تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)- قسمت ۲۳

شاها بدین زبونی و اهمال امروز هند و چین و ختن نیست
(همان:۲۳۳)
او در قصیدهی « نوید پیک» می گوید:
نگارخانهی چین بود گویی آن نامه به زیر هر خطش اندر دو صد نگار پدید
(همان: ۴۶۱)
بهار، در مسمط« ای مردم ایران! »نیز از چین و ختن نام میبرد و دوران پادشاهی چینیان را یادآوری میکند:
… هنگام سخن پادشه چین و ختایید ارباب عقولید
در فلسفه اهل کــــره را راهنمایید با ردّ و قبولید
هنگام فداکاری در زیــــر عبــایید از بس که فضولید، از بس که عجولید
(همان: ۲۳۴)
در قصیدهی « خیال خام» هم بهار قصد کشورهای استعماری را از حضور در چین بیان میکند که به ظاهر از صلح دم میزنند ولی در باطن در فکر غارت منابع این کشورند:
مسلّم است که جنگ از جهان نخواهد رفت ز روی وهم گروهی خیال خام کنند
گمــــان مبر که برای نمــــونه مدعیــــان به صلح دادن ژاپـــون و چین قیام کنند
( همان:۵۲۳)
ملک الشعرای‌بهار درتوصیف طرز پوشش و سیمای ظاهری مردم چین، در دیوانش، ابیاتی آورده است:
چون حریری چند رنگین بر تن چینی عروس باز جسته یک ز دیگر دامن رنگین حریر
(همان: ۶۲)
فرو آویخته دو ترکمان باف چو زلف مرد چینی یک به دیگر
(همان:۲۰۷)
همیشه تا بود جعد زنگیان پرتاب هماره تا که بود انف چینیان افطس
(همان:۴۶۵)
او در تغزل قصیدهای دیگر به ویژگی جسمی و کوچک بودن چشم چینیان نیز توجه داشته است :
حصاری شد دلم در سینه ی تنـگ ز دست تنگ چشمان حصاری
ز هر ســـو پیش چشمم اندر آیــد بتــی چینی و ترکی قندهاری
(همان:۱۹۷)
بهار در مثنوی« حکایت در معنی: الناس علی سلوک ملوکهم »، حکایتی از چین به وجه تمثیل بیان کرد و در این حکایت تصویری از پادشاهان نادان در چین ارائه داد که سیاست و عملکرد نادرستشان سبب از بین رفتن حکومت و قدرتشان شده است:
چون ز عهـــد مسیـــح پیغمبر شد صدو شصت و هشت سال به سر
پادشاهی به چین قرار گــــرفت که از او بایـد اعتبــــار گــــرفت
سست مغزی و « لینگ تی» نامش در حـــرم بستـــه دائم احـــرامش…
(همان: ۷۵۵)
این تصویر تصویر بسته و کلیشهای از عاقبت کار پادشاهی است که با بیتدبیری خود کشوری را دچار آشوب و هرج و مرج کرد.
۴-۲-۱-۳- ۱- تصویرشناسی چین:
تصاویر سابقهدار و تکراری که بهار از کشور چین، در اشعار خود می آورد همان حس مشترک و تکراری است که اغلب شعرا و نویسندگان این تصاویر را به کار برده و درآثار خود آورده اند. فراوانی رنگ و زیبایی و هنر که از ویژگیهای ثابت کشور چین و مردمان متمدن آن است به همین شکل در اشعار بهار به تصویر کشیده شده است.کلیشههایی چون: سرزمینی با بوهای خوش، حریرهای لطیف و رنگارنگ، کشور نقشها و نگارها و جایگاه زیبارویان، از توصیفات و تصاویر همیشگی چین است.
۴-۲-۲- الگوی قالبی
۴-۲-۲-۱- آلمان
در جریان جنگ بینالمللی اول، روشن فکران ایران که پیش از آغاز جنگ هم برای همکاری با آلمان در تکاپو بودند، دست به تبلیغات دامنه داری به سود آلمان زدند و این تبلیغات پرشور به دست عمّال سیاسی آلمان که میخواستند از طرز فکر میهن دوستانهی بورژوازی ایران استفاده کنند، به طرق عدیده حمایت و تقویت می‌شد (آرین پور، ۱۳۷۲: ۲/۳۱۷ ).
نفرت از انگلیس و روسیه، به علت سیاستهای توسعه طلبانهی این دو کشور، همچنین تقسیم ایران به دو منطقهی تحت نفوذ روس و انگلیس طی قرار داد ۱۹۰۷م. موجب شد تا حس آلمان دوستی در اشعار شاعران مشروطه ایجاد شود. در اشعار بهار نیز این رویکرد دیده میشود. او که در خراسان صدمات زیادی از مأمورین سیاسی روس متحمل شد، در بحبوحه ی پیروزیهای آلمان، قصیدهی « فتح ورشو» را در مدح قیصر آلمان و نکوهش تزار روس سرود و در روزنامهی نوبهار انتشار داد:
قیصر گرفت خطهی ورشو را در هم شکست حشمت اسلو را

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.