(1990) لیپر ، گرین( 1973 ) .

آمابیل(1990) می گه : من طی دوازده سال و دوازده تحقیق دریافتم که ، انگیزه داخلی مهم زیادی در خلاقیته . اگه افراد در اول به کار علاقه داشته باشن و با لذت و رضایت کار کنن نه با فشار خارجی ، می تونن خلاقیت بیشتری از خود نشون بدن . در تحقیقاتی که از زندگی نام آوران نویسندگی مثل جون اورینگ ،   دیکنز و دانشمندانی چون انیشتین ، کوری و در هنر مثل مازوت و پیکاسو ، ضمنا افراد معروف دیگر چون ماگارت مید و واتسون بعمل اومده ، اهمیت انگیزه داخلی روشن شده . به طور نمونه جون اورنیگ می گه :

« …عامل نگفته عشقه . دلیلی که من می تونم به سختی کار کنم ، اینه که اون کار من نیس با که کارم مطلوب و مقصود منه » .

چیزی که مسلمه ضرورت و اهمیت زیاد انگیزه در خلاقیته . انگیزه انرژی لازم واسه تحقق کار خلاقه . آمابیل می گه : اگه خلاق بودن رو به پختن سوپ تشبیه کنیم ، انگیزه ، گرما لازم واسه پختن سوپه . پس شاید بشه از انگیزه بعنوان مهمترین عامل در پرورش خلاقیت یاد نمود ( حسینی ، 1378 ) .

اثرات آزمایش و کنترل افراد در کار و ارائه مدل به اونا بر خلاقیت فردی در سال 2001 مورد بررسی قرار دادن . نتیجه نشون دهنده این بوده که دادن اطلاعات به افراد باعث افزایش خلاقیت و کنترل افراد و ارائه مدل به اونا ، باعث کاهش خلاقیت و انگیزه داخلی اونا می شه (حسینی،1378) .

 

اثرات عوامل خاص برخلاقیت :

  1. سن : پرفسور روزن ویگ ثابت کرده که اگه مغز تحریک و به کار مجبور شه سالخوردگی نمی تونه مسئله ای بیا فریند ، چون از دید فیزیکی برآمدگیهای روزافزون تری روی شاخکهای حسی یافتهای مغزی جوانه می زنه و این بر آمدگیها ، شمار کلی ارتباطات درون مغز آدم رو افزایش میده .

محقق دیگری در پیدا کرده که توانائیهای ذهنی تا حدود 60 سالگی رشد می کنه و بعد کاهش پیدا میکنه اما در سن 80 سالگی به همون کندی 30 سالگی تغییر پیدا می کن. در حالیکه حافظه ممکنه با کبر سن رو به کاهش بزاره بر خلاف خیالات اشتباهی که هست خلاقیت ربطی به سن نداره .

دلایل علمی مبنی بر اینکه خلاقیت از سن تمرد می کنه به وسیله پرفسور هاروی سی لهمان استاد دانشگاه اوهایو مورد تحقیق و تائید قرار گرفته . حتی اگه استعداد ذاتی ما رشد نیابد قدرت خلاقیت ما می تونه سال به سال با سعی و تلاشی که در اون زمینه بکار می بریم به رشد خود ادامه بده .

سامرست موام گفته : « قدرت تصور با تمرین رشد پیدا میکنه و بر خلاف باور عمومی در افراد سن بالا تر قوی تر از جوانانه » (آقائی فیشانی، 1377) .

  1. 2. جنسیت : ممکنه در خیلی از موارد زنان از نظر قدرت جسمی از مردها ضعیف تر باشن اما قدرت تصور و خلاقیتهای ذهنی تحت اثر این عامل قرار نمی گیره.

دکتر الکس ،اس ،اسبورن عقیده داره که « تعداد ستارگان زن در رشته خلاقیت روز به روز در حال افزایشه وشوهران خیلی دریافتن که به چه راه بارزی یک زن می تونه خلاق باشه » .

تحقیقات دیگر نشون میده ، مردها با خصوصیات مذکر ، مسائل رو با سهولت بیشتری از مردها با خصوصیات مونث حل می کنه . به همین ترتیب زنان با خصوصیات  مذکر بیشتر ، در حل مسائل بهتر از زنانی که خود رو با نقش مونث شناسائی می کنن ، هستن » ( اسبورن، قاسم زاذه ، 1371 ).

  • . ارزشها و فشارهای اجتماعی : جامعه بیشتر فشار زیادی رو واسه کانالیزه کردن انرژی افراد خلاق در مورد خاصی واسه حل مسائل وارد میاره . مثل قدیمی « نیاز ما در اخترعه » همیشه صادقه . آلودگی هوا ، منابع سوخت ، مسئله حمل و نقل ، بعنوان سه مشکل بزرگ امروز جوامع مطرحه و نیازمند راه حلهای سریعه . بدین دید این نیازمندیها خواهان افراد خلاقن ، بیشترین مسئله ای که فشار جامعه بر اون وارد می شه بیشترین سعی رو واسه یافتن راه حلها می خواد (آقائی فیشانی،1377).
مطلب مشابه :  تایید سقوط شهاب سنگ در استان البرز

4 . تحصیلات : افرادی که تعلیمات رسمی ندیدن در خیلی از موارد خلاقیتهائی رو بروز دادن و در صورتیکه افرادی با تحصیلات عالی بدون خلاقیت بودن . رابطه مستقیم خلاقیت با برابری ژنتیکی شاید کمتر از رابطه اون با هوشه . شخصیت خلاق فی نفسه شکل نمی گیره بلکه در محیط اجتماعی و تعلیم و تربیتی پرورش پیدا میکنه . خونه ای که کنجکاوی رو تشویق می کنه کمک به پرورش خلاقیت می کنه معلمی که تاکیدش بر سوال کردنه ، شاگردان رو به تفکر خلاق می بره (آقائی فیشانی،1377) .

  1. نقش مداومت و سعی در خلاقیت : باور به مداومت واسه رسیدن به مرحله اوج آفرینندگیه این ویژگیریهای آدم حکایت از اون داره که پیچیدگی و گنجایش مغز بشر بالا العاده و قیاس اون با پیچیده ترین و پر گنجایش ترین کامپیوتر ، با وجود پیشرفت روزافزون تکنولوژی این صنعت ، قیاسی بی مورده . درباره پیچیدگی مغز بشر همین بس که تموم سیستم اعصاب مورچگان که قدرت نظم اونا معروفه . فقط دارای 250 سلول عصبیه در حالیکه مغز بشر شامل 10 میلیارد از اینجور سلولهائیه تقریبا همه آدما دارای گنجایش مغزی خیلی بالاتری از حدی که بتوایم بکار بریم هستیم . این حقیقت قاطعیه که غالب مرکزها مغز دوقلون قل یدکی تا وقتی که قل دیگر آسیب ببینه یا به مرض گرفتار شه بلا استفاده می مونه . واحد یدکی رو میشه در اون موقع واسه گرفتن نقش مربوطه آموزش داد . لوئی پاستور یک سکته مغزی کرد که نصف مغز او از کار افتاد با وجود این ، پس از این سکته به بعضی از بزرگترین کشفیات خود رسید .

اهمیت و کاربرد سعی یه ریز و مداومت با اشاره این مثال روشن تر می شه که قانون دوم ترمودینامیک بعد از 20 سال تحقیق در هوشیاری آخرسر در خواب به ذهن کپلر اومد  (آقائی فیشانی ، 1377)

   شرایط محیطی مناسب واسه خلاقیت :

لازمه خلاقیت قرار گرفتن در محیطیه که دارای درجه ای از باز فکری باشه . باز فکری به معنای از دست دادن ساختار نمی باشه . واسه یادگیری موثر در خونه و مدرسه باید رهنمودهائی واسه رفتار وجود داشته باشه . حتی موسسات صنعتی ، تجاری ، دولتی و مردمی . با وجود این شخص نباید هیچوقت وجود خود کاری مغز رو از نظر دور بدارد . (تورنس، قاسم زاده ، 1375 ).

هل فی (1972) شرایط مطلوب واسه خلاقیت رو در پنج مورد زیر میگه :

  1. محیط دور شخص خلاق باید به شکلی باشه که همکاران ، اون رو بعنوان یک شخص مهم مطلق بشناسن به توانائیهای اون ایمان داشته باشن .
  2. نتیجه کار فرد خلاق باید به وسیله افراد مسئول آزمایش شه تا در صورت نیاز ، در نو آوری انجام شده بهبود انجام بشه .
  3. خلاقیت موقعی رشد می کنه که دور و بری ها پیچیدگی مسائلی که فرد خلاق با اونا روبروه رو بفهمن و هم احساس نشون بدن.
  4. فرد خلاق باید از آزادی تفکر و بیان بر خور دار باشه ؛ بدین معنا که آزادانه فکر، اندیشه و تجربه کنه ، قدرت تخیل اون باید اجازه اعلام نظر کامل رو به اون بده .
  5. خلاقیت ، ابتکار عمل رو لازم میشه . قبل اینکه خلاقیت خود رو ظاهر کنه اشتیاقی عمیق واسه خلاقیت در فرد خلاق ایجاد شه . هر چند که خلاقیت نتیجه هوش و مراحل فکری انسانه این مراحل ذهنی از شرایط محیطی اون متاثره . ( شهرآرای و مدنی پور ، 1375 ).

آمابیل (1988) در نتایج پژوهشی خیلی بزرگی که در مصاحبه با 120 دانشمند بعمل آورد یکی از عوامل محیطی موثر در بروز خلاقیت رو انگیزه معرفی نمودهه که در ایجاد این انگیزه مدیریت نقش اساسی داره . ( آمابیل ، حسینیان ، 1375 ) .

فورد (1998) در مورد دیدگاه مدیران درباره عوامل مهم خلاقیت در سازمانهای آموزشی آمریکا پژوهشی انجام داد ، نتیجه تحقیق نشون داد که بین مدرک تحصیلی مدیران و خلاقیت اونا رابطه وجوددارد . یعنی هر چه مدرک تحصیلی مدیران بالاتر می رفت خلاقیت اونا بیشتر می شد . البته این رابطه مستقیم به دلیل آموزشهای پرورش خلاقیت در کنار تحصیلات بود .

مطلب مشابه :  کاربردهای تخیل و تجسم

به نظر آمابیل ، عوامل محیطی اثر در حال افزایش بر انگیزه داخلی و خلاقیت داره . اون ادعا کرده که محیط اجتماعی ، اختیار آموزشی ، چالشهای بهینه ، توانایی و در گیری با تکالیف رو تشویق می کنه . افزایش این ویژگیهای اشاره شده به عمل خلاق کمک می کنه . ( niu , 2003 , p : 104)

 

تکنیکهای خلاقیت و نوآوری

واسه وارد نمودن موضوع خلاقیت به سیستم آموزشی دو راه مثل اینکه. اول اونکه مثل بقیه دروس در هفته چند ساعتی به این موضوع اختصاص یافته و به گونه رسمی خلاقیت رو در مدارس آموزش داد . روش دیگر اینه که با تغییر روش تدریس و نحوه آموزش مطالب به شکلی عمل کنیم که خلاقیت در همه دروس وارد شه و با هم با تدریس و آموزش ، تفکر خلاق رو در علم آموزا رشد داده و شکوفا نمود . با توجه به نظام الان آموزش و پرورش ما و هم اینجور با توجه به وجود خلاقیت مثل اینکه روش دوم مناسبتر باشه .

نلر روش دوم رو مناسبتر میدونه و دو دلیل واسه برتری این روش اعلام میکنه : اول اونکه هنوزآگاهی ما درباره خلاقیت خیلی نیس که بشه اونو به طور موثری به عنوان موضوع درس مجزائی تدریس کنیم .دوم اینکه مهمتر از اون خلاقیت مراحل مجزائی نیس بلکه ترکیبی از انواع خیلی فعالیتهاست . ( نلر ، مسدد ، 1369 ، ص : 60 )

1 یورش فکری :

این تکنیک رو اولین بار دکتر الکس ، اس ، اسبورن مطرح کرد و اونقدر مورد استفاده و استقبال مردم و سازمانها در غرب قرار گرفته که جزئی از زندگی اونا شده .

اجرای این تکنیک گرد همائی که از راه اون گروهی می کوشند راه حلی واسه یک مسئله به ویژه با انباشتن تموم ایده ایی که در جامعه به وسیله اعضا ارائه می شه بیابند.

در این تکنیک تموم شرکت کنندگان بینه ایی در محیطی که با تاکید خالی از عوامل باز دارندهه هدایت می شن و همین روحیه آزاد باعث اون چیزی که میشه اونو ایده های خارق العاده نامید می شه . اینجوری زنجیره های عادت شکسته شده و ایدها بی اونکه بوسیله تجارب گذشته محکوم شده باشن آزادانه به جریان می افتن. کنفرانسای ایده یابی تقریبا بی ثمرند مگه اونکه بعضی از مقررات به وسیله تموم افراد حاضر درک گردیده و با صمیمیت از اون پیروی شه . اینجا چار قانون اساسی یورش فکری گروهی توضیح داده می شه .

  1. انتقاد ممنوعه : از بیان قضاوت مخالف و مخالف باید تا یه مدت خودداری شه .
  2. چرخش آزاد با استقبال روبرو می شه : هر چینها خارج از ذهن تر و جسورانه تر باشه بهتره . مهار ایدها آسانتر از تدبیر جسورانه و خارج از ذهن ایده هاس .
  3. کمیت مد نظره : هر چه تعداد ایدها بیشتر باشه ، احتمال ظهور ایده های مفید بیشتره .
  4. ترکیبات ایدها و اصلاح اونا : علاوه بر اجرای سهم خود در ایجاد ایده های خود به شرکت کنندگان پیشنهاد کنن که چطوری میشینه های بقیه رو بینه های بهتری تبدیل نمود یا اونکه چطوری دو یا چند ایده رو میشه ترکیب کرده تا بینه های دیگری تبدیل کرد .

یورش فکری گروهی فقط واسه مسائلی که از پایه بینه یابی بستگی دارن مناسبه ولی واسه مسائلی که از پایه به داوری و قضاوت بستگی دارن مناسب نمی باشن . یورش فکری هم اینجور واسه مسائلی که دو یا سه راه حل واسه اونا هست مناسب نمی باشه .

الکس ، اس ، اسبورن می گه : تجربه نشون داده که یک هیات ایده ال باید از 12 نفر که معمولا شامل یک سرپرست ، یک معاون ، در حدود پنج عضو دائمی و یا عضو اصلی و در حدود پنج نفر مهمون تشکیل شه . این اعضاء اصلی به عنوان پیشگام عمل می کنه و با این افرادی که دارای مهارت بالا متوسط ، واسه ارائه پیشنهاداتن انتخاب شن و افراد گروه تا امکان داره باید از نظر مقام در یک ردیف سازمانی باشن .( آقائی فیشانی ، 1377 )

در رگبار ذهنی گروهی با ایجاد تداعی معانی جریان دو طرفه ساخته میشه . یعنی وقتی هر یک از اعضای گروه مطالبی رو باز گو می کنه ، فکر نامبرده در تخیل اون فرد محرکی می شه واسه تولید فکر دیگر . و ضمنا همون فکر ، به شکل محرکی واسه ایجاد تداعیهای مربوط در تموم افراد گروه عمل می کنه .

فرد شارپ در این مورد می گه ، جرقه ای که از فکر یک نفر حادث می شه ، تخیلات زیادی رو در افکار بقیه روشن می کنه درست مثل کبریت زدن به تعدادی ترقه با تحقیقات انجام شده در این مورد ثابت شده که تعداد 4356 افکار حاصل از رگبار ذهنی گروهی 1400 عددآن افکار زائیده افکار دیگر افراد گروه بوده . (آرلت،1359)