دسته بندی علمی – پژوهشی : تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)- قسمت …

انگلیس و روس وآلمان کرده همت صرف جنگ از هوا باریده در پاریس گویی بـرف جـنــگ…
انگلستان با غـــریو طبل و کـــوس از یک طـرف عسکر عثمانی و قفقاز و روس از یک طــرف
های هوی لشکر روس و پروس از یک طـــرف صوت توپ وبمب، گوش چرخ را کر میکند…
هست مـعنای تمـــدن گـــوییا خــــــون ریختن یا که جمعــــی بیگنــــاهان را به دار آویختن
یا که شهـــری را چپـــاول کـــــردن و بگریختن این تمــــدن زود زردک را چغنـــدر می کند
(همان: ۴۴۴- ۴۴۵- ۴۴۷)
او درپایان هر بند این سروده ترجیع« ریشخند دردمندان فیل را خر می کند» را تکرار میکند. سیداشرف‌الدین درقسمتی از شعر « خطاب به قلم» نیز از آشفتگی اوضاع اروپا سخن به میان میآورد:
یاد از آشوب و جنجال فرنگستان مکن از عراق و اصفهان و آوه هم عنوان مکن …
(همان: ۲۳۵)
با شدّت یافتن جنگ در اروپا و کشیدهشدن آن به شرق و غرب جهان، سیداشرف الدین از این اوضاع نگران و ناراحت است در حالی که بعض از ایرانیان گویی از این واقعه خبر ندارند یا خود را به بیخبری زدهاند در هر صورت تأثیر غم و درد و تأسف سید را از مصیبت های ناشی از جنگ دراروپا می شود در سرودهی زیر مشاهده کرد:
غرق خون گشت از این جنگِ اروپا جگرم از جهان بی خبرم
مشرق و مغرب عالـــم همه برهم خـــورده بنده خوابــم برده…
(همان: ۲۸۰)
سید در شعر« یک مکاشفه راجع به جنگ بین المللی» که شرح آن پیش از این داده شد، شدّت غم و دردش را از این جنگ بیان میکند و این مکاشفه و خواب را بهانهای برای آرام کردن آشوب درونش می سراید. این شعر زبان حال سید و به نوعی دعا و درخواست او برای پایان یافتن درگیری ها در میان کشورهای جهان است.
اعتقادات سید همواره به همراه اوست او که شیعهی اثنی‌اعشری است و معتقد به امام زمان(عج) ، در شعر علامات ظهور، تصویری از فرنگ در اثنای جنگ جهانی، ارائه میدهد و آن را از نشانههای ظهور، میشمارد:
فرنگستان پر از جنجال و جنگ است جوانان را رخ از خونابـه رنگ است
همه دل ها از این آشوب تنگ است به هرجا صحبت جنگ فرنگ است
همه اینها علامات ظهور است
(همان:۴۷۳)
او همواره آرزو میکرد که هرگز این جنگ اتفاق نمیافتاد چراکه در نظر سید این جنگها و آتش‌افروزیها چیزی جز دشمنیهای بیجا نیست که دود آن به چشم مردم جهان می رود. ترس و وحشت، تخریب واشغال قسمتهایی از کشور، از بین رفتن مقدسات، و کشتار انسان‌های بیگناه همه و همه باعث شده است تا او این اقدام را محکوم کند و بیزاری خود را از تداوم آن آشکار نماید:
چه خوش بود این جنگ و دعوا نمی شد به روی زمین شور و غوغا نمی‌شد
میــــان سلاطیــــن مشهـــــور دنیـــــــا چنین دشمنی های بی جــا نمیشد
ز اطـــریش و آلمـــان به اطراف ورشــو چنان حمله ها بی محــــابا نمیشد
ز عثمــــانی و روس در خـــــاک ایران چنین شور و وحشت هویدا نمیشد
(همان: ۵۰۴)
۴-۱-۲-۱-۱- تصویرشناسی فرنگ
پیش داوری سید اشرف الدین، از باورها و عقاید او تأثیر گرفته است. اعتقادات و تصورات او که از بینش تاریخی او مایه میگیرد سبب شده است تا با توجه به این نگرش با مظاهر غربی و جلوههای فریبندهی ظاهری آن، به مقابله برخیزد و آنها را طرد نماید. او در اشعارش از غربزدگی و فرنگیمآبی انتقاد میکند و همواره با لحن تمسخرآمیز، بر غربزدگان حملهور میشود آنهایی که به جای کسب علم و دانشغرب ، تنها مسحور جلوهای مادی و ظاهری آن شدهاند. نگرش سنتی، و باورهای دینی سید او را به چنین برداشتی منفی می‌کشاند. در دیدگاه او فرنگ، تنها بیبند وباری و بی قیدی نسبت به دین و سنتها را تبلیغ میکند. همچنین او فرنگ را مانعی برای پیشرفتهای علمی ایرانیان دانسته است.
آنچه برای سید اشرف الدین دارای اهمیت است حفظ سنتها و پیروی از مبانی دینی است و این نگرش او را به مخالف جدی مظاهرمنفی تمدن جدید غرب مبدّل کرده است. او در عین حال هرگز با کسب علوم جدید مخالفتی نداشت و آن را از دستورات دین اسلام می دانست. سید اکثر غربیان را دشمن دین و کشورش میداند و در نگرش خود نسبت به آنان دچار پیش داوری می شودو به مقابله با آن ها و فرهنگ غربی می پردازد. درعین حال سید به علت جنگ در اروپا برای اروپاییان که درگیر این جنگ خانمانسوز شده اند دل میسوزاند. این تصاویر به علت پیشینهی آنها در اشعار شعرای مشروطه، از نوع تصاویر بسته محسوب می شوند.
۴-۱-۲-۲- موسیو مرنارد بلژیکی
هرگاه در تهران موضوع تازهی سیاسی یا اجتماعی پیش میآمد، سید اشرف الدین، همان را شعر میساخت و در روزنامهاش منتشر میکرد تا همهی مردم، از آن مطلع شوند. یکی از موضوعات نوشته شده در جراید آن روز موضوع مسیو مرنارد بلژیکی بود. او در آن وقت مستشار مالیهی ایران بود.در قریهی چیذر که در شمیران واقع بود، سکونت داشت یک روز جمعه کلیهی اعیان و اشراف تهران را دعوت و برای فقرا و مساکین شهر تهران اعانه جمعآوری کرد. مبلغ خیلی زیادی از اشخاص دریافت کرده بود ولی یک دینار آن را به فقرا نرسانده، تمام آن را به نفع خودش برداشت کرد. آن هفته جریدهی « نسیم شمال» شامل اشعار زیر بود(ریحان، ۱۳۳۹: ۳۰۱):
ایّها المرنال پول عاجزان را خوردهای[۲] حق جمعی لات و لوت و ناتوان را خورده ای…
بی مروت از چه مال مفلسان را خورد ه ای…
( همان: ۳۰۲)
۴-۱-۲-۲-۱- تصویرشناسی موسیو مرنارد بلژیکی
تصویری که سید در اشعارش از این مستشار بیگانه، نشان داده، از نوع پیشداوری است؛ زیرا سید در این داوری با نگرش اخلاقی خود، تصویر منفی از این بیگانه ارائه کرده است. تعلق خاطرموسیو مرنارد به انگلستان و عملکرد جانبدارانه وغیر مذهبی او که برخلاف دیدگاهها و نظرات سید اشرف الدین است موجبات این پیشداوری را فراهم کرده بود. در پیش داوری سید اشرف الدین، این بیگانه، شخصی دزد، خائن، فاسد و بیمروت معرفی و تصویر شده است.
۴-۱-۲-۳- هنسیس بلژیکی
مسیو هنسیس، معاون مسیو مرناد بود که بعد از معزول شدن مرنارد، جانشین او شد. دیدگاه سید اشرفالدین در مورد هنسیس همان دیدگاهی است که درباره مرنارد داشته است و او را نیز غارتگر و ادامهدهندهی راه مستشار قبلی میدانست. سید از نمک نشناسی این مستشار نیزگله میکند و در تصویری که از او ارائه کرد چنین سرود:
ایهـــا الشهزاده هنسیس الســلام نقـره ی ما از تو شد مــس السلام

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.