تخت جمشید، هخامنشیان، اسکندر مقدونی، داریوش اول

تخت جمشید میراث تاریخی و فرهنگی ایرانیان از ۲۵۰۰ سال پیش تا کنونه. در این مقاله با بزرگ ترین اثر هخامنشی ایرانآشنا شید.

مقاله های در رابطه:

  • نصرت الله امینی ؛ پاسدار بزرگ ترین اثر ملی ایران، تخت جمشید
  • تخت جمشید کجاس؟

مجموعه تخت جمشید، تشکیل شده از کاخ های پادشاهان زمان هخامنشیه؛ ساخت اون ۵۱۲ سال قبل از میلاد و به دستور داریوش اول از پادشاهان بزرگ مجموعه ی هخامنشی، شروع شد؛ و پس از اون خشایار شاه (پسر داریوش اول) و اردشیر اول (نوه ی داریوش اول)، ساخت اون رو ادامه دادن.

با در نظر گرفتن اسناد موجود در نوشته ها و کتیبه های برجای مونده از زمان ایران کهن، مراحل احداث مجموعه ی بزرگ تخت جمشید، ۱۲۰ تا ۱۵۰ سال به طول رسید. این بنای حیرت انگیز پارسی، در دامنه ی کوه رحمت (کوه مهر)، در نزدیکی شهر شیراز قرار گرفته؛ و با شماره ی ۲۰ در سال ۱۳۱۰ به ثبت ملی و در سال ۱۹۷۹ میلادی، با شماره ی ۱۱۴ به ثبت میراث جهانی یونسکو رسیده.

نمایی از کاخ تچر از طرف جنوب

جغرافیا و همسایگی های بنا

مجموعه ی تاریخی تخت جمشید، در مرکز استان فارس و ۵۵ کیلومتری شمال شرقی شهر شیراز قرار گرفته. این مجموعه ی بزرگ تاریخی تشکیل شده از کاخ های امپراطوران هخامنشیه که قسمت شرق اون در دامنه ی کوه رحمت (کوه مهر) و سه بخش دیگه اون تا داخل جلگه ی مرودشت جلو رفتن کرده.

سازندگان این مجموعه ی بزرگ، اون رو روی سکویی به ارتفاع ۸ تا ۱۸ متر بالاتر از سطح جلگه ی مرودشت ساختن. البته در جلگه ی مرودشت آثار باستانی مهمی مثل نقش رستم (مدفن داریوش)، نقش رجب، شهر استخر و دیگه بناهای ایران قدیمیقرار گرفته ان که شاید هیچ نقطه از خاک ایران، تجمع این همه شاهکار تاریخی ایران رو یه جا، به خود ندیدهه. بخش غربی مجموعه ی تخت جمشید از ابعادی برابر با ۴۵۵ متر، بخش شمالی از ابعادی برابر با ۳۰۰ متر، بخش شرقی از ابعادی برابر با ۴۳۰ متر و آخر سر بخش جنوبی اون از ابعادی برابر با ۳۹۰ متر تشکیل شده. بر اساس گفته کارشناسان آثار باستانی غربی، بنای تاریخی تخمت جمشید از  طولی برابر با طول آکروپولیس کشور یونان (این بنای تاریخی در شهر آتن، پایتخت کشور یونان قرار گرفته. قدمت اون به سال ۴۲۹ قبل از میلاد باز می شه) و عرضی چار برابر اون، برخورداره.

با در نظر گرفتن نوشته های برجای مونده از کتیبه های زمان هخامنشیان، این جوری به نظر می رسید که هیچ بنایی تا قبل از ساخت مجموعه بزرگ تخت جمشید، در دور و بر یا نزدیکی اون قرار نداشته. این در حالیه که در سال گذشته، به گزارش خبرنگاری میراث فرهنگی – گروه میراث فرهنگی، در ۳ کیلومتری مجموعه ی تخت جمشید، دروازه ی هخامنشی کشف شده که به نظر می رسد، قدمت اون جلو از ساخت تخت جمشید، زمان پاره سنگی، باز می شه. به باور قدیم شناسا کشور، این دروازه ی تازه کشف شده، شباهت خیلی زیادی به دروازه ی ایشتار در بابل زمان قدیمیدارد، که در واقع مربوط به یه کاخ هخامنشی دیگه س.

گذشته مجموعه تخت جمشید

این باور ی رایج که تخت جمشید در مرحله ی اول مجموعه ای از کاخ های جالبی بوده که در پایتخت یه امپراطوری بزرگ ساخته شده تا عظمت سیاسی رو اعلام و غرور شاه رو راضی کنه، یه فکر غربیه. فکری که بر اساس ظواهر اموره. تخت جمشید به روش ای سنتی کامیابی ها وقدرت هخامنشی رو مغرورانه بیان می داره ولی اینجا نه یه زیارتگاه دودمانیه و نه یه پایتخت سیاسی و هیچکدام از هزاران سندی که از این بنا به دست اومده سیاسی نیس چون که محل اون واسه یه حکومت مناسب نمی باشه، پس شاهان هخامنشی خیلی کم در اون جای اقامت می کردن. واقعا تخت جمشید یه زیارتگاه مقدس ملی بوده،
مکانی مناسب واسه جشن های نوروزی و برنامه هایی واسه برکت و نعمت، که به دلیل عظمت، شکوه، معماری، مواد به کار گیری شده در ساخت، نوشته ها و تصاویری که بر دیواره های این بنای بزرگ حک شده ان، همه باعث برتری و اهمیت اون در بین همه آثار به جای مونده از زمان حکومت هخامنشیان حساب می شن. طبق دلایل و نوشته های تاریخی، به نظر می رسد که این محل در زمان پادشاهی کوروش کبیر هم به عنوان مرکز حکومتی و اداری مورد به کار گیری قرار می گرفت ولی به دلیل وجود نداشتن بناهای مربوط به اون زمان، کارشناسان و قدیم شناسا، می گن که تخت جمشید و مجموعه ی تشویق برانگیز اون، جملگی از زمان حکومت داریوش اول، به دستور ایشون و پس از اون ساخته شده ان.

بیشتر بخونین:

  • کوروش؛ شاه همیشه جاویدان ایران زمین 

در همه کاخ های موجود در بنای بزرگ تخت جمشید، سنگ نوشته هایی تعبیه شده که نام سازنده ی بنا، روی اون ثبت شده. علاوه بر این سنگ نوشته ها یا به اصطلاح کتیبه های برجای مونده از زمان حکومت هخامنشیان، لوح های گلی بسیاری در این مجموعه ی حیرت انگیز، کشف شده؛ این لوح ها پس از قرار گرفتن در آتشی که بر اثر حمله ی اسکندر مقدونی به تخت جمشید صورت قبول کرد، به سفال تبدیل شده و همین امر دلیل شد تا درست و سالم در زمان امروزی در اختیار قدیم شناسا و کارشناسان معماری قرار گیرند. از مهم ترین نکاتی که می توان در مورد این لوح های باقیمونده گفت، اطلاعات باحال و ارزشمندیه که از مسائل حکومتی و زندگی مردم اون زمان به نسل امروز منتقل شده. اینجا باابهت و شاهکار مردم ایران قدیم، از نام های زیادی برخورداره؛ که در ادامه به توضیح و تفسیر اون ها می پردازیم.

در زمان قدیم هم مردم ایران به کوچ نشینی و به کار گیری جای هایی واسه ییلاق و قشلاق علاقه مند بوده و این عمل رو مثل آیینی محترم و مهم، می ستودند. پادشاهان و حاکمان امپراطوری هخامنشی هم از این قانون مستثنی نبوده و این عادت باستانی کوچ نشینی رو به عنوان یکی از مهم ترین وظایف خود، رعایت می کردن. اون ها معمولا در فصول سرد سال در شوش و بابل زندگی کرده و در فصل گرم سال به همدان نقل جای می کردن چون که همدان، در دامنه ی کوه الوند قرار داشت و از آب و هوایی مطبوع، تازه و مناسب برخوردار بود. سه شهر بابل، شوش و همدان به عنوان پایتخت اداری، سیاسی و اقتصادی پادشاهان هخامنشی به حساب می اومدن؛ این وسط، پاسارگاد و پارسه از دیگر شهرهایی بودن که به عنوان پایتختی آئینی واسه اون ها حساب می شدن و جزو جای های مقدس با حرمتی خاص یه دین شرقی بودن. پاسارگاد مکانی واسه اجرای آئین و تشریفات تاج گذاری پادشاهان هخامنشی و پارسه هم واسه ادای بعضی از تشریفات مهم دیگه مورد به کار گیری قرار می گرفت.

در واقع با در نظر گرفتن اسناد و نوشته های موجود در کتیبه ها و کتب تاریخی، می توان اعلام کرد که نام اصلی استان فارس، پارسه بوده که از نام قوم پارسی گرفته شده. اون ها ایالات خود رو پارس می خوندن و به دنبال ایشون، یونانیان هم در کتب خود به اون پرسیس می گفتن. این روزا پس ازحمله اعراب به دلیل ناتوانی اعراب در بیان حرف (پ)اون رو فارس نامیده و به دلیل تاثیرگذاری زبون عربی روی زبون پارسی قدیم ما هم اون رو فارس می نامیم. هم اینکه خشایارشاه هم در سنگ نوشته ای که از خود بر جرز همه درگاه های دروازه ملل حک کرده، عنوان نام شهر رو پارسه انتخاب کرده. جالبه بدونین که در لوحه هایی که از خزانه و باروی تخت جمشید، کشف شده هم، نام شهر پارسه هست. البته به نظر می رسد که در اون زمان، تخت جمشید از اهمیت بیشتری برخوردار بوده، و همین امر از دلایل اصلی حمله اسکندر مقدونی به اینجا و به آتیش کشیدن و نابود کردن اون شد. بدیش اینه با این عمل اسکندر مقدونی، تکیه بعضی وقتا دولت هخامنشی از بین رفت چون که هدف اسکندر مقدونی از به آتیش کشاندن تخت جمشید، اعلام اتمام فرمانروایی ایرانیان در سراسر جهان بود. پرسِه پُلیس، نامیه؛ که از طرف غربیان بر این بنای بزرگ تاریخی گذاشته شده.

پارسه نام دیگه مجموعه ی تخت جمشیده که بدیش اینه چندین قرن پس از متروکه شدن و از بین رفتن این محل، به وسیله ایرانیان هم به فراموشی سپرده شد؛ چراکه دیگه قادر به خوندن نوشته های کتیبه های برجای مونده از بنای ایران
قدیمینبودند. در زمان فروانروایی ساسانیان، این محل رو صدستون نامیدند (در اون زمان منظور از صدستون، همه بناییه که  روی صفه ساخته شده بود) که بازم با گذشت قرن ها به چهل ستون و چهل منار (چهل مُنار واسه اولین مرتبه به وسیله جزفت باربارو، اولین اروپایی بازدیدکننده از مجموعه ی تخت جمشید، که در سال ۱۴۷۴ میلادی صورت قبول کرد، روی عمارت تخت جمشید گذاشته شد)، تغییر نام یافت.

پس از براندازی حکومت هخامنشیان، زبون و خط مورد به کار گیری به وسیله اون ها، واسه آیندگان قابل فهم نبود و همین امر از مهم ترین دلایل فراموشی اون ها در یاد و خاطرات نسل های بعد به حساب می رفت؛ به گونه ای که گذشته ی پادشاهان هخامنشی با پادشاهان افسانه ای و نیمه تاریخی کیانی ترکیب شد؛ و مجموعه ی باشکوه پارسه رو از مجموعه کارای پادشاه افسانه ای ایران کهن، جمشید پنداشتند. جمشید پادشاه پرقدرت و عادل ایرونی، ساختمون های حیرت انگیز و عجیب بسیاری رو بنا نهادهو همین امر، دلیل شد تا مجموعه ی پارسه که از بناهای حیرت آور زمان حکومت داریوش بزرگ و امپراطوری هخامنشیانه، در سراسر ایران به نام تخت جمشید، شناخته شه. عجب نامه از قدیمی ترین منابعیه که در اون از مجموعه ی تخت جمشید، به قصر جمشید، یاد شده. این منبع در سال ۵۹۰ هجری قمری نوشته شده.

توماس هربرت انگلیسی هم در سال ۱۶۲۷ میلادی در سفری که به ایران داشت، از اولین اروپائیانی به حساب می رود که نام تخت جمشید رو از مردم شنید و در نوشته های خود ثبت کرد. هم اینکه مفسران و مورخان بسیاری وجود داشتن که معتفد بودن، جمشید پادشاه ایرونی، حضرت سلیمان (ع) است؛ پس فارس رو که سرزمین این پادشاه ایرونی حساب می شد، ملک سلیمان نامیده و به خاطر همین، عمارت بزرگ پارسه رو تخت جمشید خوندن. به گونه ای که ابن بلخی در فارسنامه، این بنای قدیمیرا تخت جمشید و هم اینکه مسجد سلیمان می خواند (مسالک و الممالک اصطخری و البلدان ابن حوقل).

معماری بنای بزرگ تخت جمشید

همونجوری که پیش تر گفته شد، مجموعه تاریخی پارسه که به تخت جمشید معروفه، به دستور داریوش بزرگ ساخته شد. این بنای بزرگ تاریخی تشکیل شده از چندین کاخه که محل قرار گرفتن پادشاهان هخامنشی حساب می شه. به دستور داریوش، سازندگان این بنا، قسمت های مرتفع صخره ای به ابعاد ۳۰۰ در ۴۵۰ رو بریده و جای های گود و فرورفته رو با سنگریزه ها پر کردن. به این روش همه سطح صخره، واسه ایجاد و ساخت بناهای تخت جمشید، به شکل یه دست و مسطح آماده شد. قسمت مرکزی صفه (صخره) ۱۸ متر از سطح دشت بالاتره و قسمت های داخلی اون، از سنگ طبیعی کوه و قسمت های

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *