شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ …

شامل دو شقه، الشقه الاولی فی الکلیات و الشقه الثانیه فی الامراض الجزئیه و هر شقه در چند طراز و هر طراز منقسم به چند نحط و هر نحط در چند وظیفه بنام اعتضاد السلطنه تألیف شده و در طب جدید می باشد.
آغاز: «بسمله ،الحمد لله المحصل اصول الاکون بعد ان لم تکن شیئا مذکورا والمقوم وصول الارکان.»
انجام : «وهو المتفق علی الاکثر کان البزار کثیرا دقیقا رطبا و یعالج باملینات و المسهلات الخفیفه.»
نستعلیق ۲۰سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۳ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره،۱۷۳گ۲۱×۱۴، سرلوح تاجی کتیبه مذهب مرصع ، جداول اوراق به زروتحریر و سرخی و کمند به زر و تحریر مشکی ، عناوین وخطوط روی برخی کلمات به سرخی ،حواشی اوراق با رمز ص ، جلد :تیماج مشکی یک‌لا، خریداری آستان قدس، مرداد ۱۳۴۹٫
بدایع الحکمه ناصری (فارسی)(۳۸۳۲۷)
مؤلف متن: دکتر تلوزان [تولوزان] نمساوی فرانسوی (۱۸۲۰- ۱۸۹۷م.) حکیم‌باشی ناصرالدین شاه قاجار و مدرس دارالفنون و مؤلف «دوارش دم».
این رساله تقریرات درس موسیو تولوزان فرانسوی است که شاگردش میرزا مصطفی بن میرزا عقیل علوی اصفهانی تحریر و به «ناصرالدین شاه قاجار (۱۲۶۴-۱۳۱۳ق.) تقدیم کرده است. کتاب مشتمل بر یک مقدمه و سه جزء (و هر جزء در چند گفتار و باب و مبحث و فصل) در تشخیص و علاج امراض هر عضو از اعضای بدن انسان و اصول به کارگیری برخی وسائل پزشکی است.
این کتاب در تهران به سال ۱۲۸۵ و ۱۲۸۷ چاپ سنگی شده است.[۱۷]
آغاز: «بسمله. چون به روزگار دولت ابد مدت اعلی حضرت سلطان حکمت‌گستر خاقان دانش پرور»
انجام: «هنگامیکه از این حد تجاوز نموده عظیم‌تر شود حرکت موجی از لمس بر آنها یابند و او زمانیست که رطوبت جوف او رقیق القوام باشد»
نستعلیق آمیخته به شکسته ۱۲ سطری، احتمالاً به خط مؤلف، تاریخ تحریر: ۱۲۸۵ق.، کاغذ: نخودی صنعتی، ۱۱۴گ ۵/۱۶×۵/۱۰، عناوین به قلم جلی، جلد: میشن قهوه‌ای روشن، اهدایی مقام معظم رهبری در مهر ۱۳۸۶٫
بُرءُ الساعه (ترجمه ـ) = ترجمه برء الساعه (۴۰۱۸۴) (فارسی)
مترجم: فخرالدین ابوالحسن علی بن حسن زواره‌ای اردستانی اصفهانی (ـ بعد از ۹۶۰ یا ۹۶۸ق.)
مفسری است معروف و صاحب چندین ترجمه از جمله «ترجمه مکارم الاخلاق = مکارم الکرائم» «ترجمه الطرائف = طراوه اللطائف»؛ «ترجمه تفسیر العسکری»، «مفتاح النجاه فی ترجمه عده الداعی»، «ترجمه المناقب فی ترجمه کشف الغمه» و «روضه الابرار فی ترجمه نهج‌البلاغه» و …
ترجمه روان و نیکویی است از رساله «برء الساعه» تألیف محمد بن زکریا رازی ( ـ ۳۱۳ق.)؛ سید بن طاوس (ـ ۶۶۴ق.) جهت مزید فائده، «برء الساعه» و «تدبیر الابدان» قسطا بن لوقا بعلبکی را در پایان «امان الاخطار» خود (باب ۱۲ یا ۱۳) درج نموده و زواره‌ای تمام «الامان» را با عنوان «نشر الامان فی الاسفار و الاوطان» به فارسی ترجمه و در ۱۴ محرم ۹۵۸ به انجام رسانیده. بدین ترتیب، ترجمه حاضر در واقع از اصل «نشر الامان» جدا شده و مستقلاً کتابت شده است.[۱۸]
نشانی از چاپ «نشر الامان» و یا چاپ ترجمه رساله حاضر (به طور مستقل) به دست نیامد و شایسته چاپ است.
نسخه حاضر ناقص‌الاول (میزان کسری حدود یک صفحه) است.
آغاز رساله: «بسمله. الحمدلله کما هو اهله و مستحقه … اما بعد این کتابی‌است که تألیف نموده آن‌را محمد بن زکریا الرازی در طب و ترجمه کرده آنرا به برء الساعه ابن زکریا گفت بودم نزد وزیر ابوالقاسم عبیدالله … پس تعجب کردند از این پس استدعا نمود وزیر از من … در صداع پس هرگاه که صداع در پیش سر باشد علاج آن بیرون کردن چیزی است از خون بحجامت»
آغاز موجود: «از آن پس استدعا نمود وزیر از من آنکه تألیف کنم درین باب کتابی که مشتمل باشد بر عللی که نیک می‌شود در ساعت پس گردیدم بمنزل خود و ترتیب دادم این کتاب را»
انجام: «تسکین می‌یابد در وقت و گاه باشد که بیاییم ما به سوی چیزی که قصد داشته باشیم به آن پس می‌گوئیم لا حول و لا قوه الا بالله العلیّ العظیم و الحمدلله رب العالمین»
نستعلیق ۱۴ سطری، کاتب: حافظ محمد علی، تاریخ تحریر: ربیع‌الثانی ۱۲۲۷، محل کتابت: تیواه (تیوات)، کاغذ: حنائی آهارمهره لمینه شده، ۷گ ۲۲×۱۵، عناوین به شنگرف، هامش اوایل نسخه ادامه «کفایه مجاهدیه» است، جلد: مقوا با روکش گالینگور قهوه‌ای، اهدایی مقام معظم رهبری در فروردین ۱۳۷۲٫
بُرء الساعه(ترجمه -)[۱۹] (عربی)(۲۹۷۰۳)
مؤلف:شهاب الدین علی کاشانی نوه محقق کرکی(قرن ۱۲ق.)
ترجمه برء الساعه محمد بن زکریای رازی می باشد.
آغاز: «بسمله ،روزی طبیبی میگفتند که هرگاه شخصی بیمار شود از اخلاطی که بمرور ایام .»
انجام: « علاج سودا انگبین و زعفران سه روز بخور تا ساکن شود. تم.»
نستعلیق ۳۶سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۱ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره،۲گ۲۵×۱۲، عناوین به شنگرف ، نقش سجع بامهر: مهری با سجع (گل گلشن انبیا ست احمد)، جلد :تیماج قهوه ای یکلا،خریداری آستان قدس رضوی ، اردیبهشت ۱۳۶۸٫
البیان فی کشف اسرار الطب للعیان[۲۰] (عربی)(۲۲۳۱۷)
مؤلف: جمال‌الدین محمد بن احمد بن علی حموی متطبب (زنده در ۸۰۸ق.)
کتابی است مشتمل بر جمیع اجزاء طب از حفظ‌الصحه، امراض، اسباب، علامات و علاج آنها با ادویه و اغذیه مجربه در پنج مقاله: المقاله الاولی فی ذکر صناعه الطب و کیف المدخل فیها؛ المقاله الثانیه فی تشریح جمیع اعضاء بدن الانسان البسیطه و الالیه؛ المقاله الثالثه فی تدبیر حفظ‌الصحه؛ المقاله الرابعه فی ذکر جمیع الامراض الجاریه للانسان من القرن الی القدم…؛ المقاله الخامسه فی ذکر قرابادین یحتوی علی جمیع الادویه المرکبه المستعمله فی علاج الامراض.
وی تألیف این کتاب را در چاشت روز شنبه ۱۱ ذیقعده ۸۰۸ برای سلطان «ابوالفتح عمر بن یوسف بن عمر» به پایان رسانیده است.
آغاز: «بسمله. قال العبد الفقیر الی الله تعالی محمد بن احمد بن علی الحموی الحمدلله الاول بلا بدایه و الآخر بلا نهایه»
انجام: «حتی یذهب الماء و یبقی الدهن و السریه (کذا) منه الّا مثقالین [یبقی الدهن و شربته مثقالان] بماء الاصول»
نسخ تحریری ۲۹ سطری، تاریخ تحریر: غره جمادی‌الاول ۱۲۰۹ق.، کاغذ: شکری آهارمهره فرنگی، ۲۶۶گ ۳۰×۲۱، عناوین به شنگرف، جلد: مقوا با عطف و گوشه تیماج، اهدایی مقام معظم رهبری در فروردین ۱۳۷۴٫
بیخ چینی = منافع چوب چینی(رساله در)[۲۱] (فارسی) (۱۳۱۶۷)
مؤلف:عمادالدین محمودبن مسعود طبیب شیرازی(قرن ۱۰ق.) مختصری است در بیان صفات و خواص و منافع و ترتیب و شرایط استعمال بیخ چینی که آن رادر وقت اقامت در هندوستان براساس اقوال شفاهی شخصی ارسطو نام که فرنگی نو مسلمان و بزعم خود از اولاد ارسطو حکیم معروف یونانی بوده در ۹۵۴ تألیف نموده[۲۲] و چنان که از یک موضع از رساله افیونیه مؤلف برمی‌آید تألیف این مختصر مقدّم بر افیونیه بوده است.
آنچه راجع به گیاه بیخ چینی (چوب چینی) است در نظر پزشکی و طبیعی در۸فصل می آورد، بدین ترتیب : فصل اول در طبیعت آن ، دوم در منافع آن ، سوم در موارد استعمال آن، چهارم در شرایط خوردن آن ،پنجم در بیان مزاجها در خوردن آن ،ششم در مقدمات خوردن آن ، هفتم در ترتیب زدودن آن ، هشتم درچگونگی استعمال آن جز آنچه که گذشت ، مؤلف درمقدمه کتاب گوید: «چون در موضوع بیخ چینی اطلاع کامل نبود لازم شد که کتابی بپردازم و نیز استادان فالج حرم شاه اسماعیل رامی آورد ودرفصل دوم ذکری از رساله افیونیه خود و نامی از خواجه میر شمس الدین محمد همدانی میبرد.
آغازموجود: «بواصیر بواسطه رداءه ماده غذا آن قرحه ناصور میشود و هرگاه.»
انجام: «اگر تمام منافع درنیابند بعضی از آنها لامحاله حاصل شود انشاء الله تعالی.»
نستعلیق۱۵سطری،کاتب:حکیمی حسینی، تاریخ تحریر:۱۰۳۱ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره،۹گ۳/۱۸×۵/۱۱،عناوین به سرخی، روی برخی عبارات به سرخی خط کشیده شده ، برخی اوراق دارای حاشیه ،اوراق رطوبتی،جلد :تیماج قهوه ای،اهدایی کاظم مدیر شانه چی ، ۴/۸/۱۳۶۲٫
تأسیس الصحه فی شرح اللّمحه = شرح اللمحه (۲۴۴۹۶) (عربی)
مؤلف: مظفرالدین محمود بن احمد بن حسن بن اسماعیل عینتابی قاهری حنفی معروف به ابن امشاطی (۸۱۲-۹۰۲ق.) شرحی است مزجی در امراض جزئیه بر کتاب «اللمحه فی ‌الطب» تألیف عفیف ابی سعد ابن ابی ‌السرور ساوی اسرائیلی.[۲۳]

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir