تحقیق دانشگاهی – تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)- قسمت …

سر انگشتی بزن: اوراق تاریخ نیاکان را گرفتندی و در عیش و خوشی، آن روز ایشان را…
( همان:۲۶۹)
وی در اشعاری دیگر، کرانهی تنگهی بُسفُر را توصیف میکند. از زیباییها و مناظر دیدنی آن دیار میگوید:
به گردش بو کنار بوسفر اندر مرغـــزاری نگاهش دیده افروز
چه نیکو مرغزاری؟ طرف دریا در کناری رهــــم افتاد دیروز
درخنان را حریر سبز بر سر زمین را از زمرد جامه در بر بهر سو با گلی، راز
نموده مرغی آغاز
(همان: ۳۰۶)
۴-۳-۲-۱-۱- تصویرشناسی عثمانی
تصویر ارائه شده از کشور عثمانی در اشعار عشقی از نوع تصاویر بسته است. در این تصاویر که در حقیقت باور و دیدگاه گروهی از ایرانیان نسبت به یک کشور بیگانه است حاصل شناخت جمعی یا گروهی آنان دربارهی عثمانی است. اشتراکات فرهنگی و عقیدتی، داشتن سوابق تاریخی تقریباً مشترک، مقاومت و ایستادگی در برابر دشمنان خارجی ، سبب شده است تا این کشور بیگانه در نظر عشقی و بسیاری از ایرانیان آن زمان، از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار شود. در واقع الگوی قالبی که میرزاده عشقی از عثمانی ارائه می دهد و در اشعارش ثبت شده است تصویر کشوری، مبارز، مقاوم و مهمان نواز است با طبیعتی زیبا و دیدنی. به نظر میرسد که دوستی و اشتراکات فرهنگی دو ملت استعمارزده، زمینه ساز چنین تصویری بوده است.
۴-۳-۲-۲- آلمان
نگاه میزاده عشقی به کشور بیگانهی آلمان، شباهت زیادی به دیدگاه ملکالشعرای بهار دارد؛ با این تفاوت که او خیلی زود درمییابد که آلمان نیز چندان مورد اعتماد نیست و نباید به این کشور بیگانه، امید بست. او در «چکامهی جنگ » به نقش آلمانیها در چگونگی حمایت از مهاجران ایرانی در برابر دولتین روس و انگلیس مقارن جنگ جهانی اول اشاره میکند و میگوید: ایرانیان که سالها تحت سلطهی دو کشوراستعماری روس و انگلیس بودند در این جنگ نابودی آنان را به دست آلمانیها آرزو میکردند ولی امید آنها با شکست آلمان، به یأس تبدیل شد:
در دیده خشم روس و به دل کین انگلیس در سر هوای یاری آلمان عبقـری
امیــــد ما به یاری آلمـــان واو نداشت جز بذل زر طریق دگر بهر یاوری
(عشقی،۱۳۵۰: ۱۳۴-۳۵۵)
عشقی بعد از درک این حقیقت که آلمانیها نیز برای رهایی این ملت کاری انجام نخواهند داد از گرایش ایرانیان به کشورهای غربی به طمع مال انتقاد میکندو چنین میسراید:
ز یاران بیگانه آغشته اند همه پیرو اجنبی گشته اند
یکی بندهی بند روسان شده یکی پایبند پروسان شده
(همان :۳۸۸)
او در این مثنوی به احمدشاه قاجار نیز هشدار میدهد که جنگ روس و آلمان، جنگی زرگری و نوعی توطئه است و آنها میخواهند جنگ را به ایران بکشانند و اموال ایرانیان را غارت کنند. او در ادامه پیشبینی میکند که در پایان، تنها ایران و ایرانی است که از این جنگ و درگیریها آسیب میبیند:
همی دانم ای شاه شمس و شموس بیاید زمانی که روس و پروس:
به رســـم نبرد، فتنــــه برپا کنند مر اینسو زمیــن را اروپا کنند
بسی قتــــل و غـــــارت نمایند بر مر آن مردمـی را که دارند زر
سپس خویشتن هیچ، نی بــــاختند شهیـــدان شهوت، بسی ساختند
در این ره کجا کشتــــه بنهاده اند ز ایرانیــــان بـــود، ار داده اند
(همان)
۴-۳-۲-۲-۱- تصویرشناسی آلمان
تصویر قالبی که میرزاده عشقی از آلمان ارائه میکند نتیجهی نگرش او و گروهی از ایرانیان است که آلمان را ناجی ایران، از چنگال استعمارگران روس و انگلیس تصور میکردند. این نگرش که به علت تقابل آلمان با دولتهای استعماری در برههای خاص از تاریخ ایران و جهان ایجاد شد موجب گردید تا جنبههای مثبتی از آلمان، همچون آزادیخواهی، ایستادگی و تمامیتطلبی در میان ایرانیان به وجود آید. تصویر قالبی ارائه شده از آلمان نیز بیانکنندهی کشوری است، دارای قدرت اقتصادی و سیاسی بالا که بدون ترس از دیگر قدرتهای جهان، توانسته است در سایهی اتحاد و با تکیه بر تواناییهای ملی خود، آنان را تا مرز شکست بکشاند. میرزاده عشقی با وجود تردید شخصی نسبت به نیت واقعی آلمان در کمک به ایران، به طور کلی در اشعارش از آلمانیها جانبداری میکند اما در نهایت به علت بدبینی خاص او نسبت به کشورهای استعمارگر اروپایی، آلمانیها را نیز تخطئه می‌کند و آنان را توطئهگر و همسو با دیگر استعمارگران نشان میدهد.
۴-۳-۳- تصویر:
۴-۳-۳-۱- فرانسه:
فرانسه از جمله کشورهای بیگانه است که نمود چندانی در اشعار عشقی ندارد؛ ولی در خصوص قرارداد۱۹۱۹م. که میان ایران و انگلیس بسته شد، در کنار روسیه، آلمان و آمریکا از مخالفان این قراداد بود چرا که فرانسه نیز خواهان منافع خود از میدانهای نفتی و سرمایههای ایران بود.
تأثیر فرانسه بر اشعار عشقی بیشتر در استفاده از واژههای فرانسوی در اشعار او نمایان است. از آنجا که عشقی خود زبان فرانسه میدانست و مدتی به عنوان مترجم زبان فرانسوی، به این کار اشتغال داشت، در بسیاری از ابیات از کلمات فرانسوی استفاده کردهاست. کلماتی چون: کابینه، فرمول، انژکسیون، آنتریک، میتینگ، کنفرانس، سوسیال و … .
آگاه از سیاست کابینه کس نشد نبود عجب که نیست معین مرام خر
(عشقی، ۱۳۵۰: ۴۲۵)
وین لباس و هیکل مردم فریب اولین فرمول مردم داری است
(همان: ۴۱۳)
غصه نخور میزنم انژکسیون زنده شود لیک به حال جنون
(همان: ۲۸۳)

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.