شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری …

آغاز: «الحمدلله الذی شرح فی ادنی من لمحه مشکلات الادواء والاسقام»
انجام: «و خلی فی ‌البیت قبل البواقی من الفار و الله اعلم و احکم»
آغاز: «الحمدلله الذی شرح فی ادنی من لمحه مشکلات الادواء والاسقام»
انجام: «و خلی فی ‌البیت قبل البواقی من الفار و الله اعلم و احکم»
نسخ ۲۲ سطری، تاریخ تحریر: قرن ۱۳ ق.، کاغذ: حنایی فرنگی، متن و حاشیه شده، اوراق آسیب دیده، ۳۲۳ گ ۲۸×۱۸، عناوین به شنگرف، جداول صفحات به سرخی و لاجورد، جلد: مقوای مشکی با عطف و گوشه پارچه، اهدایی مقام معظم رهبری در اسفند ۱۳۷۶٫
تبصره الاطباء[۲۴] (فارسی)(۳۲۹۵۱)
مؤلف: قاضی سید امیربخش بن قادر بخش حسنی حسینی مکی معروف به سید نتهو شاه درویش مؤلف «انتخاب لطیف» در ۱۱۹۳ق.
کتابی است مبسوط در قوانین کلی و جزئی نضج و اسهال و ادویه آن که مؤلف در تدوین آن از ام
العلاج صدرالدین محمدخان و کتب سدیدی و آقسرایی و قرابادین قادری نیز مطالبی افزوده و در ۲۴ باب .این رساله در سال ۱۱۸۴ق. تألیف شده و (ظاهراً) چاپ نشده است.
آغاز: «اتحاف هدایای حمد نامعدود بدرگاه حکیمی سزد که معجون نجاح عرفان… امّا بعد جزاندیش
خلق الله»
انجام: «آنرا نیمگرم استعمال نمایند و صبر و هلیلجات داخل ادویه جفت نفرمایند والله اعلم بالصّواب»
نستعلیق ۱۸ سطری، تاریخ تحریر: ۱۲ صفر ۱۲۴۸، کاغذ: حنایی آهارمهره و بعضاً وصالی شده، ۳۷ گ ۲۳×۵/۱۱، عناوین و
خطوط روی برخی عبارات به شنگرف، جداول اوراق به شنگرف و لاجورد، جلد: میشن عنابی با عطف پارچه‌، اهدایی مقام معظم رهبری در بهمن ۱۳۸۴٫
تحفه الرضا لذخیره الملوک النجباء= شرح الذهبیه (۱۵۴۲۹) (فارسی)
مؤلف: نورالدین محمد بن ابوالقاسم حبیب الله واعظ اصفهانی[۲۵]
اصل رساله منسوب به حضرت رضا( ع) است ولی شرح آن از واعظ اصفهانی است در تعریف علم طب و بدن انسان و نوع غذای مصرفی درتابستان و زمستان ،درصفت شرابی که مباح و حلال است ، توضیح درمورد فصل ربیع و تابسان و زمستان وخزان و ماههای آن نوع هوا و غذاهایی که باید در آن تناول شود ، حجامت ، صفت فصد ، عروق ، قاعده دخول درحمام ، صفت آن ، صفت نوره نهادن ،که آنرا بنام محمداحسینا نگارش نموده است.
آغاز: «بسمله ، اشعه حمدی کالشمس فی الضحی که ازکمال نورعرفان و نورکمال ابقان لامع.»
انجام: «واگر جماع وقتی اتفاق افتد که قمر درحمل بود که نراست فاضلتر از برج ثور است که ماده است.»
نسخ ۲۱ سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:۲۰رجب (قرن ۱۳ق.، کاغذ:حنایی کشمیری آهارمهره،۲۹گ۱۸×۵/۱۲،روی برخی عبارات به مشکی وسرخی خط کشیده شده،ذیلا ۳صفحه حاوی نسخه های متفرقه پزشکی ، ظهر ورق اول حاوی اجزای مرهم کافوری، تاریخ کتابت مخدوش شده، جلد :میشن عنابی یک‌لا،روش تهیه نامعلوم ،خرداد۱۳۶۶٫
تحفه سلیمانی[۲۶] (فارسی)(۵۱۶۴)
مؤلف: محمد هاشم بن محمد طاهر طبیب طهرانی(قرن ۱۱ق.)
خواص و حقیقت و ماهیت جدوار و فادزهر و مومیا وچگونگی بکارگرفتن اینها درعلاج بیماران چنانچه خو ازتجربه یافته یا درکتابهای پزشکی دیده است ، نگاشته شاه سلیمان صفوی تقدیم داشته است ،این کتاب در سال ۱۰۸۸ق موافق نام کتاب اگر هاء تحفه تاء خوانده شود ، تألیف آن شروع شده و روز ۸محرم ۱۰۸۹ بپایان رسیده و مشتمل بر سه باب است ، دارای فصول بدین تفصیل : ۱- درحقیقت جدوار، دارای ۱۰فصل ،۲- دربیان فاذزهر دارای ۴ فصل ، ۳- درفواید مومیا دارای ۳فصل.
آغاز: «بسمله ، اجناس سپاس بیقیاس حکیمی را سزاست که باقتضاء حکمت شامله و قدرت.»
انجام: «وبعضی گفته اند که بدل او یکوزون موم ومثل موم روغن زیتون است ولنختم… .»
نستعلیق ۱۸سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۲ق.، کاغذ:نخودی آهارمهره،۲۳۱گ۲۱×۱۷،روی برخی عبارات به سرخی خط کشیده شده ، عناوین به سرخی، ،جلد :مقوا با روکش پارچه،وقفی میرزا رضاتخان نایینی ،مرداد۱۳۱۱٫
تحفه العاشقین[۲۷] (فارسی) (۴۱۸۶۲)
مؤلف: محمد هاشم بن محمد طاهر طبیب طهرانی(قرن ۱۱ق.)
خواص و حقیقت و ماهیت جدوار و فادزهر و مومیا وچگونگی بکارگرفتن اینها درعلاج بیماران چنانچه خود به‌تجربه یافته یا درکتابهای پزشکی دیده است ، نگاشته شاه سلیمان صفوی تقدیم داشته است ،این کتاب در سال ۱۰۸۸ق موافق نام کتاب- اگر هاء تحفه تاء خوانده شود- تألیف آن شروع شده و روز ۸محرم ۱۰۸۹ بپایان رسیده و مشتمل بر سه باب است ، دارای فصول بدین تفصیل : ۱- درحقیقت جدوار، دارای ۱۰فصل ،۲- دربیان فاذزهر دارای ۴ فصل ، ۳- درفواید مومیا دارای ۳فصل.
آغاز: «بسمله ،ثنایها مهمه ایزد پاک را =ثریاده طارم تاک را-که خورشید را صورت جام ازوست –شراب شفق درخم شام ازوست… تحفه بیحد حکیمی را سزد که حریفان بی پروا و رندان بی سروپا.»
انجام: «ازگرداب تخیلات نفسانی و ورطات و وساوس شیطانی… خدا پرستی وحقدانی رسد انشاء الله تعالی بحق محمد و آل محمد تمت تمام شد .»
نستعلیق ۱۹سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:۲۴ جمادی الاول ۱۲۳۷٫، کاغذ:نخودی ،۹۷گ۱۷×۲۶، عناوین وجداول اوراق به شنگرف،مذیل است به یک برگ در طرفیدن سم اسب و یکبرگ درخوردنی اسب و۱۸برگ بیاض، جلد از شیرازه جداشده ، رطوبت رسیده و اوراق دارای آسیب رسیدگی ازحشرات ،جلد :تیماج فرنگی عنابی،اهدایی مقام معظم رهبری، ۱۳/۴/۹۰٫
تحفه الملوک[۲۸] (فارسی)(۳۲۴۱۰)
مؤلف: زید بن هبه الله بصری(قرن ۸ق.)
انواع دارو واخلاط و معجونها که بکار زناشویی و مجامعت آید ،از ۴۱۴ کتاب پزشکان عرب و فارس وهند و روم، دراین کتاب بدستورامیر طفار ابوالمظفر در ۴ مقدمه و ۱۷ باب گردآوری شده است . در نسخه حاضر تاریخ تألیف ۹۳۶ق. ذکر شده است.
آغاز: «بسمله ، الحمد لله رب العالمین والعاقبه للمتقین ولا عدوان علی اللظالمین و صلی الله علی سیدنا محمد وعترته اجمعین اما بعد چنین گوید زیدبن هبه الله البصری که چون سعادت خداوند امیر ظغاتکین ابوالمظفر من بنده را حاصل شد.»
انجام: «بجوشانید و پاره صوف بدان ترکند وزن بخود برگیرد مطلق دوشیزه گردد.»
نستعلیق ۱۲سطری،کاتب:نامعلوم، تاریخ تحریر:قرن ۱۳ق.، کاغذ:نخودی فرنگی آهارمهره،۲۸گ۱۶×۱۱،گوی و عناوین به سرخی،روی برخی عبارات به سرخی خط کشیده شده ، برخی اوراق دارای حاشیه ، ظهر ورق اول حاوی مطالب طبی ،ظهر ورق آخر حاوی ترکیب حب لقمان ،نسخه رطوبت رسیده و وصالی شده ، اوراق بهم ریخته و از شیرازه جداشده و جلد پاره و فرسوده است، جلد :تیماج قهوه ای یکلای فرسوده،وقفی خانم صدیقه اخوی ، شهریور۱۳۸۴٫
تحفه المؤمنین =تحفه حکیم مؤمن[۲۹] (فارسی) (۱۸۲۸)
مؤلف:حکیم محمد مؤمن بن میر محمد زمان تنکابنی دیلمی(۱۱-۱۲ق.)
مؤلف، آن رابر اساس کتب قانون و معالجات بقراطی و معالجات ایلاقی و مصنفات جالینوس و رازی و دیسقوریدوس و کامل الصناعه و ما لا یسع الطبیب جهله وجامع ابن بیطار و تذکره اولی الالباب ترجمه کتب هندی وغیره در ۵ تشخیص و سه قسم دستورات در سال ۱۰۸۰ق تألیف وبنام شاه سلیمان صفوی (۱۰۷۷-۱۱۰۵ق.) موشح نموده است.
آغاز: «بسمله ،سبحانک اللهم یا قدوس و یا طبیب النفوس اتمم لنا انوار معرفتک و ارزقنا حلاوه .»