تأثیر سرمایه اجتماعی بر تصمیم‌ گیری استراتژیک در شعب بانک تجارت استان اصفهان- قسمت ۶

از دیدگاه فوکویاما سرمایه اجتماعی، عبارت از توانایی افراد جهت همکاری با دیگران برای مقاصد مشترک در گروه ها و سازمان ها است. (رحمان سرشت، ۱۳۸۲،ص ۲۶۵)
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
سرمایه اجتماعی اهمیت اساسی شبکه های قوی، روابط مبتنی بر اعتماد و همکاری را در اجتماعات آشکار می سازد (جاکوبز[۱۸]، ۱۹۶۵).
ازدیدگاه سازمانی گوشال و ناهاپیت سرمایه اجتماعی را به عنوان جمع منابع بالفعل و بالقوه موجود در درون، قابل دسترس از طریق و ناشی شده از شبکه روابط یک فرد یا یک واحد اجتماعی تعریف می‌کنند (ناهاپیت و قوشال[۱۹]، ۱۹۹۵).

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

 

۲-۱-۵ سرمایه اجتماعی از دیدگاه دیگران

 

 

۲-۱-۵-۱ سرمایه اجتماعی از دیدگاه پاتنام

 

مطالعه پاتنام به همراه دو همکار ایتالیایی‎اش در پی اصلاحاتی انجام شد که حکومت مرکزی ایتالیا جهت تمرکززدایی و گسترش دمکراسی از طریق ایجاد حکومتهای منطقه‎ای صورت داد. پاتنام پس از مدتی مطالعه این سؤال را مطرح کرد که با وجود سیاست‎های مشخص و یکسان دولت مرکزی چرا نهادهای دموکراتیک در شمال ایتالیا کارآمدتر از جنوب عمل می‎کنند به علاوه چه عاملی اختلاف رشد اقتصادی شمال و جنوب ایتالیا را توضیح می‎دهد در شمال ایتالیا نهادهای جمعی بهتر کار می‎کردند، مردم بیشتر در انتخابات شرکت می‎کردند و عملکرد سازمان های اداری مطلوبتر بود در حالی که در جنوب ادارات پاسخگوی شهروندان نبودند و شهروندان نیز به حکومت منطقه‎ای اعتمادی نداشتند. پاتنام برای مطالعه کارکرد سازمان های منطقه‎ای بعنوان متغیر وابسته دو متغیر مستقل یعنی رشد اقتصادی و سرمایه اجتماعی را در نظر گرفت برای سنجش رشد اقتصادی از شاخص‎های اقتصادی مرسوم مانند میزان باسوادی، میزان اشتغال در بخش صنعت و غیره بهره جست و برای سنجش سرمایه اجتماعی از سه شاخص آگاهی، مشارکت و نهادهای مدنی استفاده نمود پاتنام در مطالعه خود به این نتیجه رسید که شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی متفاوت این دو بخش بویژه به لحاظ وجود سنت‎های مدنی پایدار و همه‎گیر در شمال ایتالیا افراد را در شبکه‎های روابط اجتماعی در قالب انجمن‎ها، باشگاه‌ها، احزاب و مانند آنها قرار می‎دهد و همکاری میان آنها را آسان می‎کند.
عکس مرتبط با اقتصاد
از نظر رابرت پاتنام منظور از سرمایه اجتماعی، وجوه گوناگون سازمان‎های اجتماعی نظیر اعتماد، هنجار و شبکه‎هاست که می‎توانند با ایجاد و تسهیل امکانات هماهنگ، کارایی جامعه را بهتر کنند(تحقیقی، ۱۳۸۵).

 

۲-۱-۵-۲ سرمایه اجتماعی از نظر جیمز کلمن

 

سرمایه اجتماعی از نظر جیمز کلمن منبعی اجتماعی ـ ساختاری است که دارایی و سرمایه افراد محسوب می‎شود. این دارایی شی واحدی نیست بلکه ویژگیهایی است که در ساختار اجتماعی وجود دارد و باعث می‎شود افراد با سهولت بیشتری وارد کنش اجتماعی شوند این نوع سرمایه امکان دستیابی به هدفهای معینی را که در نبود آن دست نیافتنی است فراهم می‎سازد مهمترین ویژگی سرمایه اجتماعی از نظر کلمن نظام تعهدات و انتظارات است یعنی اگر فرد A برای B کاری انجام دهد با اعتماد به اینکه B در آینده آن را جبران خواهد کرد، این امر انتظاری را در A و تعهدی را در B برای حفظ اعتماد ایجاد می‎کند. این تعهد مانند برگه‎ای اعتباری در دست A است و اگر او تعداد زیادی از این برگه‎ها از افرادی که با آنها رابطه دارد در دست داشته باشد همانند سرمایه مالی بزرگی برای A اعتباری را ایجاد می‎کند که در صورت لزوم می‎تواند ازآن استفاده کند. در اینجا دو عامل مهم وجود دارد اینکه تا چه حد محیط اجتماعی در خور اعتماد است یعنی تعهدات بازپرداخت می‎شود و دیگر اینکه میزان واقعی تعهداتی که بر عهده گرفته شده تا چه حد است (تحقیقی، ۱۳۸۵).

 

۲-۱-۶ سرمایه اجتماعی سازمانی

 

واحد اجتماعی مورد نظر در اینجا سازمان است، و سرمایه اجتماعی به عنوان منبع ناشی از روابط اجتماعی درون سازمان تعریف می شود ، که از طریق گرایش به هدف جمعی و اعتماد مشترک سطوح اعضاء مشخص شده است. (فقیهی، فیضی- ۱۳۸۵، ص۲۳)
واحد اجتماعی مورد نظر در اینجا سازمان است و سرمایه اجتماعی به عنوان منبع ناشی از روابط اجتماعی درون سازمان تعریف می شود که از طریق گرایش به هدف جمعی و اعتماد مشترک سطوح اعضاء مشخص شده است. سرمایه اجتماعی سازمانی گرچه برای تسهیل عمل جمعی مفید است ولی باید به عنوان سرمایه مشترک سازمان و اعضای آن تلقی شود. ( فقیهی، فیضی- ۱۳۸۵، ص۲۳)
ویلانورا و جوسا[۲۰] سرمایه اجتماعی را به عنوان پدیده ای مدیریتی تلقی و برای آن ویژگی های مختلفی بیان کرده اند: اعتماد، ارزش ها، رفتارهای مشترک، ارتباطات، همکاری، تعهد متقابل، شناخت متقابل شبکه ها.
 

شکل شماره (۲-۱): ویژگی های سرمایه به عنوان پدیده ای مدیریتی

 

 

۲-۱-۷ اهمیت سرمایه اجتماعی در ایجاد سرمایه فکری سازمان

 

در اقتصاد مبتنی بر دانش از سرمایه فکری به منظور خلق و افزایش ارزش سازمانی استفاده می شود.و موفقیت یک سازمان به توانایی اش در مدیریت این منبع کمیاب بستگی دارد. سرمایه اجتماعی یکی از قابلیت ها و دارایی های مهم سازمانی است که می تواند به سازمان ها در خلق و تسهیم دانش کمک بسیاری کند. برخی از محققان و نویسندگان در مدل های مفهومی خود، سرمایه اجتماعی را عنصری از سرمایه فکری در نظر می گیرند. (قلیچ لی، مشبکی- ۱۳۸۵، ص ۱۲۵)
بنتیس در مدل سرمایه فکری خود اگر چه از عنوان سرمایه اجتماعی استفاده نمی کند با این وجود اذعان می کند که اعتماد و فرهنگ تسهیل کننده سرمایه فکری در سازمان ها هستند. (همان منبع: ص ۱۲۷)

 

۲-۱-۸ عناصر سرمایه اجتماعی

 

ناهاپیت و گوشال[۲۱] با رویکرد سازمانی جنبه های مختلف سرمایه اجتماعی را در سه طبقه جای می دهند: جنبه های ساختاری، رابطه ای و شناختی. (قلیچ لی ، مشبکی، ۱۳۸۵، ص۱۳۰)

 

۱- عنصر ساختاری

 

اشاره به الگوی کلی تماس های بین افراد دارد یعنی، شما با چه کسانی و چگونه دسترسی دارید. مهمترین جنبه های این عنصر عبارتند از روابط شبکه ای بین افراد؛ پیکر بندی شبکه ای؛ و سازمان مناسب.
الف- روابط شبکه ای: روابط اجتماعی ایجاد کننده کانال های اطلاعاتی هستند که میزان زمان و سرمایه گذاری مورد نیاز برای گرد آوری اطلاعات را کاهش می دهند.
ب- پیکربندی روابط شبکه ای: سه ویژگی ساختار شبکه: تراکم ، پیوند، و سلسله مراتب همگی از طریق تاثیر بر میزان تماس یا قابلیت دسترسی اعضاء شبکه باعث انعطاف پذیری و سهولت تبادل اطلاعات می شوند(قلیچ لی، بهروز، مشبکی، اصغر، ۱۳۸۵، ص۱۳۳).
ج- سازمان مناسب: سازمان های اجتماعی مناسب می توانند یک شبکه بالقوه دسترسی به افراد و منابعشان از جمله اطلاعات و دانش را فراهم کند، و از طریق ابعاد شناختی و رابطه ای سرمایه اجتماعی ممکن است مانع این تبادل شوند.

 

۲- عنصر شناختی

 

اشاره به منابعی دارد که فراهم کننده مظاهر، تعبیر ها و تفسیر ها و سیستم های معانی مشترک در میان گروه ها است.
الف- زبان و کدهای مشترک: زبان کارکرد مستقیم و مهمی در روابط اجتماعی دارد و بر ادراکاتمان اثر می گذارد. کد ها هم یک چارچوب مرجع برای مشاهده و تفسیرمان از محیط فراهم می کند.
ب- حکایات مشترک:اسطوره ها، داستان ها و استعاره ها ابزار های قدرتمندی در اجتماعات برای ایجاد، تبادل، و نگهداری مجموعه های غنی معانی فراهم می کنند (قلیچ لی، بهروز، مشبکی، اصغر، ۱۳۸۵، ص۱۳۳).

 

۳- عنصر رابطه ای

 

توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد با یکدیگر به خاطر سابقه تعاملات شان برقرار می کنند.
الف- اعتماد: در جایی که روابط مبتنی بر اعتماد در سطح بالایی وجود دارد، افراد تمایل زیادی برای تبادل اجتماعی و تعامل همکارانه دارند.
ب- هنجارها: هنجار های همکاری می توانند پایه ای قوی برای ایجاد سرمایه فکری بوجود آورند.
ج- الزامات و انتظارات: نشان دهنده یک تعهد یا وظیفه برای انجام فعالیتی در آینده است.
د- هویت: فرایندی است که در آن افراد احساس می کنند با فرد یا گروهی از افراد دیگر عضو یک گروه واحد هستند (قلیچ لی، بهروز، مشبکی، اصغر، ۱۳۸۵، ص۱۳۳).

 

۲-۱-۹ مدلی برای سنجش سرمایه اجتماعی

 

مدل عمومی برای سنجش سرمایه اجتماعی در سازمان مدلی به نام مدل تابع سرمایه اجتماعی است. این مدل به اختصار در ادامه خواهد آمد. چهار عنصر که سرمایه اجتماعی اجتماع را می سازند:
۱- روابط اجتماعی (R) ( یعنی افراد چگونه با هم کنار می آیند)
۲- شبکه های اجتماعی (N) : ( سهولت برقراری ارتباط افراد با یکدیگر)
عکس مرتبط با شبکه های اجتماعی
۳- اعتماد (T) : ( آیا عموماً افراد به هم اعتماد دارند؟)
۴- منابع (Re): آیا افراد تمایل به مشارکت و تسهیم منابع دارند؟)
محققین در یک کار تحقیقاتی ، برای سنجش سرمایه اجتماعی را در ابعاد سه گانه تقسیم کرده اند و معتقدند که قابلیت کاربرد در درون یک سازمان را دارد.
– با به ینگ (Bo) ، اشاره به روابط در داخل یک جامعه دارد ( پیوندهای درونی )
( یا اشاره به نوع روابط بین کارکنان در یک سازمان دارد.) Bounding
– بریجینگ (Br) ، اشاره به پیوندهای یک جامعه با جامعه ای دیگر دارد.( پیوندهای بیرونی ) . اشاره به روابط یک سازمان با عناصر محیطی مانند رقبا ، عرضه کنندگان و … دارد.(رحمان سرشت، ۱۳۸۶،ص ۲۷۱)
– لینکیج (L): اشاره به روابط بین اعضای یک جامعه با سازمان های آن جامعه دارد.(پیوندهای بین اجتماعی)،(عامل اعضای یک جامعه با نهادهای خصوصی یا دولتی چگونه است؟)

Bo,Br,L=g(R,N,T,Re)
SC=F(Bo,Br,L)
(رحمان سرشت، ۱۳۸۶،ص ۲۷۲)

 

بخش دوم: تصمیم‌گیری استراتژیک

 

 

۲-۲-۱ تعریف تصمیم

 

«تصمیم عبارت از نتیجه و یا پایان یک فرایند است، فرایندی که داده‌ها و اطلاعات موجود در مورد موضوعی را به جریان تجزیه و تحلیل انداخته، از ترکیب مناسب آنها به استراتژی‌های مورد نظر و بهترین راه حل می‌رسد. معهذا پایان یک فرایند می‌تواند شروع فرایند دیگری گردد. به عبارت دیگر یک تصمیم ممکن است شروع تصمیم یا تصمیمات دیگری را ایجاد نماید(اصغررپور، ۱۳۷۱، ص۳۱).

 

۲-۲-۲ تعریف تصمیم‌گیری

 

تصمیم‌گیری بطور کلی به تعبیر جهانی آن به عنوان «انتخاب از بیان گزینه‌ها» تعریف شده است (لوتانز[۲۲]، ۱۹۹۲، ص ۴۹۳).
تصمیم‌گیری را بصورت زیر نیز تعریف می‌کنند :
«تصمیم‌گیری فرایندی را تشریح می‌کند که از طریق آن، راه حل مساله معینی انتخاب می‌گردد» (استونر[۲۳]، ۱۹۸۳، ص۱۵۹).
در تعریف دیگری :
« تصمیم‌گیری را انتخاب یک گزینه از میان چندین گزینه برای پاسخ به یک مساله درک شده تعریف می‌کنند» (جعفرنژاد، ۱۳۷۶، ص۱۰۰)

 

۲-۲-۳ ماهیت تصمیم‌گیری

 

موفقیت مدیران در سازمانها در گروی مهارتهای آنان در برنامه‌ریزی خوب، سازماندهی ، هدایت و کنترل است باید بدانیم که نقطه عطف در بکارگیری تمامی این مهارتها به گونه‌ای نیکو ، همانا بهره‌مند بودن مدیران از مهارتهای تصمیم‌گیری است. به عبارت دیگر تمامی فعالیتهای مدیران در ارتاط با تصمیم گیری است. شکل شماره «۲-۲» بیان کننده موضوع است (حاضر، ۱۳۷۴، ص۲۲).
 

شکل شماره (۲-۲): ارتباط وظایف مدیریت با تصمیم‌گیری

 

«نیومن[۲۴]»، جوهر تمام فعالیت‌های مدیریت را تصمیم‌گیری می‌داند و «سایمون[۲۵]» می‌گوید :«مدیریت و تصمیم‌گیری دو واژه هم معنی و مترادف هستند و معتقد است که فعالیت و رفتار سازمانی شبکه پیچیده‌ای از فراگرد تصمیم‌گیری است. و «گریفیتس[۲۶]» (۱۹۵۹) تصمیم‌گیری را قلب سازمان و مدیریت تلقی می‌کند و معتقد است که تمام کارکردهای مدیریت و ابعاد سازمانی را می‌توان بر حسب فراگرد تصمیم‌گیری توضیح داد. تخصیص منابع، شبکه ارتباطی، روابط رسمی و تحقق هدفهای سازمان بوسیله مکانیزم تصمیم‌گیری کنترل می‌شوند. از این رو تصمیم‌گیری به منزله کلید فهم پیچیدگی سازمان و عملکردهای مدیریت است. در مدیریت آنچه اساس اقدامات و محل شکل‌گیری فعل و انفعالات به حساب می‌آید تصمیمات و تصمیم‌گیری است. ممکن است یک ذهن پرسشگر، سوال کند که چرا وقتی که وظایف مدیریت ار احصاء می‌نمایند چیزی به نام تصمیم‌گیری در آن دیده نمی‌شود؟ و ذهن فعال به اینجا برسد که در همه عناصر مدیریت، تصمیم‌گیری جریان دارد. همه اقدامات مدیر آمیخته به تصمیم‌گیری است. لذا مدیریت را با تصمیم‌گیری معادل می‌گیرند. نیومن می‌گوید :« تصمیم‌گیری واکنشی است که در مقابل هر مساله‌ای فرد اتخاذ می‌کند.» هر جایی که انسان از روی اراده به اقدامی می‌پردازد، قطعا بین آن اراده و آن اقدام یک فراگرد تصمیم‌گیری صورت پذیرفته است (تسلیمی، ۱۳۷۷، ص۲).

آنچه از اراده بشری مایه بگیرد، تصمیم همانجا اتخاذ می‌شود. پس مدیریت جوهره‌اش تصمیم‌گیری است. و جوهره تصمیم‌گیری اراده انسانی است. آثار و تبعات و یافته‌ها و نتایج تصمیم‌گیری چیزی است که همه مدیران در تمام سطح مدیریت حتی تا سطح فراملیتی تا بزرگترین سطح مدیریتی به حساب می‌آید آنرا متاثر از میزان و ابعاد اراده‌ای است که معرف آن می‌شود و شعاع معینی را در بر می‌گیرد. هر جای که هر اقدامی و هر عنوانی جریان پیدا می‌کند تصمیم‌گیری آنجا لازمه کار است. نیومن اضافه می‌کند که کیفیت مدیریت تابع کیفیت تصمیم‌گیری است. خود تصمیم بعنوان یک قدر مطلق و جوهره مدیریت مطرح است که کیفیت ساز مدیریت می‌باشد (تسلیمی، ۱۳۷۷، ص۳).

 

۲-۲-۴ طبقه‌بندی تصمیمات

 

شناخت و طبقه‌بندی مبانی تصمیمات شرط لازم برای ارتقای مهارتهای تصمیم‌گیری مدیران سازمانهاست. تصمیم گیری بدون شناخت ویژگیها، ماهیت، فرایند، سازوکار و آثار تصمیمات قطعا نمی‌تواند پایا باشد و بسیاری از تصمیمات ناپایا ناشی از ناآگاهی تصمیم‌گیران نسبت به موارد بالاست. طبقه‌بندی گوناگونی از انواع تصمیمات بعمل آمده است که شکل شماره «۲-۳» انواع طبقه‌بندی را بیان می‌کند (حمیدی زاده، ۱۳۷۷). عناوین مورد نیاز در این مجموعه تشریح خواهد شد.
 

شکل شماره (۲-۳): طبقه‌بندی تصمیمات

 

 

۲-۲-۵ تصمیمات برنامه‌ریزی شده و برنامه‌ریزی نشده

 

تصمیمات برنامه‌ریزی شده، تصمیماتی را شامل می‌شوند که بر حسب عادت، قانون، و رویه اخذ می‌شوند. برای حل مشکلات و وضعیتهای خاص، معمولا از رویه‌های متداول استفاده می‌شود. لذا تصمیمات به گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌شوند که در حل مسائل تکراری و روزمره که از رویه‌های معین استفاده می‌کنند بیشترین کارآیی را داشته باشد. در صورتی که مسئله تکرار شود، و بتوان عوامل تشکیل دهنده آنرا تعریف، بررسی، تحلیل و پیش‌بینی کرد، چنین مسئله‌ای در چارچوب برنامه‌ریزی طبقه‌بندی می‌شود. این نوع تصمیمات تا حدودی آزادی عمل مدیر را محدود می‌سازد، زیرا سازمان به جای مدیر تصمیم‌ می‌گیرد. از این رو، وقت مدیر برای پرداختن به سایر مسائل آزاد می‌شود. اما تصمیمات برنامه‌ریزی نشده، تصمیمات جدید از قبل پیش‌بینی نشده‌اند، و بنابراین بدون ساختار هستند، از این رو نمی‌توان از رویه‌های معین و موجود برای تجزیه و تحلیل آنها استفاده کرد. تصمیمات مزبور به مسائل غیر معمول و منحصر به فرد مربوط می‌شوند. بطور کلی، اگر مسئله‌ای چندان تکرار پذیر نباشد که بتوان برای آن خط‌مشی تعیین کرد یا آنچنان مهم باشد که توجه خاصی را بطلبد، باید در این چارچوب از تصمیمات، آن را حل کرد. در سلسله مراتب سازمانی، مدیران در سطوح بالاتر، از تصمیمات برنامه‌ریزی نشده بیشتر استفاده میکنند و برای آنها نیز استفاده از آن حائز اهمیت بسیار است (حمیدی زاده، ۱۳۷۷).

 

۲-۲-۶ تصمیمات سلسله مراتبی

 

این نوع تصمیمات شامل تصمیمات استراتژیک، تاکتیکی، فنی، عملیاتی هستند که در اینجا به شرح هر یک از آنها می‌پردازیم (حمیدی زاده، ۱۳۷۷).
۱- تصمیمات استراتژیک : شامل آن دسته از تصمیمات هستند که جهت آنها متوجه آینده و هدفهای عالی سازمان است و فعالیتهای سازمان را در بلندمدت تحت بررسی، مطالعه و تاثیر قرار می‌دهند. این نوع تصمیمات معمولا به دلیل تغییرات محیطی و پیشرفت فنی منابع موجود و زمان در دسترس در شرایط عدم امینان اتخاذ می‌شوند بنابراین ، تصمیم‌گیری استراتژیک، سازمان را هدفمند و در کلیه ابعاد آنرا جهت‌دار می‌کند. تصمیمات مزبور جنبه اختیاری دارند و بطور غیر مستقیم اتخاذ می‌شوند. این تصمیمات جهاتی را که سازمان در کل باید تعقیب کند تعیین می‌کنند. و مسئولیت آنها بر عهده مدیران سطح بالاست. تصمیمات مزبور اغلب تازه، پیچیده، گسترده و شامل متغیرهای کنترل نشده‌ای از قبیل اقدامات مصرف‌کنندگان یا وضعیت اقتصادی جامعه هستند. فرایندی که در تصمیمات استراتژیک مورد استفاده قرار می‌گیرد تحت تاثیر ساختار سازمانی است و سه مشخصه، ساختاری زیر بر آن تاثیر می‌گذارد:
الف) پیچیدگی و سطح آن
ب) درجه رسمیت ساختار

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *