دانلود پایان نامه

مسجد تاریخانه دامغان یکی از بهترین نمونه های اولین مسجدها و از قدیمی ترین بناهای پس از اسلامه. این مسجد بعد از مسجد فهرج، قدیمی ترین مسجد ایران حساب می شه. 

از اون جایی که شهر دامغان یکی از قدیمی ترین منطقه های ایرانه، دیدنی های تاریخی اون از قدمت زیادی برخوردارن و از این نظر در بین اماکن تاریخی ایران، صاحب امتیاز هستن. یکی از این ابنیه های تاریخی، مسجد تاریخانهه.

مسجد تاریخانه دامغان

موقعیت جغرافیایی

مسجد تاریخانه در خیابون ایستگاه راه آهن شهر دامغان هستش.

بیشتر بخونین:

  • دیدنیای دامغان؛ شهری قدیمیدر جاده ابریشم
  • برج چهل دختر دامغان؛ بنایی استوار با بیشتر از هزار سال قدمت

گذشته

مسجد تاریخانه دامغان

این مسجد که نمونه ی بسیار خوشگل و کاملی از مساجد قرون ابتدایی ی اسلامی در ایرانه بعد از مسجد فهرج یزد که قدیمی ترین مسجد ایران و مربوط به بالا اسلام (نیمه ی قرن اول هجری) است، از نظر قدمت دومین جایگاه رو در بین مساجد قدیمیایران زمین داره.

مسجد تاریخانه

طبق تحقیق های اداره کل قدیم شناسی، قبل از تسلط اعراب بر ایران، آتشکده بوده و بعدا به مسجد تبدیل شده. ساختمون بنای اون مربوط به سده دوم هجری و روش ساختمون اون هم به روش بناهای دوره ساسانیه.

بررسی نام مسجد

با در نظر گرفتن اینکه در مورد واژه ی تاریخانه، در بین محققان این میدون نظر واحدی وجود نداره به طور خلاصه مواردی رو که احتمال صحت بیشتری دارن، بیان می کنیم.

مسجد تاریخانه دامغان

اولین نقل قول اینه که مکانی که این مسجد در اون بنا شده، قبل از تسلط اعراب بر ایران، مکانی مقدس بوده که در اون آتشکده ای به نام «ناری خونه» (خونه ی آتیش) بنا کرده بودن. موقع ساخت این مسجد به جهت صرفه جویی در نیرو، وقت و هزینه ها از بقایای به جامانده از اون آتشکده که استواری خوبی داشته، در اجرای نقشه مسجد به کار گیری شد و فقط تغییراتی مثل ساخت شبستان و محراب که لازم بود اعمال شد. در نتیجه، به اقتباس از نام اون آتشکده، نام تاریخانه رو واسه این مسجد انتخاب کردن.

مسجد تاریخانه دامغان

بنا به قولی دیگه، تاری، در زبون های ترکی، ترکمنی و مغولی – جغتایی به معنی خداه. با در نظر گرفتن این مطلب، تاریخانه به معنی «خدای خونه» (خونه ی خدا) است.

مسجد تاریخانه دامغان

البته نام دیگه این مسجد، مسجد چهل ستونه. در متون تاریخی به جای هایی که تعداد زیادی ستون داشته ان، چهل ستون می گفتن. گفته چهل ستون به یه بنا نشون دهنده این مطلب که این بنا واقعاً چهل ستون داره، نبوده. مسجد تاریخانه رو هم از این جهت که ستون های زیادی داره مسجد چهل ستون می نامیدند.

مطلب مشابه :  لوازم سفر: فلت پک

مسجد تاریخانه دامغان

معماری ساختمون مسجد

ساخت بنای ابتدایی ی مسجد مربوط به وسطای قرن دوم هجری بین سال های ۱۳۰ تا ۱۷۰ هجری قمریه که این تاریخ، آخرای حکومت بنی امیه و ابتدا حکومت عباسی رو در بر می گیرد.

مسجد تاریخانه دامغان

نقشه اصلی مسجد، نمونه ای از نقشه های رایج مساجد در حکومت بنی امیهه. اما ساخت اون از نظر مصالح و روش ی چینش، به سبک بناهای دوره ی ساسانیان و آجرچینی هایی مثل به آجرچینی دوره ی اشکانیانه. با در نظر گرفتن اهمیت هر کدوم از اجزای ساختمون مسجد از نظر ساخت و قدمت، هر کدوم رو به شکل جدا از هم بررسی می کنیم.

تاریخانه دامغان

عکس: امیر خداداد

صحن (حیاط مرکزی)

صحن این مسجد تقریباً مربع شکل به طول و عرض تقریبا ۲۷ متر و بدون حوضه. دور و بر اون رو رواق هایی سرپوشیده (۲۲ رواق) با طاق های ضربی و ستون های گرد محاصره کرده بودن که تعدادی از این رواق ها سالم هستن و مابقی اون ها یا به شکل کامل یا از جهت طاق خراب شده ان.

<
p>مسجد تاریخانه دامغان

ورودی های مسجد که به این رواق ها باز می شده، با گذشت زمان به طور کامل از بین رفته ولی با در نظر گرفتن تحقیقات معماری انجام شده روی پلان مسجد، تعداد ۸ ورودی وجود داشته. سه ورودی در ضلع شمال غربی و ۵ ورودی در ضلع شمال شرقی قرار داشته ان.

مسجد تاریخانه دامغان

شبستان مسجد

شبستان این مسجد در طرف جنوب غربی (در جهت قبله) و به شکل تالاری ستون داره. تعداد ستون های این تالار، ۲۶ عدده اینطوری که ۱۸ عدد از این ستون ها در سه ردیف شش تایی و در قسمت داخلی شبستان و هشت ستون دیگه در مقابل این شش ردیف در قسمت ورودی این شبستان قرار داره. این ستون ها که از نوع گرد هستن، مشابه ستون های کاخ های ساسانی به شکل آجرچینی ساخته شده ان. قطر اونا ۱.۵ متر و محیط هر ستون در حدود ۵ متره. ارتفاع این ستون ها به جز دو ستون در دهانه ی وسطی، از کف شبستان تا محلی که طاق ها بر اون استوار شده در حدود سه متره. ارتفاع کف شبستان تا پشت بام هم در حدود ۶ متره.

مسجد تاریخانه دامغان

ورودی به این شبستان تعداد ۷ دهانه س که در جهت قبله قرار داشته و دهانه ی میانی که متناسب با ناو میانی شبستان (که بقایای محراب در اون دیده می شه) است، از شش دهانه دیگه که هم اندازه هستن، بزرگ تره.

مسجد تاریخانه دامغان

سقف شبستان رو طاق های آجری پوشونده ان که مثل به معماری دوره ی قبل از اسلام ساخته شده. طاق میانی که در مرکز شبستان قرار داره، عریض تر و بلندتر از طاق های دیگه س. البته سقف شبستان در قرن سیزدهم هجری قمری شدیدا تخریب شده و فقط بخش هایی از اون باقی مونده بوده که میرزا آقا دلیلی از وعاظ دامغان در اون زمان با کمک مالی مردم شهرمبادرت به تعمیر اون می کنه که نتیجه ی این تعمیر، تغییر طاق های مازه دار (بیضوی) عهد ساسانی به طاق های نوک تیز جناغی با خشت نپخته که روش عادی اون روزگار بوده، است. بنابر این این روزا فقط در بخش هایی از سقف، طاق های ساده رو می توان دید.

مطلب مشابه :  اقیانوس هند، فهم، کارتوگرافی، دریای سرخ

مسجد تاریخانه دامغان

مناره مسجد

مناره ابتدایی این مسجد در بخش غربی مسجد هستش و تحت تاثیر مناره های مساجد عراق به شکل خشتی گلی ساخته شده. مناره ها در ایران در اول روی پلان های چهارضلعی یا شش ضلعی، بنا می شدن. مسجد تاریخانه هم از این قانون مستثنی نبوده و مناره ی ساده اون قسمتی چهارگوش به مساحت ۶.۵ متر مربع داشته که در زلزله سال ۲۴۱ یا ۲۴۲ هجری قمری در قومس (دامغان و سمنان الان) به طور کامل از بین رفته.

مسجد تاریخانه دامغان

نکته مهم از نظر تاریخی اینه که مسجد تاریخانه به همراه مسجد جامعه نائین و مسجد فهرج یزد، اولین مسجدهایی هستن که در اونا مناره ساخته شده.

تاریخانه دامغان

مناره ای که حالا در این مسجد و در طرف شمال اون هست به همت بختیار ابوحرب حاکم ایالت قومس و از فرمانروایان آل زیار احداث شده و مربوط به قرن پنجم هجری (سال ۴۲۰ هجری قمری) است. بدنه اون آجرکاری شده و ۲۶ متر ارتفاع داره و از روی زمین (بدون سکو) مدوره. البته قدیمً ارتفاعش بیشتر بوده و کلاهکی هم داشته که بر اثر زلزله فروریختهه. محیط اون در پایین حدود ۱۳ متره و محیط اون به نسبت ارتفاع کم می شه، طوری که محیط مناره در قسمت فوقانی در حدود ۸.۵ متره.

مسجد تاریخانه دامغان

دسترسی به قسمت فوقانی مناره از داخل اون و به وسیله ۸۶ پله امکان پذیره. از دیگر ویژگی های این مناره، کتیبه ای به خط کوفی و به عرض ۱.۵ متر رو می توان نام برد که در ارتفاع ۶ متری اون خودنمایی می کنه.

مسجد تاریخانه دامغان

این مسجد در پانزدهم دی ماه سال ۱۳۱۰ به شماره ی ثبت ۸۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده.

دیدگاهتان را بنویسید