دسته بندی علمی – پژوهشی : شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا …

آغاز: «آغاز دانش جزو عملی طب که حفظ صحت است. گفتار هفتم علاجات دارا شکوهی در تدبیر حفظ صحت»
انجام موجود: «سرگین موش دفع کند…»
نستعلیق ۱۶ سطری، تاریخ تحریر: اواخر قرن ۱۲ق.، کاغذ: نخودی آهارمهره، ۳۳۹ گ ۲/۲۸×۲/۱۷، عناوین به سرخی، جلد: تیماج فرنگی، اهدایی در تیر ۱۳۸۱٫
الطّب الکلی(۱۷۶۱۶)(عربی)
این کتاب اصلاً مشتمل بر دو مقاله و همان است که در عیون الانباء جزو تألیفات ابوسهل عیسی بن یحیی المسیحی الجرجانی مؤلف کتاب المائۀ مذکور است.
این نسخه شامل مقاله دوم است و نسخه مقاله اوّل مع الاسف در این کتابخانه موجود نیست.
فهرست عناوین کتاب[۱۱۵]
آغاز: «بسمله المقالۀ الثانیۀ من الطب الکلی(بعد از ۱۵ سطر) فی علاج امراض الراس طلا نافع للصداع و الکاین عن الحرارۀ صندل ابیض صندل احمر من کل واحد ثلثۀ دراهم».
انجام: «و یشرب کل اسبوع مرۀ مرارۀ کثیرۀ».
نسخ، کاتب اسعد بن محمد بن اسعد بن اسمعیل بن الحسین النسوی، تاریخ تحریر ذی القعدۀ سنه ۶۳۰، عناوین بشنگرف، کاغذ حنائی سمرقندی، ۲۷س، ۵۴گ ۱۷×۳۵، جلد تیماج ضربی ساده، واقف ابن خاتون، تاریخ وقف ۱۰۶۵٫
الطب الجدید الکیمیاوی = غایه الاتقان فی تدبیر بدن الانسان=الطب الکیمیاوی[۱۱۶] (۱۰۵۲۳)(عربی)
مؤلف: صالح بن نصرالله حاجی معروف به ابن سلوم( -۱۰۸۱ق.)
حاوی یک مقدمه درتعریف کیمیا وسه مقاله بدین ترتیب : مقاله یکم درامورطبیعیه ، مقاله دوم دراساس طب کیمیایی ، مقاله سوم درکیفیت تدبیرادویه ، اصل لاتین این کتاب از تئودربراکلسوس حکیم یونانی یا آلمانی (-۱۵۴۱م.)می باشد وابن سلوم آن را به عربی ترجمه کرده است.
آغاز: «بسمله ، وصلی الله علی سیدنا محمد … وبعد فهذا کتاب الطب الجدید الکیمایی الذی اخترعه براکلوس یشتمل علی مقدمه و مقالات .»
انجام: «فان خواص الاشیاء لاتنکر فان فعل هذا المرهم بخاصیته فیه بتوسط روح العالم کما یفعل الحدیدفی المقناطیس قد اتفق الفراق… .»
نسخ ۱۴سطری ،کاتب:اسماعیل بن ابراهیم طبیب بغدادی ، تاریخ کتابت :سه شنبه ۱۸ جمادی الثانی ۱۲۳۲٫، محل کتابت: مکه معظمه ، کاغذ : نخودی آهارمهره، ۹۱گ۲۸*۲۱، عناوین وخطوط روی برخی عبارات به سرخی ، اوراق دارای حاشیه بارموز (۱۲،۲)،حواشی اوراق رطوبت رسیده ، جلد :مقوا باروکش پارچه سرمه ای ، خریداری آستان قدس رضوی ، مرداد ۱۳۴۹٫
طب کیمیائی(ترجمه-)(۱۲۲۸۳)(فارسی)
مترجم احمد بن محمد الحسینی از فضلای عهد فتحعلی شاه قاجار(باباخان) است که آنرا با زیادات و توضیحاتی از جانب خود بدستور«در صدف شوکت و جلال و دری فلک عظمت و اقبال» محمد ابراهیم خان حاکم کرمان از طرف فتحعلی شاه بفارسی درست و روانی درآورده است
آغاز:«بسمله نحمدک یا قدوس..اما بعد چنین گوید گرفتار مرض نادانی…که درین زمان سعادت اقتران».
انجام: «چنان که مغناطیس در حدید».
نستعلیق آمیخته به شکسته، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر دوشنبه ۲۴ رجب ۱۲۶۱، عناوین بشنگرف، کاغذ حنائی آهاری، جلد تیماج خرمائی یک لا، ۲۳س، ۴۷گ ۵۳/۱۷×۱/۲۷، واقف سید جلال الدین تهرانی، تاریخ وقف مردادماه ۱۳۶۱٫
طریق خوردن سموم(رساله در…)(۵۰۹۲)(فارسی)
مختصری است در بیان طریقه و دستور خوردن ۶ نوع از سموم و دواهای مضر.
آغاز: «بدان که این نوع تدبیر چون از حکمت حکمای هند است بطریقی که ایشان بیان فرمودهاند».
انجام: «گویند قوت جوانی و سیاهی موی را نگاه دارد».
نستعلیق، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن دوازدهم، کاغذ آبی، عناوین بشنگرف، ۱۷س، ۵گ ۱۳×۷/۱۹، جلد مقوا عطف و گوشه چرم، واقف نادرشاه افشار، تاریخ وقف ۱۱۴۵٫
عافیه البریه فی شرح الذهبیه = شرح الذهبیه[۱۱۷] (۹۷۵۰) (عربی )
مؤلف:محمد هادی بن محمد صالح شیرازی اصفهانی
شرح رساله ذهبیه امام علی بن موسی الرضا(ع) است وشامل فاتحه و ۳۱۸ مبحث وخاتمه می باشد و مصدر به نام شاه سلطان حسین صفوی می باشد.
آغاز: «بسمله ،الحمد لله الحکیم الذی قدر فی طب رضاه عافیه البریه و صور تشریح.»
انجام: «وانی اجبت ایرادها بعینیها وصورتها فی آخر شرحی هذا وهی علی ما رأیت بهذاالعنوان.»
نستعلیق ۲۱سطری ،کاتب: نامعلوم ، تاریخ کتابت : ۲ربیع الاول ۱۱۲۱٫، کاغذ : نخودی آهارمهره، ۲۳۴گ۲۴*۵/۱۶، عناوین به شنگرف ، روی برخی عبارات به شنگرف خط کشیده شده است ، اوراق دارای حاشیه با رموز«صح ، ص،خ ل» ،درآخر نسخه صورت نامه مأمون عباسی در ظهر رساله امام رضا ع است :صوره نسخه کتبتها المامون الملعون … بسمله ، الحمد لله اهل الحمد و ولیه وآخره وبدنه … اما بعد فانی نظرت الی رساله الن عمی العلوی الادیب الفاضل… ،انجام : فانها عائده علیه بالنفع والسلامه من جمیع الامراض واعراض انشا ء الله تعالی صلی الله علی رسوله … حسبناالله ونعم الوکیل … ، جلد : گالینگور با عطف وگوشه میشن قهوه ای، وقفی خانبابا مشار ، اردیبهشت ۱۳۴۶٫
علاج الاسقام(۱۶۳۱۷)(فارسی)
تألیف دکتر پولاک معلم دارالفنون و حکیم باشی مخصوص ناصرالدین شاه قاجار است در اعمال جراحی که میرزا محمد حسین خان افشار شاگرد او آنرا در یک مقدمه و سه مقاله و هر مقاله در چند باب و در چندین فصل مرتب و مبوب نموده است.
آغاز: «بسمله حمد له اما بعد چون حکیم حذاقت سیر و معلم فضیلت گستر دکتر پولاک نمساوی».
انجام موجود: «به موضع خود قرار گیرد من بعد نوارپیچ نمایند».
بدنبال آن رسالهای میآید موسوم به: مخزن الفوایدایضا تألیف دکتر پولاک در اعمال قطاعی ید و علوم فصل و وصل، و ترتیب و تبویب آن از میرزا محمد حسین خان افشار مذکور در پنج مقاله
آغاز: «بسمله یا من ذکره شفاء و اسمه دواء نحمدک و نشکرک».
انجام: «و عصیر الشوکۀ حتی یحصل لها قوام صالح».
نستعلیق شکسته، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر دو رساله اول رجب ۱۳۱۶ و رساله اخیر شعبان ۱۳۲۳، کاغذ نخودی فرنگی، عناوین به سیاهی، ۲۰۳گ ۵/۱۶×۲۱، مختلف السطور، جلد تیماج مشکی، تاریخ وقف شهریور ۱۳۶۷٫
علاج الاطفال(۵۰۴۴)(عربی)
این کتاب بنا به‌ ادّعای مؤلف، مجهولِ[۱۱۸] آن اوّلین تألیف مستقل علی حده است در خصوص امراض اطفال و علامات و طرق و معالجه آنها، و مشتمل است بر ۶۰ باب[۱۱۹]