وقف پول و چگونگی آن

درباره وقف پول و چگونگی آن باید بگوئیم وقف پول حداقل به دو شکل بانک و صندوق تصور میشود که در ذیل به بررسی هر یک از آنها می پردازیم .

بند اول : بانک وقف پول

بانک وقف پول ,نوعی از بانک است که پول های وقف شده را جمع آوری می کند و منافع آن را در راهی که واقفان اعلام کرده اند ,؛ به مصرف میرساند .برای انتفاع از پول موقوفه لازم است با آن فعالیت اقتصادی انجام شود . از مناسب ترین فعالیت های اقتصادی , اعطای آن به افراد مطمئن مانند تاجران , کاسب ها و تولید کنندگان است .

بانک در نقش سرمایه گذار و تاجر ,کاسب و تولید کننده در نقش عامل ,  قراردادی در چارچوب عقود اسلامی ,مثل مضاربه منعقد می کنند و سود به دست آمده , میان آنها تقسیم می شود .سود برگشتی به بانک پس از کسر هزینه های بانک و پس انداز مبلغی برای حفظ ارزش پول در صورت وجود تورم ,به مصارفی می رسد که واقفان اعلام کرده اند .با توجه به اینکه تورم ارزش پول را کاهش می دهد ؛ لازم است مقداری از سود را به اصل سرمایه بازگردانند تا ارزش اولیه آن حفظ و بقای پول موقوفه تضمین شود .در این صورت مشاهده خواهد شد که عده ای حتی با پول اندک می توانند در فراهم شدن مبالغ هنگفتی سهم داشته باشند و از اصل سرمایه ,گروهی که برای کار به سرمایه نیاز دارند ,بهره مند شوند و از منافع آن نیز محرومان سود ببرند[1] .

برای انتفاع از پول موقوفه لازم است با آن فعالیت اقتصادی انجام شود. از مناسب‌ترین فعالیت‌های اقتصادی اعطای آن به افراد مطمئن، مانند تاجران، کاسبان، تولید کنندگان است. بانک در نقش سرمایه‌گذار، و تاجر و کاسب وتولید کننده در نقش عامل، قراردادی در چهار چوب عقود اسلامی، مثلا مضاربه، منعقد می‌کنند و سود به دست آمده بین آنها تقسیم می‌شود. سود برگشتی به بانک، پس از کسر هزینه‌های بانک و پس انداز مبلغی برای حفظ ارزش پول در صورت تورم، به مصارفی که واقفان اعلام داشته‌اند می‌رسد. با توجه به این که تورم، ارزش پول را کاهش می‌دهد، لازم است مقداری از سود را به اصل سرمایه بازگرداند تا ارزش اولیه‌ی آن حفظ گردد و بقای پول موقوفه تضمین شود. در این صورت مشاهده خواهد شد که عده‌ای، حتی با پولی اندک، می‌توانند در فراهم شدن مبالغی هنگفت سهم داشته باشند و از اصل سرمایه، گروهی که برای کار به سرمایه نیاز دارند بهره‌مند شوند و از منافع آن نیز محرومان سود برند. مخارج و هزینه‌های بانک باید به شیوه‌های گوناگون تأمین شود. یکی از این شیوه‌ها همان گونه که اشاره شد، برداشت از سود مضاربه است. شیوه‌ی دیگر کمک مردم و سازمان‌های دولتی است. مردم می‌توانند با وقف ساختمان، به امر خیرخواهانه‌ی بانک وقف مدد رسانند و یا با کار کردن در آن، بدون دریافت مزد حتی برای چند ساعت یا یک روز در هفته، وقت خود را وقف این بانک نمایند. کمک سازمان اوقاف و یا مؤسسات دیگر هم در تهیه‌ی محل بانک و یا پرداخت هزینه‌ی کارکنان مؤثر است. بانک وقف پول با درج اطلاعیه در جراید ضمن ارائه گزارش از فعالیت‌هایش، اسامی واقفان را، در صورت تمایل آنان، اعلام می‌کند. این بانک به دلیل ارتباط با وقف و پول از سوی مراجع مربوط مانند سازمان
اوقاف و بانک مرکزی برای پرهیز از خطا و خلاف نظارت می‌شود.

مطلب مشابه :  اگر خجالت نمی‌کشیدم…!

بند دوم : صندوق قرض الحسنه وقف

این صندوق شکل دیگری از وقف پول است که در آن واقفان پول ؛ مبالغی را برای قرض به نیازمندان وقف می کنند .از منافع پول موقوفه این است که می توانند به بیماران ,جوانان در حال ازدواج و کسانی که در شرایط مالی هستند با قرض دادن یاری کنند ؛مسلما با بازپرداخت قرض ,اصل پول وقف شده در صندوق باقی خواهد ماند .

این صندوق شامل صندوقهای عام و خاص است .که خاص به افراد خاصی قرض میدهد و نمی توان منافع آن را به مصرف دیگران رساند .این صندوق شامل انواعی است که عبارتند از :

الف : صندوق وقف قرض الحسنه درمان: این صندوق در بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها و سایر مراکز درمانی قرار می‌گیرد. منظور از تأسیس این صندوق کمک به بیمارانی است، استطاعت مالی برای درمان ندارند. افراد بسیاری هستند که پس از گذران دوره‌ی بیماری و به دست آوردن سلامتی خود و یا عیادت از بیماران و در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، مایلند بخشی از پول خود را وقف بیماران نیازمند نمایند. با ایجاد چنین صندوق‌هایی هیچ بیماری به دلیل مشکلات مالی با مانع عدم پذیرش مراکز درمانی مواجه نخواهد شد. بیمارانی که در وضعیت مالی دشواری به سر می‌برند می‌توانند از این صندوق استقراض کنند.

ب : صندوق وقف قرض الحسنه ازدواج : هدف از ایجاد این صندوق کمک به جوانان در حال ازدواج است که به کمک مالی محتاجند. این کمک به صورت قرض ارائه می‌شود

ج : صندوق وقف قرض الحسنه کارکنان: کارکنان هر اداره یا سازمان یا شرکت می‌توانند یا ایجاد یک صندوق وقف قرض الحسنه به یاری یکدیگر در مواقع ضرروی بشتابند. این یاری به وسیله‌ی قرض پول وقف شده‌ی کارکنان تحقق خواهد یافت.

د : صندوق وقف با موضوع های دیگر: صندوق وقف پول علاوه بر درمان، ازدواج و کمک به کارکنان، در موضوع‌های دیگر هم قابل تأسیس است. از این رو می‌توان با تأسیس آن در موضوع‌های خاص دیگر کار خیری انجام داد. نمونه‌های فوق با توجه به نیازهای جامعه مطرح شدند و می‌تواند منشأ تلاش صندوق‌های وقف قرض الحسنه‌ی خاص پول باشد.

مطلب مشابه :  روانشناسی مثبت نگری

درباره صندوق قرض الحسنه عام نیز باید گفته شود چون ممکن است عده ای بدون ذکر قصد خاص برای قرض , پول خود را برای قرض وقف نماید.- کارکرد وقف پول را مى‏توان با توجه به ماهیت پول یا براى قرض دادن، با ایجاد صندوق‏هاى خیریه براى رفع نیاز مردم در زمینه‏هاى مختلف مانند درمان، ازدواج، آموزش و… قرار داد. همان‏گونه که این امر در برخى کشورهاى اسلامى صورت مى‏پذیرد. مثلاً اگر فردى صندوق خیریه‏اى را با سرمایه اولیه تأسیس کند و سپس وقف عامه نماید، یک واحد حقوقى با قصد خیرخواهانه ایجاد مى‏گردد که فنا و عدم بقاى آن جز با ورشکستگى ناشى از عدم بازپرداخت وام‏هاى دریافتى، محقق نمى‏گردد و بقاى عرفى مال با وجود انتفاع، صادق است. یا با تمرکز وقف در سرمایه‏گذارى و تجهیز منابع، در کنار رشد و توسعه، توزیع نفع و سود حاصل از آن در امور خیر و عام‏المنفعه به شکل‏هاى گوناگون امکان‏پذیر باشد. از سوى دیگر با پذیرش وقف پول، همگان مى‏توانند از این فیض مستمر با هر قدرت مالى بهره‏مند شوند و بدین ترتیب مى‏توان به آسانى و سهولت با سرمایه‏گذارى مناسب، بیش‏ترین نفع را به جامعه رساند و با ایجاد بانک یا صندوق وقف، زمینه‏ساز حضور جدى این نهاد پر خیر مالى در توسعه و آبادانى جوامع باشیم.برخلاف نظام بانکی، که باعث افزایش سرمایه می‌شود، صندوق قرض الحسنه نه تنها افزایش سرمایه را موجب نمی‌شود. بلکه با گذشت زمان و وجود تورم، به رغم امور خیری که از آن نشأت می‌گیرد، موجب کاهش ارزش سرمایه می‌شود. به همین دلیل پول وقف شده پس از مدتی کم ارزش و غیر قابل انتفاع خواهد شد؛ بنابراین برای حفظ ارزش پول و بقای عمل خیر واقفان و نگهداری ساز و کار وقف بهتر است تدبیری اندیشیده شود؛ می‌توان از مقروض خواست تا مبلغی را برای ترمیم پول، به شکل هبه یا وقف، به اصل قرض بیفزاید و یا در ابتدا ارزش پول یا معادل آن، یکی از کالاهای با ارزش مانند طلا، زمین و خانه را به صورت قرض واگذار کرد تا زمان پرداخت قرض، ارزش واقعی پول حفظ شود.

  عرب عامری ، محمد علی ( 1384) مبانی فقهی و حقوقی وقف ؛ پایان نامه ارشد ، دانشگاه آزاد تهران مرکزی ، ص 43; [1]