شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری بر …

آغاز: «بسمله حمدله اما بعد فیقول العبد الاثیم کریم بن ابراهیم بعد ما کتبت کتاب حقائق الطب الخ».
انجام: «من زماننا و بلادنا و القیاس یقتضی دانقین الی ثلثۀ» (ظاهراً کاتب بقیه را ننوشته).
نسخ، کاتب نامعلوم، عناوین بشنگرف، تاریخ تحریر اوائل قرن سیزدهم، کاغذ نخودی فرنگی، جلد تیماج ضربی، ۱۸، ۳۹۸گ ۱۴×۲۲، واقف میرزا رضاخان نائینی، تاریخ وقف مرداد ۱۳۱۱٫
دَوارِشِ دَم[۸۱](۱۲۷۴۸)(فارسی)
مختصری است در تشریح و عمل قلب و اقسام عروق که آنرا دکتر طولوزان حکیم باشی ناصرالدین شاه قاجار از زبان فرانسه به فارسی ترجمه نموده و مشتمل است بر فصولی چند[۸۲]
آغاز: «بسمله حمد له اما بعد این رساله ایست در تشریح قلب».
انجام: «و خون ماهی سرخ است و گلبول آنها نیز بزرگ و بیضی است».
نستعلیق مخلوط با شکسته، کاتب سید موسی حسینی بهشتی(نسخه را بجهت آقا میرزا نصرالله حکیم‌باشی نوشته)، تاریخ تحریر جمعه ۲۰ ذیحجه ۱۲۹۳، عناوین با رنگ بنفش، ۱۷س، کاغذ فرنگی، جلد مقوا، ۳۳گ ۱۶×۳/۲۱، وقفی حسین کی استوان در آبان ۱۳۴۸٫
ذخیره کامله(۸۶۹۹)(فارسی)
تألیف حکیم محمد(در متن به حروف مقطع) از اطبای عهد شاه صفی صفوی است در بیان جراحی زخمها در شش فصل و سی باب و خاتمه در دو جمله از قرار تفصیل
[۸۳]آغاز: «بسمله سپاس و ستایش حکیمی را که عظمت و بزرگی او بی زوالست و ذات کمال و صفاتش بی زوال».
انجام موجود: «مرهم شکستن چیز… باید بست و سوخته گذاشتن و اگر ورم دارد».
نستعلیق، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن دوازدهم، کاغذ حنائی، عناوین به شنگرف، دارای چند تصویر ساده از آلات جراحی، ۱۴س، ۲۷۰گ ۱۱×۱۷، جلد تیماج، وقفی علی اصغر اصغرزاده موسوی در اردیبشهت ۱۳۳۸٫
ذخیره نظام شاهی[۸۴](۲۶۲۹۴) (فارسی)
وی پزشک خان احمد گیلانی است که به دربار نظام شاه دکن راه یافته بود و مشتمل بر ۲۰ باب می باشد: ۱- درمعرفت ادویه سر و داروهایی که صداع را زایل کند ، ۳- دربیان دراوهایی که در مرضهای گوش نافع بود ، ۱۱- داروهایی که دربیماری مثانه بکار آید ، ۱۶- در داروهایی که ورم کرم و ثبوت را بکار آید ، ۲۰- دربیان داروهای مفرده و مرکبه و ذکر اوزان و مانند آن .
آغاز: «بسمله ،ثنایی که حاوی قانون تحمید و شامل کلیات تحمید بودحکیمی را که اصول اشجار.»
انجام موجود: «بپالایند و بر اکله نهند شفا یابد … وی بیاشامند منی جریان نماید.»
نستعلیق تحریری مختلف سطری، کاتب:نامعلوم ، تاریخ تحریر:قرن ۱۳ق.، کاغذ: شکری فرنگی آهارمهره،۱۷۳گ۲۹×۵/۱۹،عناوین به شنگرف ، روی برخی عبارات به شنگرف و مشکی خط کشیده شده ، نقش سجع بامهر: مهربیضوی : الراجی ابن زین العابدین بن سیدعلی الموسوی، عبده الراجی … الموسوی عبده علی بن ملاباشی الموسوی ۱۳۲۴، دومهر ناخوانا ، یادداشت خرید در۱۳۰۵ق.، جلد:تیماج قهوه ای با عطف پارچه ای ، وقفی محمود فرخ ، اسفند ۱۳۲۷٫
الذهبیه (ترجمه -)[۸۵] (۱۹۲۶۹) (عربی و فارسی)
مترجم شناخته نشد.
مروی عنه: امام هشتم،علی بن موسی الرضا ع (۱۵۳-۲۰۳ق.)
ترجمه رساله ذهبیه است که مشهور به طب الرضا است ، حضرت آن را به منظور بهداشت وسلامتی توسط غذا ودارو و حجامت و دیگر امور بهداشتی برای مأمون عباسی مرقوم فرموده اند.
آغازموجود: «جعلت علی …خملک الجسد هو ما فی القلب والعمال العروق والاوصل .»
انجام: «فان الله تعالی یعطی العافیه لمن یشاء ویمنحها ایاه الحمد لله رب العالمین … محمد و آله اجمعین.»
خط اول و آخر به رقاع و بفیه نسخ ۱۲سطری، کاتب:نامعلوم،تاریخ تحریر : قرن ۱۱ق.،کاغذ : نخودی آهارمهره ،۴۹گ۵/۱۹×۱۳، سطر اول و آخر به خط رقاع به لاجورد ، ذیل هر سطرترجمه فارسی سرخ ،جداول به طلا وتحریر ولاجورد، حاشیه اوراق وصالی شده ، جلد:تیماج قهوه ای با ترنج ، وقفی احمد مقدم تهرانی،اردیبهشت ۱۳۷۳٫
راحه الانسان (رساله ـ ) (۳۶۷۵۹) (فارسی)
مؤلف: شیخ ابوطاهر ابراهیم بن محمد غزنوی (قزوینی) معاصر «سلطان اولجایتو ملقب به سلطان محمد خدابنده» (۶۸۰ ـ ۷۰۳ یا ۷۱۶ق.)
رساله مختصری است در درمان بیماریها که به دستور «شاه سلطان محمد خدابنده» تألیف شده. اما طبق سرآغاز نسخه مرعشی و ازبکستان و نسخه ۵۳/۶۹۰ دانشکده الهیات مشهد به ترتیب به دستور مأمون، هارون الرشید و حضرت امام علی (ع) نگاشته شده و بیشتر شامل پند و نصایح لقمان حکیم، بقراط و جالینوس می‌باشد.[۸۶]
آغاز: «بسمله. اما بعد چنین آورده‌اند که در ایّام خلافت شاه سلطان محمد جمیع علماء و حکماء خود را طلب کرد که از برای من کتابی اختیار کنید که در اسفار فائده به من دهد شیخ ابراهیم»
انجام: «اهل دنیا کسی است که بسیار خورد و بسیار خندد و بسیار خوابد… هذا کلّه صحیح مجرّب کذا فی النسخه المعتبره»
نستعلیق تحریری مختلف‌السطر، کاتب: ابوالقاسم بن احمد کلارئی، تاریخ تحریر: ۱۲۶۹ق. (به قرینه مجموعه)، کاغذ: نخودی آهارمهره فرنگی، ۴ گ ۲۲×۱۶، جلد: تیماج قهوه‌ای، اهدایی در مهر ۱۳۸۶٫
رجوع الشیخ الی صباه(ترجمه-)(۵۰۶۲)(فارسی)
اصل از مولى شهاب الدین ابوالعباس احمد بن یوسف التیفاشی متوفای ۶۵۱ ق / ۱۲۵۳ م است، مى‏باشد.ترجمه از محمدسعید(مهارت‌خان)بن‏محمدصادق طیب اصفهانی(قرن۱۰ق.)و مشتمل است بر دو جزو هر جزو در ۳۰ باب، و این نسخه تا ابتدای باب هشتم از جزو اول را بیشتر ندارد.
نسخه ای از این کتاب در نشریه دانشگاه تهران (دفتر۹/ص۲۱۱)معرفی شده که اصل نسخه در کتابخانه مخطوطات باکو آذربایجان نگه‌داری می‌شود.
آغاز: «بسمله الحمدلله الذی خلق الانسان من ماء معین ثم جعله نطفۀ فی قرار مکین».
انجام موجود: «باب هشتم در بیان مقدمه که در معرفت ترکیب نمودن ادویه باهیه لازم است».
نستعلیق شکسته، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن سیزدهم، عناوین بشنگرف، ۱۳-۱۵س، ۲۶گ کاغذحنائی، جلد مقوا با رویه پارچه، واقف حاج سید محمد، تاریخ وقف ۱۳۰۹٫
رجوع الشیخ الی صباه فی القوه علی الباه(ج۲-۱)[۸۷] (۶۰۹۷) (فارسی)
مؤلف : مولی احمدبن سلیمان معروف به ابن کمال پاشا(-۹۴۰ق.)
وی کتاب را برای سلطان سلیم عثمانی تألیف کرده است و در دو جزء کلی ، اول در اسرار رجال در ۳۰ باب و دوم در اسرار نساء در ۳۰ باب می باشد.
آغاز: «بسمله ،الحمد لله الذی خلق الاشیاء بقدرته واتفقها بلطیف صنعته ودبرها.»
انجام: «ویسقی منه وزمن دانق ونصف فی … اوغیره فاعلم ذلک تم … .»

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است