سامانه پژوهشی – تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)- قسمت …

ملکالشعرای‌بهار، در مسمط « ایران مال شماست»، در کنار روشنکردن خطر بیگانگان برای مردم، سعی میکند با یادآوری لحظات پرشکوه تاریخ گذشته ایران، روح مقاومت و ایران دوستی ایرانیان را برانگیزد:
هـــــان ای ایرانیـــان بینــم محبوستـــان به پنجهی انگلیس، به چنگل روستــان
گویـــــی در این میــــان، گرفته کابوستان کز دوطرف میبرند ثروت و ناموستــان
در ره ناموس و مال کوشش کردن رواست ایران مال شماست، ایران مال شماست
سکنــــدرکینـــه جـــو رفت ز ایرانیــان هرقــــل رومـــی نژاد بکرد ویرانتـان
ز گیـــرو دار عـــرب تهی شد اوطانتـان خــــزان چنگیزیــان شد ز گلستانتان
بهــــار ایرانتان باز خــوش و باصفـاست ایران مال شماست، ایـران مال شماست
گهی که شد اصفهان به چنگ افغان دچار لشکر پطــر کبیر یافت به گیلان قرار
عـراق و تبریز شد ز خیل ترکیـــه خار جنبش ملی کشید یکسره زیشان دمـار
ماند به ایرانیــــان ایــــــران بی بازخواست ایران مال شماست، ایران مال شمـاست
(همان: ۲۰۹)
حتی تصنیفهای بهار هم رنگوبوی مسائل سیاسی، اجتماعی و وطنی دارد و از درد و رنج فراوان او از حضور بیگانگان در خاک وطن حکایت میکند. از جمله ی این تصنیف ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
تصنیف «رقیب وطن»:
گر رقیب آید بر دلبر من جوشد از غیرت دل اندر بر من
(همان:۱۱۶۱)
و یا تصنیف « ای چرخ» :
خصمان ز دو جانب سوی ما رخش دوانند بر مرگ وطن، ناخلفان فاتـــحه خوانند
اعــــدای جفاکار چـــــــرا سخت کمـــانند گردون ز چه بر قصد دل ما به کمین‌شد…
(همان:۱۱۶۲)
ماجرای بمباران آستان قدس رضوی، موضوع دیگری است که بهار به حضور بیگانگان روس در ایران اشاره دارد و وحشیگری، ستمگری و هتک حرمت روسها را به این مرقد مطهر تصویر میکند. این موضوع نیز برنفرت بیشتر بهار از روس ها افزود و در دو قصیده ی « توپ روس» و « در واقعه ی بمباران آستان حضرت رضا(ع) » این جنایات را شرح داده است:
اردبیهشت نوحــه و آغاز ماتم است ماه ربیع نیست کــه مـاه محرم است …
آن آستانه ای که خــدا کردش احترام دردا که توپ روس برانداخت حرمتش
ای حجت خـــدای ز غیبت برآر سـر بنگر که با خـدای چه کردند و حجتش
(همان: ۱۸۹)
در دیوان بهار آمده است، در سال ۱۲۹۰ش. (۱۳۳۰ق.) در نتیجهی هجوم محمدعلی شاه مخلوع به استرآباد و گسیل داشتن سپاه به سرداری «سردار ارشد» به جانب تهران، در خراسان فتنه برخاست و به تحریک گماشتگان روسیهی تزاری، برخی مردم گمنام، انقلابی برپا کردند و جمعی را کشتند و خواهان شاه مخلوع شدند. مسجد «گوهرشاد» و عمارت «آستانه»را سنگر و جان پناه خود ساختند و حاکم وقت، از تفرقهی آنان خودداری کرد. روسها با آن که خود محرک بودند آن عمارت را به توپ بستند و سالدات ها- سربازان- به حرم ریختند و خون جمعی زوار بیگناه را جاری ساختند. در این ماجرا گنبد طلا و ایوانهای آستانه آسیب فراوان دید. ملک الشعرای بهار در این هنگام از خراسان به تهران تبعید شده بود ( همان: ۱۸۶- ۱۸۶).
بوی خون ای باد از طوس سـوی یثرب بر با نبی برگو از تـــربت خونین پســـر…
ستمی کردند اینان به جگرگوشه ی تو که ز شرحش چکد از دیده مرا خون جگر
نک بیایید و ببینید که در کـــاخ رضــا توپ ویرانگر روس است که افکنده شرر
(همان: ۱۸۶)
فلاح مینویسد: روسیهی تزاری با مداخلات سیاسی در اوضاع حکومتی، نظامی و اقتصادی ایران از دیرباز باعث بروز مصائب و مشکلات بیشماری در این کشور شده است. بهار، دولت روس تزاری را یکی از غارتگران و متجاوزان بزرگ معرفی میکند که برای حفظ منافع خود در سرحدات شمالی ایران، به عقد پیمان با انگلیس، آلمان و سایر دولتها میپردازد و در این راه از هیچ توطئه و دسیسهای فروگذار نمی کند (فلاح، ۱۳۸۳: ۲۰۴).
از جمله ی توطئههای روسیه، حمایتش از محمدعلی شاه است. بهار در جایی از دیوانش، محمد علی شاه را به جهت این که قشون روس را به داخل کشور راه داده است سرزنش میکند (همان :۲۰۵)
پادشــــاهـــــا نصیحتـــم بشنـــو مملکت را به دست روس مـده
نو عروســـی است ملک و تو داماد به کسی دست نو عـروس مده
روس اهریمنــی است خونـخواره به کف اهرمن دبــوس مده
تا تقاضـــــای دیگـــــری نکنـــد به نخستش مخوان و بوس مده
(بهار، ۱۳۸۷: ۱۱۰۱)
بهار مینویسد: «ضربتی که در این قیام و پایداری به من رسید توقیف نوبهار به امر صریح قونسول روس بود و بلافاصله تازه بهار دایر گردید و مقالات شدید الهجه بر ضد مداخلات دولت تزار درج گردید و چیزی نگذشت که در محرم ۱۳۳۰ ق. به امر وثوق الدوله، از طرف حکومت خراسان، این روزنامه هم توقیف شد و به فشار قونسول مزبور من و نه نفر از افراد حزب، دستگیر و به طرف تهران فرستاده شدیم» (بهار،۱۳۳۲: ۱/ دیباچه).
با انقلاب روسیه و سرنگونی رژیم تزاری روسیه، رژیم سوسیالیستی شوروی روی کارآمد که برخلاف کاپیتالیسم بریتانیا پیش میرفت، به همین دلیل بریتانیا در مقابل این ایدوئولوژی به مبارزه برخاست. نتیجهی این سیاست درکودتای ۱۲۹۹ش. و روی کار آمدن رضاخان ظاهر شد. رضاخان هم با هر نوع اندیشه بلشویکی وسوسیالیستی مقابله میکرد:

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.