دانلود پایان نامه

مجموعه ای از هنجارها یا سطوح اعتمادی که افراد یا گروه ها می توانند داشته باشند گفته می شود که امکان استفاده از منابع یکدیگر را برای اعضا فراهم می کند.
شهرت کنونی این مفهوم ناشی از کار های سه جامعه شناس به نام های پیر بوردیو ، جیمز کلمن و رابرت پوتنام است که هر یک از آنها به ارائه مفهومی خاص از سرمایه اجتماعی پرداخته اند” (دائره المعارف بریتانیکا)17.
بوردیو بیان کرد که دامنه ای از انواع سرمایه شامل سرمایه های اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی وجود دارد که هر یک از این انواع سرمایه به هم وابسته اند و می توانند جایگزین یکدیگر نیز بشوند. او در تحقیقات خود سرمایه اجتماعی را چنین تعریف کرده است :” سرمایه اجتماعی منابع بالقوه یا بالفعلی است که عضویت در یک گروه به دلیل شناخت و اعتماد متقابل برای اعضا به وجود می آورد”. توجه اساسی بوردیو معطوف به بررسی این موضوع بود که چگونه نخبگان قدرتمند جامعه ، برتری خود را حفظ می کنند (بوردیو18 ، 1381، 32 ).
تعریف کلمن19 از سرمایه اجتماعی از کارهای تجربی او در دهه 1980 نشأت گرفته است ، او ارتباط میان آسیب های اجتماعی، جامعه و تحصیلات را مورد بررسی قرار داد. ادعای او این بود که بچه هایی که عضو یک گروه با سرمایه اجتماعی بالا هستند (مثلا کسانی که در یک مدرسه کاتولیک درس می خوانند ) بازدهی تحصیلی بالاتری دارند. به طور عام او سرمایه اجتماعی را مجموعه ای از منابع نهفته در یک گروه می داند که فعالیت های خاص را برای اعضای گروه تسهیل می کند (کلمن، 1988، 98).
یکی از مهمترین تعاریف ارائه شده در مورد سرمایه اجتماعی تعریفی است که رابرت پوتنام20 ارئه نموده است. او بیان می کند که : “سرمایه اجتماعی ، ویژگی هایی از زندگی اجتماعی شامل شبکه ها ، هنجار ها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادر می سازد تا در همکاری با هم اثر بخش تر باشند و بتوانند یک هدف مشترک را دنبال کنند به طور خلاصه سرمایه اجتماعی شامل شبکه اجتماعی ، هنجار های مشترک و اعتماد در جامعه می باشد”. به عبارت دیگر از منظر پوتنام سرمایه اجتماعی به سه ویژگی زندگی اجتماعی شامل شبکه اجتماعی، هنجار های اجتماعی و اعتماد بستگی دارد (پوتنام ، 1995، 66).
فرانسیس فوکویاما21، در تعریف خود از سرمایه اجتماعی بر ضرورت اعتماد تأکید زیادی دارد، به طوری که اعتماد را شاخص اندازه گیری سرمایه اجتماعی می داند. او رابطه میان اعتماد و موفقیت های اقتصادی را بررسی می کند و می گوید سرمایه اجتماعی که با اعتماد نشان داده می شود اثری معادل سرمایه های فیزیکی در توسعه اقتصادی دارد. طبق نظر فوکویاما، موفقیت اقتصادی، از میزان اعتماد اثر می پذیرد و اقتصاد هایی که شهروندان آنها سطوح بالایی از اعتماد به یکدیگر را دارند- که مترادف با سرمایه اجتماعی است -اقتصاد های برتر در قرن بیست و یکم خواهند بود. به نظر فوکویاما در اعتماد نوعی پرهیزکاری اجتماعی22 وجود دارد که در خلق موفقیت مؤثر است. او سرمایه اجتماعی را توانایی افراد برای کار کردن با یکدیگر به منظور دستیابی به هدفی مشترک تعریف نموده است و در سال 1999 سرمایه اجتماعی را هنجار های شناخته شده ای دانسته است که همکاری بین دو یا چند نفر را توسعه می دهد (فوکویاما، 1999، 187).
بر اساس تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه23 سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی است که دارای هنجار ها، ارزش ها و درک مشترکی هستند و همکاری های درون و برون گروهی را تسهیل می نمایند (OECD,2001).
بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را نهاد ها، روابط و هنجارهایی می داند که کیفیت و کمیت تعاملات اجتماعی را تعیین می کنند (اررو24، 2000، 48). در تعریف دیگری کاواچی و همکارانش25، ویژگی هایی از سازمان اجتماعی مانند مشارکت و هنجار های تعامل و اعتماد به دیگران که همکاری برای دستیابی به منافع مشترک را تسهیل می کند را سرمایه اجتماعی دانسته اند (کاواچی و همکاران، 1997، 409).
کاهن و پروساک26 (2001، 19) چنین بیان کرده اند که سرمایه اجتماعی شامل موجودی تعاملات میان افراد است و آنها معتقدند که اعتماد، درک متقابل، رفتارها و ارزش های مشترک در سازمان، اعضای شبکه های انسانی و گروه ها را به هم پیوند می دهد و امکان فعالیت های مشترکی را در سازمان فراهم می نماید.
در تعریف دیگری از سرمایه اجتماعی چنین آمده است که سرمایه اجتماعی، شبکه ها، هنجار ها و روابطی است که به اثر بخشی جوامع کمک می کند (مک گلیوری27، 2002، 12).
واین بیکر (1382، 5) در کتاب مدیریت و سرمایه اجتماعی بیان کرده است که سرمایه اجتماعی منابعی است که از درون شبکه های کسب و کار در دسترس است این منابع شامل اطلاعات، اندیشه ها، راهنمایی ها و فرصت های کسب و کار، سرمایه های مالی و قدرت نفوذ، پشتیبانی احساسی، خیر خواهی، اعتماد و همکاری می باشند.
در ادامه به معرفی برخی از تعاریف متأخر که توسط اساتید جامعه شناس ایرانی تدوین و ارائه شده است پرداخته می شود.

مطلب مشابه :  اقیانوس هند، حمل و نقل، زمان قدیم، تاثیرات فرهنگی

کیان تاجبخش (1382، 10) در مطالعات خود تحت عنوان ” سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه”، پیرامون سرمایه اجتماعی و وضعیت آن در ایران برای اولین بار به طور جدی این موضوع را مورد بررسی قرار داد. به بیان تاجبخش سرمایه اجتماعی عبارت است از” آگاهی و توجه به امور اجتماعی سیاسی به عنوان منبعی جهت کنش جمعی بوده که در آن میزان آگاهی افراد رابطه متقابلی با مفاهیمی چون فعالیت مدنی 28، وساطت اجتماعی 29و ارزش زندگی30 دارد”.
همچنین دکتر پرویز پیران، میر طاهر موسوی و ملیحه شیانی در مقاله ای ت
حت عنوان ” کارپایه مفهومی و مفهوم سازی سرمایه اجتماعی” به ارائه تعاریف متعدد مفهوم سرمایه اجتماعی پرداخته و با تأکید بر شرایط ایران به مفهوم سازی این موضوع پرداخته اند و سرمایه اجتماعی را به شرح زیر تعریف می کنند:
“سرمایه اجتماعی به طور عام به هنجارهای اعتماد و دوسویگی یا روابطی با رفت و برگشت اشاره دارد که معمولاً در درون شبکه های اجتماعی رخ می دهد و به نتایج عمدتاً مثبت و در مواردی منفی منجر می گردد و هدف آن استفاده از منابعی است که افراد به دلایل گوناگون از جمله ویژگی های فردی چون جنس، سن، تحصیلات، پایگاه و منزلت اجتماعی و نظایر آن طی زمان انباشته اند سرمایه اجتماعی مقید به زمان و مکان بوده و با ویژگی های ساختار جامعه و عناصر و اجزا آن رابطه ای تنگاتنگ دارد” (پیران و دیگران ، 1385، 31 و 32).
یکی دیگر از تعاریف ارائه شده در خصوص سرمایه اجتماعی در ایران توسط دکتر محمد عبداللهی و میر طاهر موسوی در مقاله ای تحت عنوان ” سرمایه اجتماعی در ایران؛ وضعیت موجود، دورنمای آینده و امکان شناسی گذار” که بر پایه طرح ملی سنجش سرمایه اجتماعی 31در ایران تدوین شده است، به بررسی این موضوع و ابعاد آن می پردازد. به بیان آنها سرمایه اجتماعی مفهومی پیچیده و چند وجهی مشتمل بر جنبه عینی – ساختاری (چون “شبکه روابط” بین اعیان اجتماعی) و جنبه ذهنی -شناختی (نظیر “اعتماد اجتماعی” بین اشخاص و گروهها و نهادهای اجتماعی) است، و بین جنبه های عینی و ذهنی و بین عوامل کلیدی سرمایه اجتماعی همبستگی ارگانیک برقرار است که در تعامل با هم کلیت واحدی را به نام سرمایه اجتماعی پدید می آورند.

شکل 1. 2. ابعاد سرمایه اجتماعی گروتارت و باستلر32، 2001

در تعاریف صاحبنظران ایرانی می توان به نکات مهمی به شرح ذیل، اشاره نمود:
مفهوم سرمایه اجتماعی دارای دو جنبه “عینی” و “ذهنی” می باشد.
این مفهوم “پیچیده” و در عین حال یک “کلیت واحد” را پدید می آورد.
سرمایه اجتماعی مجموع منابع بالقوه و بالفعلی است که بر پایه اعتماد و هنجارها در قالب شبکه ی روابط عمل نموده و موجب تسهیل کنش جمعی می گردد.
سرمایه اجتماعی ارتقاء دهنده جامعه از جمع جبری افراد آن است و موجب تسهیل کنش های بین فردی و کنش های جمعی می گردد.
میزان منفعت افراد از سرمایه اجتماعی وابسته به ویژگی های فردی مانند جنس، سن، تحصیلات، پایگاه و منزلت اجتماعی می باشد.
سرمایه اجتماعی در شرایط زمانی و مکانی ماهیت متفاوتی می یابد.
ماهیت و میزان سرمایه اجتماعی به شرایط جامعه و بستر اجتماعی بستگی شدیدی دارد.
سرمایه اجتماعی علی رغم سرمایه اقتصادی به طور کامل قابل انتقال نیست و در صورت عدم استفاده کاهش یافته و یا از بین می رود.
چنانچه تعاریف ارائه شده در قالب اجزا و عوامل کلیدی مفهوم سرمایه اجتماعی مورد موشکافی قرار بگیرد، می توان همپوشانی ها و نواقص برخی تعاریف را شناخته در ارائه تعریفی مناسب تر از آن بهره برد. همچنین با شناخت و استخراج مهمترین ابعاد موضوع می توان پایه و چارچوبی مفهومی جهت شکل دهی بحث پیرامون “سنجش وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران” و به طور خاص در “روستای ابیانه ” ایجاد نمود.
بحث سرمایه اجتماعی جابه جایی منابع بالقوه سرمایه را امکان پذیر می داند و فاصله میان جنبه های جامعه شناختی و اقتصادی را می کاهد.
جدول شماره 1-2 با ارائه تطبیقی تعاریف، به تفکیک ماهیت، مؤلفه ها، سر منشاء، بستر شکل گیری و در نهایت کارکردهای سرمایه اجتماعی می پردازد و به دنبال پاسخ به سئوالات زیر می باشد.
ماهیت یا جوهر سرمایه اجتماعی چیست؟
ابعاد و مؤلفه های سرمایه اجتماعی که مهمترین و بیشترین نقش را در ایجاد آن ایفا می کنند، چه هستند؟
سرمایه اجتماعی از کجا سرچشمه می گیرد؟
سرمایه اجتماعی در چه قالب و محملی شکل می گیرد؟
کارکردهای سرمایه اجتماعی در جامعه چیست؟

مطلب مشابه :  راز قدرت پنهان درون انسان

جدول شماره 1-2 بررسی تعاریف سرمایه اجتماعی و ابعاد موضوع (علمباز، 1388)

ارائه کننده تعریف
ماهیت سرمایه اجتماعی
مولفه های سرمایه اجتماعی
منشاء سرمایه اجتماعی
بستر و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی
کارکردهای سرمایه اجتماعی
دورکهیم،
1369

ــــــــ

ــــــــ

اخلاق

ــــــــ
ایجاد همبستگی و مهار
خودخواهی ها
مارکس، 1885
ارزش تولید
ــــــــ
تولید و کار
ــــــــ
ــــــــ
هانی فان،
1916
ارزش دهی و معنا بخشی
ــــــــ
کار خیر، دلسوزی
و دوستی
واحد اجتماعی
ــــــــ
جکوبز، 1961
ــــــــ
ــــــــ
روابط
شبکه های شهری
ــــــــ

هانرز، 1969
منبع
نیت خیر
نیت و قصد خیر
ــــــــ
پیشرفت، ترقی و کم به فقرزدایی

بوردیو، 1986
منابع بالفعل و بالقوه
تعهدات، وظایف و مسئولیتهای اجتماعی
آشنایی
شبکه
روابط متقابل
ــــــــ
بیکر، 1990
منبع بالقوه شخصی
روابط متقابل
روابط متقابل
ساختارهای اجتماعی
دستیابی به علایق شخصی
برت، 1992
فرصت شخصی
ارتباط
دوستی
شبکه روابط عمومی
دستیابی به علایق شخصی
کلمن، 1990
دارایی فردی
اعتماد و تعهد، ایدئولوژی و ثبات ساختار
اجتماعی
کنش اجتماعی
سازمان اجتماعی
افزایش کیفیت زندگی
لوری، 1992
دارایی شخصی
تبادل مهارت
تبادل مهارت در
روابط متقابل
شب
که روابط اجتماعی متقابل
رقابت در جامعه
پوتنام، 1995
منبع در اختیار شخص
با مالکیت عمومی
اعتماد، هنجار و شبکه ها
همکاری متقابل
سازمان اجتماعی
تسهیل گری در جهت منافع
مشترک
فوکویاما،
1995،1997
توانایی همکاری
اعتماد، هنجارها و ارزشها
همکاری
و مشارکت
گروه و سازمان
نظم اجتماعی و توسعه اقتصادی
بانک جهانی،
1998
ملاط(عامل
پیوند دهنده)
اعتماد، هنجارها و حس مسئولیت مدنی
کنش و واکنش
اجتماعی
نهادها و روابط
توسعه اقتصادی و اجتماعی
نهاپایت و
گوشال، 1998
منابع بالفعل و بالقوه
(متعلق به فرد یا واحد اجتماعی)

ــــــــ

ــــــــ
شبکه روابط اجتماعی متقابل
امکان بسیج دارایی ها
پورتس، 1998
منافع
توانایی کسب منافع
عضویت در شبکه
اجتماعی
شبکه و ساختار
اجتماعی
ــــــــ
نارایان، 2000
ــــــــ
هنجارها و شبکه ها
آشنایی
شبکه روابط
تسهیل کنش جمعی
چای یووا،
2005
اطلاعات مفید
ــــــــ
رابطه و پیوند
شبکه پیوندها
تسهیل کنش اجتماعی
منیات، 2005
منبع بالقوه
ــــــــ
ــــــــ
سازمان اجتماعی
امکان مهار برای اهداف مهم
تاجبخش،
1384
ــــــــ
فعالیت مدنی و وساطت اجتماعی
آگاهی و توجه به
امور سیاسی
روابط
رضایت از زندگی
پیران و
دیگران،
1385
منبع بالقوه
اعتماد، هنجارهای متقابل و ویژگی های
ساختاری جامعه
روابط دوسویه و
رفت و برگشتی
شبکه اجتماعی
استفاده از منابع بالقوه شخصی
طرفین رابطه
عبداللهی و
موسوی، 1385
کلیت پیچیده
روابط انجمنی
هنجارها و اعتماد اجتماعی
پیوندها و اعتماد بین فردی
همبستگی انسجام اجتماعی
احساس برخورداری از حمایت جمعی

همبستگی و
انسجام اجتماعی

شبکه روابط در سطوح مختلف به طور رسمی و غیر رسمی

تسهیل کنش فردی و جمعی

پس از بررسی و تطبیق تعاریف مختلف سرمایه اجتماعی، مشاهده می گردد دامنه تعریف این مفهوم با گذشت زمان گسترده تر شده است. با توجه به متعاریف متاُخر در این زمینه راه های ایجاد سرمایه اجتماعی متنوع تر شده به صورتی که می توان سرمایه اجتماعی را در سطوح مختلف کلان، میانه و خرد، رسمی و غیررسمی جستجو نمود. برآیند جدول1-2را می توان به شرح زیر خلاصه نمود.
ماهیت سرمایه اجتماعی، مجموعه منابع بالفعل و بالقوهای که به فرم ها و انواع مختلف مانند دارایی، مهارت، دانش و تحصیلات وجود دارد.
مؤلفه های سرمایه اجتماعی، مؤلفه های سرمایه اجتماعی در سه سطح کلان، میانه و خرد طبقه بندی می گردند.
سطح کلان
آگاهی و توجه به امور سیاسی
اعتماد عمومی
هنجارهای تعمیم یافته
مشارکت رسمی
سطح میانه
اعتماد اجتماعی نهادی
هنجارهای همکاری متقابل
مشارکت رسمی و غیر رسمی
روابط اجتماعی انجمنی

سطح خرد
اعتماد بین فردی
مشارکت غیر رسمی
روابط و پیوندهای بین فردی
منشاء سرمایه اجتماعی، در واقع سرمایه اجتماعی حاصل “کنش اجتماعی” و “همکاری متقابل ” می باشد.
بستر و ظرف شکل گیری سرمایه اجتماعی “شبکه روابط” در سطوح مختلف (کلان، میانی و خرد) به طور رسمی و غیر رسمی زمینه را جهت ایجاد سرمایه اجتماعی فراهم می کند.
کارکردهای سرمایه اجتماعی، به طور عام عبارت اند از:
کسب سریع تر و بیشتر اطلاعات و مهارت ها
کسب نفوذ و قدرت اجتماعی
دستیابی به علایق شخصی
رقابت در جامعه
افزایش مشارکت مدنی
پیشرفت، ترقی و کمک به فقرزدایی
ایجا

دیدگاهتان را بنویسید