مقاله دانشگاهی – شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ …

نسخ ۲۹ سطری، تاریخ تحریر: شعبان ۱۲۹۴، محل کتابت: یزد، کاغذ: نخودی آهارمهره، ۷ گ ۱۸×۱۱، عناوین و خطوط روی برخی عبارات به سرخی، اثر مهری بیضوی با سجع «محمد بن محمدعلی الحسینی العریضی»، جلد: تیماج مشکی ضربی با ترنج و دو سر ترنج و حواشی منقش ضربی، اهدایی مقام معظم در مهر ۱۳۸۶٫
اصحاح الادویه (۵۰۴۲)(فارسی)
مؤلف: حسین بن حاج زین الدّین علی بن جمال الدّین حسین انصاری(حاج زین العطّار، متولد در سنه ۷۳۰ به شیراز و متوفی در ۸۰۶) در اعراب اسامی ادویه مذکور در کتاب پدرش موسوم به اختیارات بدیعی
آغاز: «بسمله، حمد و سپاس غفاری را جل جلاله و عم نواله که کرمش صحرای سینه مؤمنانرا بنور هدایت برافروخت».
انجام: «با مفتوح و بنون زده، میم مفتوح و بها زده و الله تعالی اعلم بالصواب».
نسخ کم نقطه، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر اواسط قرن دهم، عناوین بشنگرف، کاغذ نخودی، جلد تیماج مشکی ساده، ۱۵س، ۱۶۹گ ۱۳×۲۲، واقف ابن خاتون، تاریخ وقف ۱۰۶۷ هجری قمری.
افیونیه=افیون=خواص افیون[۱۰](۵۰۳۹)(فارسی)
مؤلف: عمادالدین محمودبن مسعودبن محمود شیرازی(زنده در۹۷۹ق.)
مختصری دربیان خواص ومنافع و مضار افیون در یک مقدمه و ۱۵باب وخاتمه : ۱- درتهیه و طبیعت و خواص افیون و دارای سه مسئله، ۲- درصفات خالص و طرق امتحان آن ،۳- درمنافع ومضار افیون ۴- درعلاج آنکه افیون مقدار قاتل خورده باشد،۵- دربیان سبب نشاط و کیفیت آن ومنشاء اعتیاد ۶- درمنافع افیون ۷- درمضار افیون ۸- دردفع مضرتها بقدر امکان، ۹-دردفع عادت ،۱۰- دربیان حالاتی که بعداز ترک معتاد حاصل می شود، ۱۱- درعلاج حالات مذکوره ، ۱۲- درطریق خوردن افیون در وقت بیماری ، ۱۳- درخوردن افیون مقدم برطعام یا مؤخر و غیر آن ، ۱۴- دراحتمال (کذا ، صحیح ، استعمال ، افیون در شبهای رمضان ، ۱۵- اصل درتراکیبی که در آن افیون داخل است و دارای ۱۰ فصل ، شماره بندی و بخش‌بندی نسخه ها یکسان نمی باشد.
آغاز: «بسمله، الحمدلله المحمود فی کل فعاله و الصلوۀ و السلام علی سیدنا و نبینا محمد و آله».
انجام: «در هیچکدام جهارت(کذا، صحیح: مهارت) حاصل نمیکند».
تاریخ کتابت:قرن۱۲ق.
أُمّ العلاج = اسهالیّه(۴۲۰۰۲) (فارسی)
مؤلف: حکیم امان‌الله خان بن مهابت خان بهادر سپهسالار بن غیور جنگ حسینی کابلی متخلص به امانی و ملقب به خان زمان بهادرخان زاد فیروز جنگ(ـ ۱۰۴۶ق.) از امیران جهانگیر پادشاه (۱۰۱۴-۱۰۳۷ق.) و شاهجهان (۱۰۳۷-۱۰۶۸ق.) و مؤلف «دستور الاطباء» و «دستور الهنود: شماره ۴۰۰۲۲ آستان قدس »
رساله‌ای است بسیار مفید در علاج اسهال و استفراغ مشتمل بر یک مقدمه، ۶ باب و هر باب در چند فصل (جمعاً ۶۳ فصل):
نسخه حاضر ناقص‌الطرفین و موجودی آن از اوایل خطبه کتاب تا فصل اول از باب پنجم است.
آغاز کتاب: «بسمله. جان داروئی که مزاج بخردی را از فساد نقصان و ازدیاد مواد اربعه سکوت و تکلم
آغاز موجود: «که بیان و تفصیل آن کرده می‌شود و باید که این طریقه و بلکه این کتاب را از هر نااهل و زرپرستی پوشیده باید داشت … مقدمه در بیان استفراغ و»
انجام موجود: «باشد نشاید و او مسهل لطیف که تن را گرم کند و شهوت را…»
نستعلیق آمیخته به شکسته ۱۷ سطری، تاریخ تحریر: قرن ۱۳ق.، کاغذ: حنائی فرنگی آهارمهره لمینه شده، ۴۰گ ۵/۲۳×۱۸، عناوین به شنگرف، جلد: تیماج مشکی، اهدایی مقام معظم رهبری در بهمن ۱۳۸۳٫
امراض الصبیان = ام الصبیان فی معالجه الصبیان[۱۱] (فارسی)
(۱۵۸۰۹)
مؤلف:دکتر شلیمر فلمنگی
شامل ۷ باب و هرکدام دارای فصل و هر فصلی دارای چندین فقره ، باب اول در بیان عمل طبیعی اصفال ، باب دوم دربیان حفظ صحت اطفال ، باب سوم دربیان حالات غیر طبیعیه ، باب چهارم در بیان آثار روزه که درحین وضع حمل به جنین وارد می آیند ، باب پنجم درامراض اطفال از روز تولد … ، باب ششم در امراض اطفال … ، باب هفتم در امراض اطفال مابین روییدن اسنان… .
آغاز: «بسمله ،حمدله ، اما بعد این نسخه از شلیمر فرنگی است و مشتمل است بر … باب اول در بیان عمل طبیعی اطفال .»
انجام : «واجتناب از اغذیه حیوانیه باعث علاج شود تمام شد کتاب ام الصبیان … .»
نستعلیق کتابتی ۱۵سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر: ۴ شنبه ذی قعده ۱۲۹۴٫، کاغذ:نخودی آهارمهره،۱۱۴گ۲۱×۲/۱۷،روی برخی عناوین به مشکی خط کشیده شده،صدرا ۴ گ فهرست مطالب ضمیمه است، جلد :میشن عنابی،خریداری آستان قدس ۲۸/۳/۶۷٫
الایضاح فی اسرار النکاح = کفایه الایضاح فی اسرار النکاح[۱۲] (۲۱۵۲۳) (عربی)
مؤلف: قاضی عبدالرحمن بن نصر بن عبدالله شیرازی (شیزری) طبری عدوی ( ـ ۷۷۴ ق.)[۱۳]
مختصری است در بیان ادویه‌ای که موجب تقویت قوای جنسی می‌شود، مشتمل بر دو جزء و هر یک در ده باب:
جزء اول فی اسرار الرجال التی تزید الباه … من الادویه و الاغذیه شامل ۱۰ باب: باب الاول فی ذکر مقدمه یلزم معرفتها لمن اراد ترکیب ادویه الباه؛ باب الخامس فی معرفه المسوحات و الضمادات الحقن و الحمولات؛ باب العاشر فی‌الاشیاء المقتضیه للباه …؛
جزء دوم فی اسرار النساء … شامل ۱۰ باب: باب الاول فی معرفه ما یستحب ان یکون فی النساء؛ باب الخامس فیما یحلو الاسنان و یزیل النحر و یطیب الفم؛ الباب العاشر فی مجموع الاسرار و الخواص المجربّه.
ترجمه فارسی این کتاب با عنوان «گنج الاسرار» از نظام منشی است که برای «مجیرالدین ابوالمعالی محمد بن معتز بن طاهر» نگاشته است.[۱۴]
آغاز: «بسمله. الحمدلله الذی خلق الانسان من طین ثمّ جعل نسله من الماء المهین ثم سواه و نفخ فیه من روحه»
انجام: «و یستحق بماء و یحبب و تشرب المرءه من ذلک مثقالاً والله اعلم بالصواب»رهبری
تعلیم الصبیان (۵۰۶۸)(فارسی)
مختصری است در بیان ترکیب ادویه و قرصها از خواجه عبدالله تمکین مشهور به سید عبدالفتاح حکیم.کتاب دیگری دارد به‌نام «نافع الخلق» به شماره ۱۹۱۹۱آستان قدس
آغاز: «بسمله، حمدله(بعد از دو سطر) بدان که علامات گرمی و تشنگی است و گرمی بدن و نفع یافتن از چیزهای سرد».
انجام: «و ضماد تا شش روز نگشایند».
نستعلیق، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن سیزدهم، کاغذ نخودی، عناوین بسیاهی، مختلف السطور، ۲۰گ ۱۳×۲۱، جلد مقوا با رویه پارچه، واقف میرزا محمود عاملی، تاریخ وقف فروردین ۱۳۰۸٫[۱۵]
ایجاز الطراز و طراز الایجاز[۱۶] (عربی)(۱۰۲۷۶)
مؤلف:محمد ولی بن محمد جعفر

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است