بالهی

۱۸۴۳)
نام عمومی
بیاح، کفال
سیستماتیک
Mugil pseudotelestes Pietschmann, 1912 از شط العرب توصیف شد که احتمالا مترادف یا synonym (Coad, 1991) از توصیف اولیه باشد. محل جمع آوری نمونهی تیپ گونهی ((Mugil abuرودخانهی دجله در موصل عراق میباشد (Heckel, 1843) Mugil(Liza) abuzarudny ازحوضهی رودخانهی دجله در ایران گزارش شدهاست.
ویژگیهای کلیدی
بالهی سینهای دراز (وقتی که به عقب برگردانده شود معمولا به ابتدای بالهی پشتی میرسد)، لب ها نازک ، بالهی مخرجی دارای ۳ شعاع سخت و ۸ شعاع نرم، نخستین شعاع بالهی پشتی و مخرجی نسبتا سخت، وجود فلس اگزیلاری سینهای کوچک و دندانهای مویی شکل (setiform) این گونه را از سایر گونههای جنس Liza متمایز کرده است.
ریخت شناسی
چشمها واجد بافت چربی که قسمتی از عنبیه را میپوشاند. بالهی پشتی اول دارای ۴-۳ شعاع سخت و بالهی پشتی دوم دارای ۲-۱ خار و ۱۰-۵ شعاع نرم (معمولا ۸)، بالهی مخرجی دارای ۳ شعاع سخت به همراه ۱۰-۵ (معمولا ۸) شعاع نرم، بالهی سینهای دارای ۱۷-۱۳ شعاع و بالهی شکمی (لگنی ) ۶-۵ (معمولا ۵) شعاع، فلسهای خط جانبی ۵۳-۳۹ (معمولا ۵۰-۴۴) (Coad, 2012). عبدلی در سال ۱۳۷۸، تعداد فلسهای خط جانبی را ۴۵-۴۲ گزارش کردهاست، خارهای آبششی کوتاه و به تعداد ۵۵-۴۴، فلسها تنوئید و سه گوشه همراه با یک لبهی قدامی عمودی و یا موجی، دومین بالهی پشتی همچنین بالهی دمی تیره رنگ، تعداد مهره ها ۲۵-۲۱، دارای ۴ زائدهی پیلوریک (عبدلی، ۱۳۷۸).
دو شکلی جنسی
دو شکلی جنسی در این گونه شناخته نشده است.
زیستگاه
این ماهی یک گونهی قادر به زندگی در آب شیرین است (هرچند که زیستگاه اصلی آن در آبهای شور و لب شور است). در رودخانهها، جریانهای کم آب (stream)، کانالها، دریاچه ها، مردابها، منابع آبیو مزارع پرورش ماهی عراق و کشورهای همسایه از جمله در جنوب ایران یافت میشود.
غذا
فیتوپلانکتونها و بقایای گیاهی مهمترین غذای ماهی در دورهای از زندگی است، در نمونه های بالغ غذای جانور تقریبا فرق میکند، ولی میتوان گفت ماهی های کوچک بطور غالب پلانکتون خوارند و از مواد آلی پوسیده تغذیه میکنند. این گونه از نمونههای دافنی و گونههای جنسهای Cymbella، Amphora و Nitzchia به عنوان غذا استفاده میکند (عبدلی، ۱۳۷۸).
پارازیت
Bykhovski(1949) یک گونه جدید از مونوژنهآ (ترماتودا) Ancyrocephalus fluviatilis را از این گونه در رودخانهی کرخه (ایران) گزارش کرد، مخیر(۱۹۸۱) یک نماتود Contracaecum را از این ماهی در رودخانهی کارون گزارش کرد، اگر ماهی آلوده به انگل توسط انسان خورده شود میتواند سلامتی او را به خطر بیاندازد. عباسی (۱۹۹۲) یک طیف وسیعی از پارازیتها را از این گونه در هورالعظیم گزارش کرد. پارازیتهایی از سخت پوستان وCaliguslacustris، Lamproglena sp. و Ergasilus sp. نیز از این گونه در ایران گزارش شدهاست (Barzegar and Jalali, 2009).

اهمیت اقتصادی
این گونه در قسمتهای جنوبی ایران و همچنین در کشور عراق ارزش خوراکی دارد.
پراکنش
این ماهی در حوضهی آبریز دجله و فرات در ایران و همچنین در قسمتهای پایین دست رودخانهی مند و رودخانهی هله (حوضهی خلیج فارس) و تالاب ها یافت میشود.

راستهی کپور ماهی شکلان دندان دار(Cyprinodontiformes)
اعضای راستهی کپور شکلان دندان دار روی هم رفته کوچک (کمتر از ۱۵ سانتیمتر) و همه چیزخوارهستند، اما بسیاری از آنها شکارچیان کارآمدی هستند که از حشرات تغذیه میکنند و به همین خاطر از آنها برای کنترل پشهها استفاده میکنند. گونههای دیگر نیز میتوانند سیانو باکترهای سبز-آبی را هضم کنند. به خاطر اینکه این ماهیان تمایل به سطح آب دارند، غالبا آنها را ماهیان قنات سطحی (topminnows) مینامند. همچنین به خاطر داشتن دندانهای کوچک در آروارهها، کپور شکلان دندان دار نامیده میشوند (ستاری، ۱۳۸۳). تعداد ۱۰ خانواده با ۱۰۹ جنس و افزون بر ۱۰۱۳ گونه در این راسته نامگذاری شدهاست (Nelson, 2006).
خانوادهی کپور ماهیان دندان دار(Cyprinodontidae)
اعضای این خانواده در آبهای شیرین، لب شور و شور پیدا میشوند همچنین این ماهیان در آبهای گرم نیز مشاهده میشوند. تعداد ۹ جنس و حدود ۱۲۱ گونه از این خانواده در مناطق جغرافیایی استوایی و معتدل گرم وجود دارد. در ایران ۷ گونه از این خانواده توصیف شده است (Coad, 2012). اعضای این خانواده با داشتن ویژگیهای زیر قابل تشخیص هستند؛ اندازه متوسط، بدن از دو پهلو فشرده، بدن و سر پوشیده از فلس، عدم وجود خار در بالهی پشتی و فاقد سبیلک و غیره.
جنس Aphanius Nardo, 1827
این کپور ماهیان دندان دار در ساحل دریای مدیترانه، در جنوب غرب آسیا و همچنین در شمال شرق هند و سومالی یافت میشوند. حدود ۲۳ گونه در این جنس شناسایی شدهاند. جنس Aphanius تنها جنس از خانواده کپور ماهیان دنداندار است که در ایران شناسایی شدهاست. یکی از ویژگی های تشخیصی جنسAphanius کاهش منافذ حسی سری و محدود شدن به نوروماستها میباشد مشخصهای که در A. mento، A. sophiae وA. Vladykovi در ایران یافت شدهاست. تصور میشود که آفانیوس های ایران که دور از آبریزهای ساحلی قرار گرفتهاند، بازماندههایدریای تتیس(Tethys) باشند که طی وقایع زمین شناختی بوسیلهی بالا آمدن صفحهی ایران ایزوله شدهاند(Kosswig, 1955; 1967; Bianco, 1995). این جنس بوسیلهی ویژگیهایی چون؛ داشتن فلسهای سیکلوئید متوسط تا بزرگ، پهن بودن سر در انتها و دهان فوقانی کوچک قابل تشخیص است.

Aphanius dispar (Rüppell, 1829)

نام عمومی
ماهی گورخری
سیستماتیک
در ایران جمعیت زیادی از این گونه در حوضههای جنوبی یافت میشود که برای شناخت تاکسونومی آنها نیاز به مطالعات دقیق و گسترد
ه
وجود دارد. گوناگونی موجود در جمعیتهای این گونه در جنوب ایران متاثر از زیستگاههای آنها میباشد.
ویژگیهای کلیدی
در اکثر افراد، نرها دارای ۲ تا ۳ هلال تیره رنگ بر روی دم هستند (اصطلاحا به آنها دم پرچمی میگویند).
ریخت شناسی
تعداد فلسها در امتداد پهلو ۳۵-۲۴ عدد، تعداد شعاعهای بالهی پشتی معمولا ۹ عدد، بالهی مخرجی دارای ۱۲-۱۱ شعاع، تعداد شعاعهای بالهی سینهای ۱۸-۱۲، تعداد شعاعهای بالهی شکمی یا لگنی ۷-۶ عدد، بالهی پشتی معمولا متمایل به عقب بدن، منشا بالهی پشتی کمی جلوتر از بالهی شکمی، تعداد کل مهرههادر نرها به طور متوسط ۲۸/۲۰ و در مادهها ۲۸ عدد (عبدلی، ۱۳۷۸)، مادهها نقرهای رنگ با ۹-۷ نوار عرضی باریک بر روی بدن، بالهی دمی در نرها متمایل به زرد همراه با ۳-۲ نوار عرضی تیره رنگ میباشد. عدد کروموزومی این گونه ۴۸=n2 (Klinkhardt et al., 1995; Esmaeili et al., 2008) و فرمول کاریوتیپ St32 + Sm16 میباشد (Esmaeili et al., 2008).
رنگ
بطور کلی رنگ این ماهی زرد روشن و در نواحی پشتی سبز زیتونی است، البته رنگ بدن در زیستگاههای مختلف کمی متغیر است. مادهها نقرهای رنگ همراه با ۷-۹ نوار عرضی باریک روی بدن. بالهی دمی در نرها زرد رنگ و دارای چند نوار تیره رنگ و هلالی شکل میباشد. ناحیهی عقبی بالهی پشتی معمولا سبز تیره یا زیتونی است. ناحیهی شکمی معمولا زرد روشن همراه با لکههای خیلی ریز رنگدانهای است.
زیستگاه
زیستگاه این گونه نسبت به دیگر گونههای جنس Aphanius که در ایران یافت میشود متفاوت است. این گونه بر خلاف گونههای دیگر، سازش خوبی با آبهای رودخانههای لب شور و شور گرمسیری و همچنین چشمههای آب تقریبا گوگردی از خود نشان میدهد. معمولا قسمتهای پایین دست رودخانهها یا آبگیرهای مناطق جلگهای و گرمسیر را انتخاب میکند. سازش خیلی خوبی با چشمههای آب گرم و معدنی دارند و بطور غالب در زیستگاهها یافت میشوند. بر خلاف گونههای فوق در زیستگاه های با پوشش گیاهی کم و یا بدون پوشش گیاهی نیز دیده میشود.
اهمیت اقتصادی
با توجه به اندازهی کوچک و رنگ آمیزی زیبا میتواند به عنوان ماهی آکواریومی مورد استفاده قرار گیرد. به علت استفادهی غذایی از لارو پشهی آنوفل میتوان از آنها برای مبارزه با بیماری مالاریا استفاده کرد.
کاریوتیپ
عدد کروموزومی این ماهی ۴۸= n2 گزارش شده است (Esmaeili et al., 2007, 2008)
پراکنش
در حوضههای سواحل جنوب و جنوب شرق ایران که بیشتر رودخانهها دارای آب شور و لب شور هستند پراکنده شدهاند. در ایران در رودخانههای دجله، کارون، مند و حوضههای مکران و هامون و جازموریان و مشکید گزارش شده است (عبدلی، ۱۳۷۸). در استان بوشهر این گونه از رود خانهی مند و سرچشمههای آن جمعآوری شدهاست.

Aphanius pluristriatus (Jenkins, 1910)
نام عمومی
کپور دندان دار مند
سیستماتیک
Cyprinodon pluristriatus Jenkins, 1910 نام مترادفی است که به گونهی Aphanius sophiae اطلاق شدهاست اما در شرق شیراز نیز در جنوب ایران یافت شده است. Locality آن در حوضهی آبریز مند از حوضهی خلیج فارس میباشد. اخیرا اسماعیلی و همکاران (۲۰۱۲) این گونه را از چشمهی زرجان (استان فارس، نزدیک فسا) از زیر حوضهی مند گزارش کردهاند.
ویژگیهای کلیدی
ساقهی دمی کوتاهتر، بالا بودن متوسط تعداد خطوط پهلوها، تعداد کم خارهای آبششی
ریخت شناسی
ویژگیهای ریخت شناختی و مریستیک این گونه با دیگر گونههای جنس Aphanius همپوشانی دارد (اسماعیلی و همکاران،۲۰۱۲)، گرچه جنسهای نر و مادهی این گونه بوسیلهی آنالیزهای ریخت شناختی و مریستیکی از هم مشخص میشوند، به عنوان مثال تعداد خارهای آبششی ۱۱-۸ می باشد (میانگین ۸۴/۹ عدد برای نرها و ۵۸/۹ عدد برای ماده ها).
رنگ
در نرها بالههای پشتی، دمی و مخرجی دارای حاشیهی کم رنگ بوده و قسمت عمدهی این بالهها را ردیف هایی از لکه ها در بر گرفتهاست. لبهی پایینی بالهی سینهای سیاه رنگ میباشد. در مادهها حاشیههای تیره باله و نقاط دیده نمی شود.
پراکنش
نمونهها از چشمهی زرجان از حوضهی مند واقع در استان فارس نزدیک فسا گزارش شدهاند (اسماعیلی و همکاران،۲۰۱۲). در نمونه برداریهای اخیر از چشمهای واقع در شهرستان جهرم این گونه جمعآوری شد.
اهمیت اقتصادی
ارزش اقتصادی این گونه نا شناخته بوده ولی مورد علاقهی آکواریوم داران میباشد.
حفاظت
جمعیت این گونه اندک بوده و با توجه به اینکه این گونه در رقابت با گونههای اگزوتیکی چونXiphophorus hellerii میباشد لذا بایستی به لحاظ حفاظتی تحت کنترل باشند.
خانوادهی گامبوزیا ماهیان (Poeciliidae)
این گروه از ماهیان شامل ماهیان زندهزا میباشند که در آبهای شیرین و لب شور آمریکای شمالی، شرق آمریکای جنوبی تا شمال شرقی آرژانتین و نیز در آفریقا یافت میشوند. در حدود ۴۱ جنس با ۳۴۳ گونه در این خانواده نامگذاری شدهاست (Nelson, 2006; Eschmeyer and Fong, 2011) و یک یا دو گونه زنده زا بطور گسترده به سراسر جهان معرفی شده، این گونهی زندهزا به منظور کنترل بیماری مالاریا به ایران نیز معرفی شدهاست. در اعضای این خانواده سر پهن، ناحیهی قدامی بدن گرد، قسمت خلفی بدن فشرده است. از ویژگیهای دیگر این ماهیان، داشتن فلسهای بزرگ و سیکلوئید در روی بدن و سر است. بالهی شکمی در ناحیهی جلویی بدن، بالهی مخرجی در جنس نر توسعه یافته و معمولا آخرین شعاع این باله به اندام تولید مثلی (گونوپودیوم) تبدیل میشود. جنس ماده دارای بالهی مخرجی گرد میباشد. گونوپودیوم برای انتقال کیسههای اسپرم(sperm packets) به جنس ماده استفاده میشود، این اندام با حرکت رو به جلو یا به سمت پهلو ک
ار انتقال اسپرم را انجام میدهد. ماهی پشه خور در سراسر جهان به عنوان شکارچی لارو حشرات آبزی محسوب میشود. همچنین در تحقیقات ژنتیکی و ایمنواوژی کاربرد دارند. بعضی ماهیان زندهزای این خانواده همگی مادهاند و تکامل تخم آنها بدون انجام لقاح ژنتیکی و تنها با تحریک اسپرماتوزوئید گونهی دیگر صورت میگیرد. این حالت غیر معمول تولید مثل، ژینوژنزیس(gynogenesis) نامیده میشود(Coad, 2012).
جنس Poey, 1854 Gambusia
این جنس با داشتن فلسهای بزرگ، بالهی پشتی و مخرجی کوتاه شناخته میشود. موقعیت بالهی مخرجی در جنس نر در قسمت جلویی و اولین شعاع آن به اندام تولید مثلی(گونوپودیوم) تبدیل شدهاست. بالهی پشتی عقب تر از منشا بالهی مخرجی، بالهی پشتی و بالهی دمی دارای لکه های ریز و سیاه رنگ کوچک میباشد.
Gambusia holbrooki Girard, 1859

نام عمومی
گامبوزیا، ماهی پشه خوار
سیستماتیک
این گونه ابتدائا از شرق فلوریدا و جنوب کارولینا در آمریکای شمالی توصیف شد. وُتن و همکارانش در سال ۱۹۸۸ در شرق و غرب آمریکا نیز وجود این گونه را گزارش کردند(Wooten et al.,1986). گونهی Gambusia holbrooki ابتدا به عنوان زیرگونهای از Gambusia affinis توصیف شد. از این خانواده ماهی پشه خوار G. holbrooki در ایران یافت میشود.
ویژگیهای کلیدی
جنس نر براحتی با داشتن شعاع اول بالهی مخرجی تغییر یافته تشخیص داده میشود، این گونه دارای ۸ شعاع بالهی پشتی و ۱۱ شعاع بالهی مخرجی است در صورتی که G. affinis دارای۷ شعاع بالهی پشتی و ۱۰ شعاع بالهی مخرجی است (Walters and Freeman, 2000).
ریخت شناسی
بالهی پشتی دارای ۹-۵ شعاع (معمولا ۷)، بالهی مخرجی ۱۱-۸ شعاع (معمولا۱۰) و بالهی سینهای دارای ۱۴-۱۱ شعاع میباشد، تعداد فلسهای خط جانبی در این گونه۳۳-۲۶ عدد، فلسها معمولا درشت و از نوع دایرهای (سیکلوئید) میباشد، بالهی دمی گرد، موقعیت بالهی پشتی عقب تر از منشأ بالهی مخرجی (بر عکس جنس آفانیوس)، بالهی سینهای در موقعیت بالایی (وسط بدن) از ویژگیهای دیگر این گونه است. همچنین تعداد مهرهها ۳۴-۲۸عدد و کاریوتیپ این گونه ۴۸= n2 است.
دو شکلی جنسی
اندازهی جنسهای نر در زمان بلوغ نسبت به مادهها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *