پژوهش – شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری …

انجام: «مانند ریسمان بر اشجار و غیر آ« گذارند طیوری که بر آن نشیند پای بست گردد.»
نسخ ونستعلیق ۲۶سطری،کاتب:مظفربن شاه مراد، تاریخ تحریر:قرن ۱۳ق.، کاغذ:نخودی فرنگی آهارمهره،۲۰۷گ۳۰×۲۱،عناوین به سرخی،روی برخی عبارات به مشکی خط کشیده شده ،۶ ورق آخر نسخه جزء نسخه می باشد که جداگانه نوشته شده است،جلد :میشن تریاکی،وقفی بیت آیت الله مرحوم دادمهر،تیر ۱۳۷۱٫
تدبیر الابدان فی الاسفار(ترجمه-)(۴۰۱۸۶= ض۱۵۶۹۲)((فارسی)
مؤلف: قسطا بن لوقا بعلبکی رومی مسیحی ( ـ حدود ۳۰۰ ق.) و ترجمه از علی بن حسن زواره ای
رساله‌ای است در بیان تدابیری که هنگام سفر برای حفظ صحت بدن به کار برده می‌شود. این رساله مشتمل بر ۱۳ یا ۱۴ باب است.
نستعلیق محرر اواخر قرن۱۰ق. ۱۱برگ۱۹*۱۲، خریداری آستان قدس در اردیبهشت۱۳۶۷٫
تذکره اولی الالباب فی الطب = تذکره اولی الالباب والجامع للعجب العجاب(۱۰۷۱۰) (عربی)
مؤلف: شیخ داود بن عمر انطاکی مشهور به بصیر(-۱۰۰۸ق.) که در اطّلاع بر موضوعات و دقایق فنون پزشکی و کثرت احاطه بر اجزاء حکمت از جمله افراد و مشاهیر علمای عصر و در غالب علوم صاحب تألیفات و تصانیف بود و چنان ک هدر ترجمه احوالش از او نقل نموده‌اند زبان یونانی را نیز می‌دانست . اسامی عده‌ای از کتب او را محبی در خلاصۀ الاثر درج کرده، و غیر از این کتاب که اصلاً مفصل و مشتمل بر سه مجلّد بوده و بعد آنرا تلخیص در یک مجلّد نموده سایر تآلیف او عبارتست از: النزهۀ المبهجۀ فی تشحیذ الاذهان و تعدیل الامزجۀ، و الدّرۀ المنتخبۀ فی ما صح من الادویۀ المجربۀ، و غایۀ المرام فی تحریر المنطق و الکلام، و زینۀ الطروس فی احکام العقول و النفوس، و رسالۀ فی علم الهیئۀ و رسالۀ فی الحمام(آن‌را به‌اسم استاد بکری تألیف نموده) و کفایۀ المحتاج فی علم العلاج و نزهۀ الاذهان فی اصلاح الابدان و تزئین الاسواق و الفیه(در طب) و نظم قانونچه و شرح آن و شرح مسمی به الکحل النفیس لجلاء عین الرئیس بر قصیده عینیه ابن سینا
این تذکره ای‌است در پزشکی حاوی یک مقدمه و۴ باب و یک خاتمه به‌شرح زیر: مقدمه حاوی چند فصل ودر آن فصول از تعداد علوم و غایت هر علم و اینکه هر علم در چه مرتبه ای قراردارد وآموزش هر یک به چه صورت است سخن می رود، باب اول فی تعریف هذا العلم و المدخل الیه ، باب دوم فی قوانین الافراد والترکیب و اعماله العامه و ما ینبغی ان یکون علیه من الخدمه ، باب سوم فی المفردات والمرکبات و ما یتعلق بها ، باب چهارم فی الامراض وما یخصها من العلاج و بسط العلوم المذکوره ، خاتمه فی نکت وغرائب ولطایف و عجایب. [۳۰]
آغاز: «سبحانک یا مبدع مواد الکائنات بلا مثال سبق و مخترع صور الموجودات فی اکمل نظام و نسق».
انجام: «و ان قربت له قربانا من حیواناتیه(کذا) فتح منح(کذا) الشمس».
نسخ، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن دهم، صفحه آخر نونویس، جداول اوراق و عناوین بشنگرف و برخی بزنگار، کاغذ نخودی روشن، جلد تیماج ضربی مشکی، محل کتابت ظاهراً مکه مکرمه، ۲۹س، ۴۲۲گ ۵/۱۵×۵/۳۰، واقف محمد ایرانی مجرد، تاریخ وقف بهمن ۱۳۵۰٫
تذکره الشهوات فی تبصره اللذات = لذات النساء[۳۱] (فارسی) (۳۰۹۷۰)
مؤلف:صفی الدین محمد طبیب گیلانی(قرن ۱۰ق.)
این کتاب درزمان سلطان مرادخان بن سلطان سلیم خان بن سلطان سلیمان خان درمکه شروع به تألیف ودرمدینه خاتمه یافته است، بنابر قول نویسنده آن درباره نکاح وخواص نساء و مردان درنکاح است، علاوه برآن از آداب جماع وضعف قوای جنسی و رفع امراض ناشی از این صفت دریک مقدمه و هفت مقاله خاتمه می باشد.نسخه حاضر ناقص الطرفین است واز مقداری از مقاله ثانی تا اواسط مقاله هفتم را شامل می باشد.
آغازموجود: «ذر ورسوم اعضاء ظاهری و قوی سخت گردد و روح در وفایض شود.»
انجام موجود: «ودیدن چهارم فرمان بردن واز نشوز احتراز کردن.»
نسخ ۱۴سطری، کاتب:نامعلوم،تاریخ تحریر : اواخر قرن ۱۲ق.،کاغذ : نخودی آهارمهره،۲۱۹گ۵/۲۱×۱۲، عناوین وگوی به شنگرف،نقش سجع بامهر: مهر بیضوی وقفی «هو … کتابخانه دکتر محمد تقی مقتدری شماره …»،مهرمستطیلی وقف « اهدایی جناب آقای دکتر فریدون مقتدری به سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مراکز اسناد آستان قدس رضوی »،اوراق از شیرازه جدا می باشد، جلد:میشن قهوه ای ، وقفی دکتر محمد تقی مقتدری توسط دکتر فریدون مقتدری، تاریخ وقف : نامعلوم.
التذکره الهادیه و الذخیره الکافیه (مختصر – ) = تذکره السویدی (اختصارـ) (عربی) (۳۷۰۳۳)
مؤلف شناخته نشد.
مختصری است از «تذکره السویدی» موسوم به «التذکره الهادیه» تألیف عزالدین ابواسحاق ابراهیم بن محمد سویدی حورانی انصاری شافعی معروف به ابن طرخان (۶۰۰-۶۹۰ق.). این مختصر[۳۲] که عنوان آن در برگ (۱۷ ر) نسخه آمده شامل اختصار تمام جلد اول و بخش اندکی از جلد دوم تذکره سویدی[۳۳] است که در جلد اول به ذکر ادویه مفرده اعضاء و امراض (از علاج صلابه العصب تا علاج الدود و الحیّات التی فی البطن) پرداخته و جلد دوم از علاج الرمل و الحصا تا علاج تقویه الشهوه است.
رساله‌ای مختصر و مجرب در بیان امراض و صفات ادویه مناسب و طریقه علاج آنها براساس اقوال حکیم جالینوس است..
آغاز: «بسمله. علاج صلابت العصب شحم العنز الانثی اذا سلی و خلط فیه فراسیون مدقوق ناعماً و ضمد به صلابت العصب»
انجام جزء اول: «کذلک بزر الحنضل اذا شرب منه درهمان اخرج حبّ القریح محرب عند سائر الاطباء الی هنا انتهی اختصار الجزء الاول من تذکره الامام السویدی رحمه الله تعالی و لنشرع من اختصار الجزء الثانی فنقول و بالله التوفیق و بحول …»
انجام جزء دوم: «و کذلک اللفت کیف ما اکل نیاً او مشویاً او مطبوخاً یعین علی الباه لاسیما یزده [برزه] تمت»
نسخ ۲۴ سطری، کاتب: شیخ سلمان بن خلیل (خلیفه سید عزالدین بن سید شعبان رئیس خلفاء الرفاعیه)، تاریخ تحریر: شنبه ۱۴ محرم ۱۲۱۵، کاغذ: نخودی فرنگی، ۱۷گ ۲۱×۱۵، خطوط روی برخی عبارات به مشکی، اثر دو مهر در صدر و ظهر برگ اول، جلد: تیماج مشکی ضربی با ترنج و دو سر ترنج با عطف تیماج قهوه‌ای و سجاف مشمع مشکی، اهدایی در مهر ۱۳۸۶٫
ترقیق الاسل لتصفیق العسل(۵۰۶۰)(عربی)
کتابی است از ادیب و لغوی مشهور مجدالدّین ابو طاهر محمد بن یعقوب الفیروزآبادی(۷۲۹-۸۱۷ در زبید از بلاد یمن) صاحب یک عده از نفایس کتب نظیر سفر السعادۀ در احادیث نبوی و الاشارات الی ما فی کتب الفقه من الاسماء و الاماکن و اللغات و بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز و نزهۀ الاذهان فی تاریخ اصبهان و البلغه فی تاریخ ائمه اللغه و القاموس المحیط که معروفترین کتاب اوست، و آن مخصوص است به تحقیق در باب معنی عسل که آیا رضاب است(آب دهن، کفک شهد) یا لعاب(انگبین، آب دهن که روان باشد) یا ونیم است(پیچال مگس) یا نسیل(انگبین گداخته) و یا بلَل(شهد درخت)[۳۴] و مفصّل است بر پنج فصل[۳۵]
آغاز: «بسمله الحمدلله الذی شفا صدرنا من العلل و کفی صدرنا بالعسل».
انجام: «و الباب واسع لایمکننی استغراق الزمان فیه لکونی بصدد ما هواهم من ذلک وفق الله الکریم لاتمامه کما وفق لاتمام هذا بمنه و انعامه».
نسخ، کاتب رساله اول نامعلوم و کاتب دو نسخه اخیر محمد بن محمود بن محمد الکازرونی، رساله اول مشکول و تاریخ تحریر آن اواخر قرن هشتم و دو رساله اخیر قرن نهم، کاغذ حنائی، اندازه مسطر ۵/۹×۵/۱۸، فصول و آیات قرآنی، بقلم ثلث، جلد تیماج زرشکی با سجاف مشکی، نسخه مقابل شده، ۲۱س، ۴۷گ ۱۲×۵/۲۱، واقف ابن خاتون(سجع مهر واقف: یا اسدالله غلام توام این شرفم بس که بنام توام)، تاریخ وقف ۱۰۶۷٫
تریاق = ترکیب تریاق(۳۶۹۲۴) (فارسی)
مؤلف: (احتمالاً) مولوی احمد بن قاضی نصر الله بن دبیلی تتوی سندی (ـ۹۹۲ق.)
رساله‌ای است با عناوین «جزء ـ جمله» در سبب ترکیب و فواید پزشکی تریاق مشتمل بر سه جزو و چهار جمله: جزو اول در بیان سبب ترکیب تریاق۲- در وجه اختیار هر یک از اجزای تریاق ۳- در اوزان مفردات تریاق. جمله اولی در اسنان تریاق، جمله ثانیه در قواعد امتحان تریاق، جمله ثالثه در فواید تریاق، جمله رابعه در شربت تریاق.[۳۶]
وی در این رساله انواع تریاق [طبی] و کیفیت اختیار و تمییز خوب از بد آن را نیز متذکر شده است. [۳۷]
آغاز: «فایده در سبب ترکیب تریاق و اجزاء او مشتمل است بر سه جزء»
انجام: «پس مجموع هزار و سیصد و هفتاد و چهار مثقال باشد و این وزن که شیخ مقرر می‌فرماید به نسخه سابق موافق آید چنانکه گذشت»
ضمیمه: نسخه مذیل است به ۲ برگ حاوی یک فایده جالب و خواندنی در بیان مبدع، مکمّل و مظهر محاسن تریاق.
نستعلیق ۳۱ و ۳۲ سطری، کاتب: جلال‌الدین محمد بن احمد دادائی، تاریخ تحریر: ۹۹۳ق. (به قرینه مجموعه)، کاغذ: نخودی آهارمهره دولت‌آبادی، ۷ گ ۵/۲۲×۵/۱۲، عناوین به شنگرف، جلد: تیماج قهوه‌ای با عطف میشن عنابی، اهدایی مقام معظم رهبری در مهر ۱۳۸۶٫
تریاق فاروق(۵۰۸۱) (عربی)
کتاب مفصّلی است مشتمل بر ۲۵ باب در شرح کیفیت ساختن تریاق فاروق Thebaic electuary و بیان خواص طبی آن براساس اقوال فحول علمای علوم گیاهی و اطبای متقدّم از قبیل دیسقوریدوس و جالینوس و رازی و ابن سینا و ابن جلجل و ابن بیطار و ابن جمیع و ابن سمحون و ابن ماسویه و ابن التلمیذ و ابن الصوری و غافقی و اسحق بن عمران و زهراوی و غیره [۳۸].
نام مؤلف با فحص بلیغی که در نسخه بعمل آمده مع الاسف معلوم نشد، امّا از قراری که در یک موضع

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.