مقاله دانشگاهی – شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری …

ابن سینا، حسین بن عبدالله-مولف/متطبب مسیحی، عیسی بن ابی‌نصر-کاتب

  • اختیارات بدیعی (۱۷۱۰و)

انصاری شیرازی، علی بن حسین-مولف/متطبب، محمد بن احمد،قرن ‎۹ق.-کاتب

  • پاتولوژی = العلل و الامراض = علم الامراض(۸۷۴۹)

تنکابنی، حسن بن ابوالحسن-مولف/متطبب تفرشی، محسن-کاتب

  • طبیعیات (رساله در ـ)(۱۴/۱۰۶۷۹)

حسینی موسوی متطبب، حسن‌حسینی موسوی متطبب، حسن-کاتب
۴-۲-۷٫تفصیل تألیفات
داده های این فصل عبارتند از موضوعاتِ خُرد شامل اختلاجِ اعضا(از منظر علوم غریبه و طب) و بیماری‌های اپیدمیک(مثل وبا و طاعون) و بیماری‌های اطفال و زنان و خواص الاشیاء و تأثیر فواکه و باهیه و..
برای ورود به توصیف کتابشناسی و نسخه شناسی ابتدا لازم است اشاره شود که مطالب این پایان‌نامه از درهمکرد و نقد و بررسی و توضیح اطلاعات حدود۲۰۰۰عنوان نسخه خطی موجود در سه جلد فهرست موضوع طب کتابخانه آستان قدس رضوی(یعنی جلد۱۹ – جلد ۹ کتب اهدایی مقام معظم رهبری- مجلد اخیر(در حال تدوین) و همچنین فهرست مجدد حدود ۱۳ عنوان نسخه خطی فهرست نشده بدست آمده است. در اینجا برای اینکه مطلبی از قلم نیفتد ‌ناچار شدم اطلاعات کتابشناسی (شامل عنوان و زبان و مولف و آغاز و انجام و ابواب و فصول) و نسخه شناسی (شامل خط و کاتب و تاریخ تحریر و گاهی انجامه کاتب و ضمائم و کاغذ و گاهی جلد و یادداشتها) نسخه ها را هرچند بصورت خلاصه ذکر و مطالب و توضیحات اضافی را حذف و اشتباهات و اغلاط فاحش را تصحیح و به ذکر مهمترین مؤلفان و کاتبان و کتب خطی بسنده کنم:
آتشک(رساله در-)=آبله (۴۲۰۳۸) (فارسی)
مؤلف: عمادالدین محمودبن مسعود بن محمود شیرازی (زنده در ۹۷۹یا ۹۷۷ق.)
وی در شیراز زیردست پدرش که پزشک ماهری بود پرورش یافت ، روزگاری پزشک امیر عبدالله خان ، استاجلو حاکم شروان بود ، بعد به دربار تهماسب (۹۳۰-۹۸۴ق.) رفت ، ۲۰سال هم درهند بود ، در دربار پادشاه اوده جای یافته است ، تاریخ فوت وی شاید د ردهه یکم شده یازدهم باشد ، تألیف شده سال ۹۷۷ق. درمشهدالرضا ، برای پادشاهی که نام او را نبرده است ، ار امیر بهاء الدوله نوربخشی و از پزشکان یونان و میرزا شرف الدین حسن(حسین ) نام برده شده است ، در ۴ فصل ۱- حدود و نامهای آتشک و طرق حدوث آن ۲- علامات ۳- اسباب ۴- معالجات وخاتمه در طلایی که برای درمان جرب بسیار مفید است .
آغاز: «بسمله،الحمدلله المحمود فی کل فعاله … اما بعد چون مرضی که معروف به آتشک است .»
انجام: «در آتشک وادویه او نیز همان شیوه مسلوک شده است و اتفاقاً مجموع اهل خیرت تجربه برآن اتفاق کرده است قد تم الرساله بعون الملک الوهاب.»
مذیل است به ۵/۱۵ ورق حاوی منقولاتی از حکیم یوسفی در دفع آبده فرنگ و دیگر امراض و خلاصه فی کتاب طب البعا ومنقو لاتب از مرکبات شفایی و دارای حواشی طبی .
نستعلیق ۲۳سطری، کاتب: نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۳ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره، ۱۱گ۲۲×۱۳،عناوین به شنگرف، روی برخی عبارات خطی به شنگرف کشیده شده، جلد:تیماج قهوه ای، وقفی سردار کل یارمحمد خان افشار۲۰خرداد ۱۳۳۲٫
الآجال (رساله ـ ) (۳۷۷۴۳) (عربی)
مؤلف: قطب‌الدین محمود بن مسعود شیرازی ( ـ ۷۱۰ق.)
رساله‌ای است مختصر در امر آجال(اَجل‌ها) و فواید آن، که از شرح قطب‌الدین شیرازی بر قانون ابن سینا ـ پایان تعلیم ثالث ـ انتخاب شده است.
آغاز: «قوله فهذه هی الآجال الطبیعیه فان قلت الاجل الطبیعی هل یزید و ینقص ام لا قلت لِحنین رساله فی امرالاجال»
انجام: «و هیهنا آجال اخترامیه غیرها و هی اخری من شرح القطب الشیرازی علی کلیات القانون»
نستعلیق ۲۰ سطری، تاریخ تحریر: قرن ۱۲ق.، کاغذ: نخودی آهار مهره، ۲گ ۵/۱۸×۱۲، روی برخی عبارات به شنگرف خط کشیده شده، جلد: تیماج ضربی، اهدایی مقام معظم رهبری در مهر ۱۳۸۶٫
آداب معاشرت (رساله در-) (۳۹۸۶۱) (فارسی)
مؤلف: محمد حسین حکیم بن محمد شفیع طبیب اصفهانی مشهدی
کتابی است طبی درمورد روابط زناشویی ، مولف درمقدمه یادآور می شود که برای اعمال زناشویی باید از قواعد و قانون آن پیروی کرد وبه ذکر منافع و مضرات عمل زناشویی به استناد روایات و همچنین تحفه المؤمنین حکیم محمد مومن مرتضی قلی خان شاملو ، چشمه زندگانی (ظاهراً از محمد هادی بن صالح شیرازی قرن ۱۲ق. ، مرعشی ۲۹/۱۱۲-۱۱۰زهرالربیع ،طب الائمه ، و اشعار فارسی و مسائل طبی در این زمینه می کند.
آغاز: «بسملـه،الحمد لله الذی حرص الالف علی الباء وصلی الله علی محمد و آله النجباء الاصفیاء چنین گوید اقل الخلیقه بل لاشیء فی الحقیقه بنده محتاج محمد حسین … اصفهانی الاصل مشهدی المسکن که العلم علمان علم الابدان و علم الادیان … از جمله ضروریات علم مباشرب زنان… .»
انجام: « تاختن معشوقان خطایی بدن را از ختنه گاه لذت وافر حاصل گردد وازخود رفتن ناظر و منظور را دربستر آیینه بظهور آید و لاحول ولاقوه الا بالله العلی العظیم وصلی الله علی خیزه الوری و آله مصابیح الدجی و ائمه الهدی تم .»
نسخ مختلف سطری، کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۲ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره،۲۶گ۵/۱۶×۸،عناوین به شنگرف،روی برخی عبارات به شنگرف،فواصل عبارات با گوی شنگرفی ، اوراق میانی جداشده است و بعضا رطوبتی، جلد: تیماج قهوه ای ، وقفی محمد اکبر هاشم نیا ، ۲۳/۲/۱۳۸۸٫
اِثنی عشریه = علاج وبا (۳۶۴۷۴) (فارسی)
مؤلف: سید ابوالقاسم بن محمدباقر بن محمد بن باقر حسینی طبیب شیرازی[۵] (ـ قرن ۱۳ق.)
رساله‌ای است در درمان وبا مشتمل بر دوازده فصل و خاتمه.
ظاهراً رساله در صفر ۱۲۶۵ تألیف شده و تاکنون چاپ نشده است.
آغاز: «بسمله. بعد از حمد و سپاس نامتناهی الهی و صلوات بر بهترین موجودات»
انجام: «امیدوار از حضرت ربّ الارباب چنان است که ناظرین این رساله بعد از دقت در ملاحظه در
معالجه این مرض بر بصیرت باشند»

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.