سایت مقالات فارسی – شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ …

انجام: «فقط فلی فی ذلک اختیار مع اعتمادنا علی کثیر من مصنفات الکبار فانهم اعتصموا ذلک وکان الفراغ … .»
نسخ و نستعلیق ۲۳سطری ،کاتب:نامعلوم،تاریخ تحریر:۴شنبه ۷محرم ۹۱۱٫، ،کاغذ :نخودی فرنگی آهارمهره ، ۳۱۷گ۵/۲۵×۵/۱۶، گوی به شنگر ف، عناوین به شنگر ف، روی برخی عبارات به سیاهی خط کشیده شده است ، مهر مربعی با سجع (یامحسن ) ، اوراق معلق به حواشی ،جلد:تیماج قهوه ای ضربی باترنج و سجاف تیماج قهوه ای ،وقفی آیه الله سید احمد زنجانی توسط آیه الله سید موسی شبیری زنجانی ، آبان ۱۳۸۴٫
مجرب الشفاء (۳۱۷۷۷) (فارسی)
مؤلف متن: احمد بن محمد (محمود) ملتانی گجراتی (قرن ۱۱ق.) مترجم شناخته نشد.
ترجمه‌ای است به فارسی از تألیف احمد ملتانی که در ۱۰۴۶ یا ۱۰۶۴ق. به زبان هندی نوشته شده است.
این کتاب در درمان انواع بیماریها مشتمل بر چهل و دو باب است: باب اول شناختن زحمت از بول ۲- رفع درد سرما ۳- سرسام و برسام یعنی کپال حوری ۲۱- دفع غلوله شکم ۴۱- ترکیبات کشتن آهن و سیماب؛ چهل و دوم در منافع متفرقات.[۱۴۸]
نسخه حاضر ناقص‌الآخر و موجودی آن از ابتدا تا اواخر باب ۴۲ است و از اواخر باب ۴۱ و اوایل باب ۴۲ نیز افتادگی دارد.
آغاز: «بسمله. حمد بی‌حد و ثناء بی‌عد مر خالقی را که داروی دفع همه دردها را بیافرید… اما بدانکه این طب از تألیف ضعیف نحیف احمد بن محمود ملتانی ساکن گجرات»
انجام موجود: «دوازده روز روزه بدارد و عدد اسم یا لطیف صد و بیست‌ و نه است حزب صد و بیست و نه در صد بیست نه شانزده هزار … و دوازده روز حزب یک»
نستعلیق ۱۵ سطری در متن و ادامه آن به نستعلیق مورب ۲۲ سطری در حاشیه، تاریخ تحریر: قرن ۱۳ق.، کاغذ: حنایی آهارمهره و بعضاً وصالی شده، ۳۸گ ۵/۲۱×۲/۱۳، معلق به حواشی، یادداشت مالکیت در ظهر برگ اول، جلد: تیماج فرنگی بنفشی با حاشیه زرکوب، اهدایی در بهمن ۱۳۸۳٫
مجربات[۱۴۹] (۱۹۱۹۶) (فارسی)
مؤلف: عمادالدین محمود بن مسعود شیرازی(زنده در۹۵۴ق.)
از مجربات مولف است با سربندهای علاج مانند : علاج یرقان ، علاج جرب ، علاج ناصور، علاج تریاک خورده ، علاج شب کوری ، …، علاج زهرخورده ، علاج نزاییدن زنان و… .
آغاز:«بسمله، بر ضمایر کیمیا مآثر ارباب دین ودولت واصحاب ملک و ملت مخفی نماند.»
انجام موجود: «واگر با سرکه بخورد درد پهلو رابسیار مفید بود.»
نسخ ۱۸سطری،کاتب :نامعلوم ، تاریخ تحریر: قرن ۱۲ق.، کاغذ : نخودی آهارمهره ، ۸گ۲۳×۱۳، عناوین به شنگرف ، روی برخی عبارات به شنگرف خط کشیده شده ، جلد : مقوا باروکش پارچه ای ، وقفی میرزا رضاخان نائینی ، مرداد ۱۳۱۱٫
مجمع الحکمتین و جامع الطّبین(۷۱۵۸)(فارسی)
تألیف محمدبن عبدالصبور خوئی الاصل تبریزی الموطن مشتهر به طبیب[۱۵۰] و موشّح بنام محمد شاه قاجار است. کتاب مشتمل است بر مقدّمهای در ذکر چندین فقره که طبیب را پیش از شروع در معالجه دانستن آنها واجب است و قوانین عدیده و خاتمهای.
آغاز: «بسمله الحمدلله حکیم المطلق الذی خلق خلق الانسان من علق(و بعد از شش سطر) اما بعد چنین گوید کمتر بنده رب غفور… که چون علم حکمت و فن طبابت اشرف علوم است».
انجام: «به نحوی که در بزرگان گفتهایم معمول دارند».
نسخ، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر ۲۲ ربیع الثانی ۱۲۶۰، عناوین بشنگرف، کاغذ شکری آهار مهره، ۲۳س، ۳۵۲گ ۲۰×۳۰، جلد تیماج مشکی ضربی، خریداری آستان قدس در اسفند ۱۳۲۷٫
مجمع المنافع البدنیه = جمع المنافع البدنیه[۱۵۱] (۴۱۹۵۳) (عربی)
مؤلف[۱۵۲] : به ظن قوی حکیم محمد صالح گیلانی (جیلانی) اشتری نخعی دیلمی یمنی (۹۶۹-۱۰۸۸ق.)[۱۵۳]
وی از شاگردان شیخ بهائی (ـ ۱۰۳۱ق.) است که طبابت را در ایران فرا گرفته و به هند سفر کرده، از راه دریا به حج مشرف شده، اما با شکستن کشتی تمام ثروت و کتابهایش از بین رفته و در راه بازگشت به هند، حاکم یمن «متوکل اسماعیل بن قاسم» او را فراخوانده و تا پایان عمر اکرام کرده است.
منتخبی است از مفردات «ما لا یسع الطبیب جهله» یا «جامع البغدادی» تألیف «ابوالمحاسن نصیرالدین یوسف بن اسماعیل بن الیاس خوئی بغدادی شافعی معروف به ابن کبیر و ابن کتبی» (ـ ۷۵۶ق.) که آن نیز خود منتخب «الجامع لمفردات الادویه و الاغذیه» تألیف «عبدالله بن احمد مالقی معروف به ابن بیطار» (ـ ۶۴۶ق.) است. کتاب شامل ۴۰ باب می‌باشد که در دو قسم مرتب شده است.
این کتاب در سال ۱۲۸۱ق. در مصر چاپ سنگی شده و اخیراً نیز ضمن «مجموعه رسائل داود الانطاکی الطبیه»، به تحقیق احمد فرید مزیدی بر اساس نسخه دارالکتب مصر در بیروت (۱۴۲۴ق./ ۲۰۰۳م) بی آنکه در صحت انتساب رساله به انطاکی تحقیقی شده باشد چاپ شده است.
نسخه حاضر ناقص‌الاول (میزان کسری آن حدود ۱۲ سطر) است.
آغاز کتاب: «بسمله. الحمد لله الضّار النافع الذی جعل لکل داء غیر السام اعظم مصلح و دافع … و بعد فلما کان کتاب المفردات الملقب ما لایسع الطبیب جهله»
آغاز موجود: «الاعضاء … و جملتها اربعون باباً و افردت منافع … و سمیته بجمع المنافع البدنیه»
انجام: «دهن البطم ینفع الاعیاء مروخاً و یقع فی مراهمه و الله سبحانه و تعالی اعلم هذا آخر ما جمعته و الحمد لله الذی اعان علی ذلک و نسأله … و یمتعنا بما فیها متکئین علی الارائک آمین و صلی الله رب العالمین»
نسخ ۱۹ سطری، تاریخ تحریر: قرن ۱۲ق.، کاغذ: نخودی آهارمهره، ۶۷گ ۸/۱۹×۵/۱۲، عناوین به شنگرف، نسخه مقابله شده، جلد: تیماج فرنگی قهوه‌ای تیره با حاشیه و جدول زرکوب، اهدایی مقام معظم رهبری در اردیبهشت ۱۳۸۶٫
مِجَنّه[۱۵۴] الطاعون و الوباء(۷۱۵۹)(عربی)
مختصری است بشرح مذکور در مقدّمه آن از الیاس الیهودی بن ابراهیم الاسپانی از اطبا و ملازمان ابوالنصر بایزید بن محمد خان از سلاطین آل عثمان(جلوس بسلطنت در سنه ۸۸۶) مشتمل بر مقدّمهای در خصوص علّت تألیف آن و چهار باب و ده مبحث موشّح بنام سلطان مذکور، (موضوع کتاب را علاوه بر عنوان از فهرست مطالب آن نیز به‌سهولت میتوان معلوم نمود».
فهرست ابواب و موضوعات[۱۵۵]
آغاز: «بسمله.الحمدلله الذی شرح صدر الاطباء بعلم الابدان و نور قلوبهم باخراج عفونه البخار و الدخان لیکونوا مصلحین لاحوال سایر الحیوان خاصه لمصالح الانسان».
انجام: «و تفصیل هذا البحث مذکور فی شرحنا فی الکتاب الرابع من القانون لابی علی».[۱۵۶]
نسخ، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر ۱۲۴۶، عناوین بشنگرف، کاغذ شکری آهاری، ۱۱س، ۳۶گ ۱۰×۱۵، جلد مقوا با رویه پارچه، خریداری آستان قدس در اسفند ماه ۱۳۲۷٫
مُحِل العسیر[۱۵۷] فی علل البواسیر (۳۷۳۲۲) (عربی)
مؤلف: محمد بن غیاث‌الدین شیرازی طبیب[۱۵۸] (قرن ۱۰-۱۱ق.) وی صاحب «نورالابرار من حکم اخی الرسول المختار حیدر الکرار» است که در آن کلمات قصار امام علی (ع) را از نهج‌البلاغه و غررالحکم آمدی گزین نموده.
رساله‌ای است مشتمل بر سه فصل و یک خاتمه در علل بواسیر و راههای درمان آن: الفصل الاول فی ماهیه العلل و اقسامها و اسبابها و علامتها ۲- فی‌ القوانین التی یجب ان یراعیها اصحاب هذه العلل من جهه الاغذیه و غیرها ۳- فی علاج هذه العلل بالادویه المرکبه من المعاجین و الاشربه و الضمادات؛ الخاتمه فی الادویه المفرده النافعه لهذه العلل (اسماء ادویه به ترتیب حروف هجاست.
مؤلف این رساله را برای «ابوعون ادریس بن حسن بن ابو نمی ثانی قتادی حسنی» امیر مکه (۹۷۴-۱۰۱۱-۱۰۳۴ق.) نگاشته و تاریخ تألیف آن بین ۱۰۱۱ تا ۱۰۳۴ (ایام امارت ادریس) است.[۱۵۹]
آغاز: «بسمله. الحمدلله حمداً کثیراً لایعدّ و لا یحصی…فیقول محمد بن غیاث‌الدین الشیرازی الطبیب…هذه رساله محتویه علی مباحث بمایتعلق بالعلل المعروفه بالبواسیر»

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir