شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا …

انجام موجود: «کتابک المنزل … قلب نبیک … نزل الذکر و ابانه .»
نستعلیق ۱۸سطری،کاتب : نامعلوم، تاریخ تحریر: قرن ۱۳ق.، کاغذ : نخودی ، ۶۱گ۵/۱۰×۱۹، برگ اول مهر خشتی به نقش « حامد حسین » ، اوراق رطوبت رسیده و آسیب دیده ازحشرات و وصالی شده ، جلد : میشن عنابی فرنگی ، خریداری آستان قدس رضوی از کتابخانه ناصریه هند ، تاریخ تهیه: نامعلوم.
معالم الشفاء(۵۱۴۰)(عربی)[۱۶۴]
مؤلف: امیرغیاث‌الدین منصور دشتکی شیرازی( -۹۴۸ق.)
رساله ای است شامل قواعد نظری و عملی و اغذیه و ادویه مفرده و مرکبه که مؤلف آن‌را بر سه فن و هر فن را به چندین تعلیم و هر تعلیم را به چند مقاله و هر مقاله را به چندین باب و هر باب را به چندین فصل منقسم نموده.[۱۶۵] عناوین فنون آن از این قرار است:
– فی القواعد العقلیه النظریه.
– فی القوانین الفعلیه العملیه.
– فی الادویه و الاغذیه المفرده و المرکبه و القراباذینات.
آغاز: «بسمله اللّهم ارنا معالم الشفاء و زدنا سعاده بالقانون الکامل الذی اتی به سیدنا الخ».
انجام موجود: «و قول النبی علیه صلوه و السلم البطنه اصل کل داء و الحمیه راس کل دواء و اعط…»
نسخ، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر قرن دهم، عناوین بشنگرف، کاغذ نخودی، جلد میشن لبه دار دولا با حاشیه زرین، صفحه اول بخط نستعلیق و کسر نویسی شده، اندازه مسطر ۵/۱۱×۱۸، ۲۱ س، ۵۶گ ۵/۱۷×۲۶، واقف نادرشاه افشار، تاریخ وقف ۱۱۴۵٫
المعتمد فی الادویه المفرده(۶۸۵۰)(عربی)
کتابی است در تعریف خواص و منافع ادویه مفرده بترتیب حروف معجم از تألیفات الملک الاشرف ممهّد الدین عمر بن الملک المظفر شمس الدّین یوسف بن الملک المنصور نورالدّین عمر بن علی بن رسول سومین امیر از امرا و حکّام بنی رسول در یمن و متوفی در سنه ۶۹۶، و آن چنان که خود او در مقدمه کتاب تصریح نموده فی الواقع اختصاری است از کتاب مفردات ابن بیطار(به علامت اختصاری ع در متن) و کتاب دیگر همو موسوم به المنهاج(به علامت ج) و کتاب ابوالفضل التفلیسی(به علامت ف) و کتاب ابدال زهراوی(به علامت ز) و کتاب ابن جزار(بدون علامت). سایر تألیفات او عبارتست از جواهر التیجان و طرفه الاصحاب فی معرفه الانساب و التبصره فی علم النجوم و المغنی فی البیطره و غیره.
آغاز: «بسمله الحمدلله الذی[ا] وجد الاشیاء بحکمته و ابدع المخلوقات باظهار قدرته.
انجام: «المختصر الجامع لقوی الاغذیه و الادویه و بالله التوفیق».
نسخ کم نقطه، کاتب نامعلوم، تاریخ تحریر اواخر قرن هشتم، کاغذ حنائی، عناوین و اسامی ادویه به شنجرف و زنگار، جلد تیماج ضربی با ترنج و سرترنج و جدول، دو روق ابتدا و ورق آخر نونویس(مورخ سنه ۱۱۰۴)، ۲۷س، ۱۷۴گ ۱۹×۲۷، وقفی دره السلطنه ملک زاده کوثر در آبان ۱۳۲۶٫
معجون الشفاء سکندرشاهی= طب اسکندری(۴۴۶۱۵) (فارسی)
مؤلف:یهوه (یهواه ) خان بن خواص خان یهودی(-۹۳۲ق.)
یک دوره پزشکی با تطبیق آراء وتجارب حکمای هند ویونان مشتمل بر مقدمه و سه باب است. مولف آن را درسال ۹۱۸ ق. بنام سکند رشاه بن بهلول شاه لودی (۸۹۴- ۹۲۳ق.) تالیف کرده است این اثر درسال ۱۲۹۴ ق. در لکهنو چاپ شده است .
نسخه حاضر ناقص الآخر است و تا اوایل قسم دوم درعلاج مرض مذکور از فصل ۲۱ از باب سوم را شامل است
آغاز:«بسمله. حمد خدایرا که بحکمت بالغه وقدرت کامله صاحبان بستر شدم و فنا را از داروخانه»
انجام موجود : «مقداری بامنه وشکر بخوارانند از این صرع که از تلخه حادث شده باشد .»
نستعلیق ۲۵سطری ،کاتب : نامعلوم ، تاریخ تحریر:قرن ۱۱ق.،کاغذ : نخودی آهارمهره ، ۱۶۶گ۵/۱۶×۲۵، عناوین وجداول به شنگر ف ،روی برخی عبارات به سیاهی و شنگرف خط کشیده شده ، فواصل بین مصرعها با سه نقطه شنگرفی ، اوراق آسیب دیده ازحشرات و وصالی شده ، جلد : تیماج ضربی با ترنج و دو سرترنج و۴ لچکی ، خریداری آستان قدس رضوی ازعلی اکبر سلطانی ،۲۵/۲/۱۳۹۰٫
المغنی فی تدبیر الامراض و تعریف العلل و الاعراض(۵۱۳۶)(عربی)
المغنی فی تدبیر الامراض و تعریف العلل و الاعراض ضبط شده که معرفه العلل و الاعراض دقیق تر است. نویسنده کتاب همان ابن تلمیذ معروف است که بیشتر پژوهشگران او را با این نام شناسایی می کنند و در میان فهرست نگاران و دائره المعارف نویسان ذیل نام ابن تلمیذ، از او یاد می شود. ابن تلمیذ کتابهای دیگری نیز دارد که یکی قرابادین، دیگری التلخیص النظامی، خواص مأکولات و مشروبات که نسخه عربی آن یافت نشده و تنها نسخه ترجمه فارسی آن در کتابخانه ای در ترکیه موجود است که به سال ۹۶۱ ق کتابت شده و دیگر رساله فی الفصل و چهارم زبده فی العلم الطب. (رضوی برقعی ۱۳۸۴،۲۹/۲۰۳)
آغاز: «بسمله قال الحسن ابن هبه الله ابن الحسن الطبیب ان اولی ما نطق به اللسان و ثبت[برهانه] فی
الجنان الحمد له لمدبر الازمان الذی اوجد المخلوقات بقدرته».
انجام: «فی اخراجه لتامن بذلک حدوث البلیه و العفن».
نسخ درشت، کاتب نامعلوم(نام او در صحافی بریده شده)، تاریخ تحریر ۱۲ محرم ۷۴۰، کاغذ نخودی،
جداول به شنگرف و عناوین به قلم زر و برخی به شنجرف، جلد مقوا عطف و سجاف چرم، مختلف
السطور، ۱۰۰گ ۵/۱۲×۵/۲۷، واقف ابن خاتون، تاریخ وقف ۱۰۶۷٫
المغنی فی شرح الموجزالقانون[۱۶۶] (۴۷۰۲۵) (عربی)
مؤلف: سدیدالدین بن کازرونی (قرن ۸ ق.)
متن از موجز القانن با نگارش ابن نفیس علاءالدین قرشی (-۶۸۷ق.) است ، مولف دردیباچه گوید : پس از بررسی قانون ابن سینا که چکیده سخن بقراط وجالینوس و حنین اسحاق و ثابت قره و زکریای رازی است و بررسی دو شرح آن از قطب شیرازی و ابن ابی الحزم قرشی و مطالعه کامل الصناعه و کتب دیگر برآن شدم که موجز قانون قرشی را شرح کنم پس چکیده آن کتابها را برآن افزودم و آن را المغنی فی شرح الموجز نامیدم.
آغازموجود :«المعروف بالطبیب الشیرازی وکازرونی الاصل لما قال فی شرح القانون.»
آغازنسخه : «الحمد لله الذی ابدع بقدرته جواهر عقیله .»
انجام موجود : «کل مایفزر المغنی معزر اللنبی وکل ما یخفف المغنی.»
نسخه شماره۵۲۲۰ آستان قدس هر چند محرر۱۰۵۲ق. است ولی کامل می باشد.
نستعلیق۲۹سطری،کاتب:نامعلوم،تاریخ تحریر:۸۹۲ق.،کاغذ:نخودی، ۸۱گ۱۷×۲۷، عناوین به شنگرف ، برگ آخر دارای دومهر دایره با رنگ شنگرف و نقش گروه صد و برخی کلمات ناخوانا ، معلق است به حواشی توضیحی و تصحیحی با رمز « صح و ص » ، آسیب دیدگی اورا ق ازحشرات و رطوبت رسیدگی ، جلد : تیماج فرنگی زر کوب عنابی ، اهدایی مقام معظم رهبری ، ۱۳/۴/۹۰٫
مفتاح الخزاین(۵۱۵۱)(فارسی)
تألیف حاج زین العطار مؤلف اختیارات بدیعی مذکور در حرف الف است و این نسخه مجلّد دوم یعنی قسمت مربوط به مرکبات ادویه است در ۱۴ باب: مفرحات و معاجین و جوارشات و اطریفلات و اشربه و لعوقات و سفوفات و غیره.
آغاز: «بسمله حمدله… باب مفرحات مفرح یاقوتی خفقان و وسواس را سودمند بود».

مطلب دیگر :  سایت مقالات فارسی - شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری بر اساس ...