تخت جمشید رو بهتر بشناسیم؛ دروازه ملل

دانلود پایان نامه

دروازه ملل نام کاخ کوچیکی در شمال شرقی تخت جمشیده که در مقابل پلکان ورودی قرار داره و نمادی از شکوه و قدرت هخامنشیان حساب می شه.

مقاله های در رابطه:

    • تخت جمشید کجاس؟
    • تخت جمشید یا ارگ پارسه؛ بزرگ ترین بنای سنگی ایران

کاخ دروازه ملل در بین کاخ آپادانا، پلکان ورودی تخت جمشید، استحکامات شمالی تخت جمشید و خیابون سپاهیان بنا شده است. در طرف شرقی جلوخان پلکان ورودی، به فاصله ۲۲ متری از لبه صفه، کاخ کوچیکی به نام «دروازه ملل» هست. وجه تسمیه نام این کاخ برگرفته از قانون ورود به تخت جمشیده؛ اینطوری که نمایندگان همه فامیل پیرو کشور ایران اول وارد اونجا شده و بعد به طرف کاخ های بار می رفتن. این بنا دارای تالاری با دیواره های خشتی ستبر، سه درگاه بزرگ و چار ستون رفیع بوده که در گذشته سقف کاخ رو نگه می داشته ان. اونقدر که از کتیبه ها برمی آید این ساختمون به زمان خشایارشا تعلق داره و اگه هم داریوش بزرگ اون رو پی ریزی کرده، خشایارشا عملیات ساخته شدنش رو تموم کرده.

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

 کاخ دروازه ملل، ۶۱۲/۵  مترمربع وسعت داره و هر ضلع، ۲۴/۷۵ متره. ارتفاع سقف اون ۱۸ متر بلندتر از سطح جلوخان پلکان ورودی و تیغه کنگره ها هم نزدیک به ۳۳ متر از سطح دشت (در کنار دیوار صفه) بلندتره. هم اینکه، ستون های این کاخ کمی بیشتر از ۱۶/۵ متر ارتفاع دارن، که دو تای اون ها تا سال ۱۹۶۵ میلادی پابرجا بوده و ستون دیگه رو هم با خرده ریزه ها و شکسته های دو ستون دیگه بازسازی کرده ان. این ستون جدید کامل ترین ستون تخت جمشید کنونیه.

عکس تخت جمشید

ستون ها و سرستون های کاخ دروازه ملل

عکس تخت جمشید

ستون ها از چند قسمت درست شده ان؛ پایین ستونی به صورت زنگوله، با شیارهای عمودی که اصطلاحا «قاشقی» و سنگ چرخ روی اون «شالی ستون» نام دار؛ بعد، قلمه ستونه که به صورت استوانه ای شیاردار و رفیع بر فراز شالی قرار داره. تعداد شیارهای استوانه ۴۸ عدده. بر بالای اون هم گل ستون قرار داره که از چند قسمت تشکیل شده و به نقش برگ ها، غنچه های دوازده پر، گل نیلوفر آبی و برگ های طوماری و پیچکی نخل آراستهه. در آستانه ستون، سر ستون قرار داره که به شکل دو گاو زانو زده پشت به پشت، با گل و برگ تزیین شده است. در گذشته، بالای سر ستون، میان سر و گردن گاوهای پشت به پشت، سر یه شاه تیر قرار داشته و هر کدوم از این شاه تیرها به نوبه خود تیرهای کوچیک تری رو حمل می کرده ان و در آخر، سقف روی اون ها قرار داشت.an>

عکس تخت جمشید

کاخ دروازه ملل دارای سه درگاهه؛ درگاه های غربی و شرقی به ترتیب با گاوهای بزرگ و بال دار با سر آدم نگهبانی داده می شن. در اون عصر باور بر این بوده که این نوع موجودات دورکننده شیاطین هستن. این درگاه ها هر کدوم ۱۰ متر ارتفاع و ۳/۸۲ متر پهنا دارن، اما درگاه جنوبی ارتفاع بیشتری داشته و بر خلاف اونا، ساده و بی نقش بوده. در دو طرف درگاه غربی، دو گاو نر بسیار بزرگ جرزهای درگاه رو بر پشت خود نگه داشته ان. روی این دو گاو نر به طرف غرب و بازدیدکننده های تازه وارد شده است و پاهای جلویی شون بر سکوهایی به ارتفاع ۵/۱ متر از کف درگاه قرار داره.

دروازه همه ملل

فرق گاوهای دروازه بان آشوری و هخامنشی

کاخ دروازه همه ملل

گاوهای دروازه بان در هنر آشوری دارای قدمت بوده و اینجا هم از همون سنت پیروی شده؛ اما هخامنشیان فقط به اقتباس اکتفا نکرده و ابداعاتی هم در اون وارد کرده ان. مثلا، بر خلاف نمونه های آشوری که پنج پا دارن، این دو ابوالهول، به طور طبیعی، چار پا بیشتر ندارن و دو پای عقبشان حالت حرکت رو نشون می دهد. هر یه از گاوها ریشی بلند و مستطیل شکل داره که با گل دوازده پر و غنچه ای از نیلوفر آبی تزئین شده است. روی سینه، پهلوها، کپل، شونِه و مازه هر یه از اون ها رشته های بسیار فرفری مو، به صورت پولک های برجسته نمایان و حلقه ای از گل های دوازده پر به گردن هر کدوم آویختهه.

کتیبه های کاخ دروازه ملل

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

در جبهه داخلی هر یه از جرزهای این درگاه سنگ نوشته هایی به سه زبون و سه خط میخی از خشایارشا، بر لوحه های چار گوش به صورت قرینه نصب شده. کتیبه میانی به زبون فارسی باستانه، کتیبه ی رو به دشت به زبون عیلامی و کتیبه سوم که مشرف به تالاره، به زبون بابلی یا آکدی نوشته شده است. داخل مایه کتیبه ها به هر سه زبون یه جوره:

 خدای بزرگ اهورامزداه، که این زمین رو آفرید، که خشایارشا رو شاه کرد، یکی رو شاه بسیاری، یکی رو سرور بسیاری. من (هستم) خشایارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهایی که مردم جورواجور دارن، شاه این جهان فراخ و دور، پسر داریوش شاه، (از تخمه) هخامنشی. گوید خشایارشا شاه: این بارگاه همه ملل (دوورثیم ویسه دهیوم) رو من به توفیق اهورامزدا ساختم. بسا ساختمون های خوب دیگه در این پارسه (تخت جمشید) کرده اومد، که من برآوردم و بابام بر پا کرد. هر اون بنایی که خوشگل می کنه، همه رو به تأیید اهورامزدا، ما ساختیم. گوید خشایارشا شاه: اهورامزدا منو بپایاد! و کشورم رو و هر چی بر دست من ساخته اومده و هر چی بر دست بابام بر پا گشته، اینا رو هم اهورا
مزدا
بپایاد!

عکس تخت جمشید

تالار کاخ دروازه ملل

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

با عبور از درگاه غربی وارد تالار بزرگ چار ستونی می شیم. دور تا دور تالار، سکویی (به پهنا و ارتفاع ۵۲ سانتی متر) از سنگی مشکی رنگ که خوب تراشیده شده، تعبیه کرده ان که محل نشستن میهمانان و نجبایی بوده که به این “اتاق انتظار” می اومده ان. میونه سکوی شمالی، یه برجستگی میز مثل و پله دار دیده می شه که شاید سکو یا تختی واسه یکی از حاجبان سلطنتی بوده که می تونسته با ایستادن بر اون داخل تالار رو ببینه و چشم به حاجب کنار تخت سلطنتی داشته باشه، تا به محض اشاره اون، گروهی رو به حضور بفرستد. نمای داخلی دیواره های تالار با کاشی های رنگی سبز، آبی، نارنجی و مثل اون منقش به گل های دوازده پر و ردیف هایی از نخل و … پنهون شده بود. نمونه های به دست اومده از این کاشی ها در انبار موزه تخت جمشید نگهداری می شن.

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

 درگاه جنوبی این تالار، مشرف به حیاط بزرگی که در شمال آپاداناه. این حیاط ۵/۱۲ متر پهنا داره و به کلی از سنگ ساخته شده بود. ولی الان، فقط کف و قسمت های پایینی دو طرف اون به جای مونده. در حیاط هم دو لنگه بوده و رو به طرف داخل باز می شد و هنوز جای پاشنه های اون، به شکل یه پاله گرد و منظم به گلبرگ، در گوشه های شمالی درگاه باقی مونده. جنس در از چوب بوده، اما روی اون رو به احتمال بسیار قوی با ورقه هایی از فلزهای گران بها پوشونده و با نقوش حیوانات منظم بودن. این دره های بزرگ، بیشتر اوقات بسته بوده و از در کوچیکی که از پایین اونا تعبیه شده بود، به کار گیری می کرده ان.

درگاه شرقی کاخ دروازه ملل

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

درگاه شرقی از دید طرح بنا و اندازه وضعیتی مثل درگاه غربی داره، به جز اینکه به جای گاوهای دروازه بان، ابوالهول هایی با سر آدم، تنه گاو و بال عقاب جرزهای درگاه رو بر پشت خود نگاه داشته ان. بالای این سرها تاج بلندی به شکل استوانه دیده می شه که در بالا و پایین، دو نوار مزین به گل های دوازده پر دارن و از نوار پایینی سه جفت شاخ به طور موازی روییده و شکل عدد ۸ رو درست کرده ان. بال ها به صورت داس و با شاه پرهای شکوهمند و موازی نمودار شده ان و پاها استوار روی سکوها قرار دارن.

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

عکس تخت جمشید

روی این ابوالهول ها به طرف کوهستان، یعنی به طرف مشرق، است و جلو اونا خیابانی پهن، به طول ۹۲ و عرض ۹/۷۰ متر قرار داره. البته در اون زمان در هر دو طرف، دیواره های خشتی قطور وجود داشته که به دروازه نیمه تموم و در آخر، به حیاط شمالی کاخ صد ستون منتهی می شد. دو طرف این خیابون که خیابون سپاهیان نام گذاری شده، طاقچه هایی مضرس چند لبه ای به فواصل ۷ متر از یکدیگر تعبیه شده بود که شاید محل ایستادن سربازان و افسران به هنگام تشریفات بوده. 

بازم که گفته شد، کاخ دروازه ملل وضعیت یه اتاق انتظار رو داشته. درگاه غربی راه ورود به داخل تالار و دو درگاه دیگه، راه خروج از اون بوده ان. به احتمال قوی درگاه شرقی، راه خروج بزرگان پارسی و ایرونی به طرف کاخ صد ستون و درگاه جنوبی خاص نجبای فامیل جورواجور پیرو ایران هخامنشی بوده که از اونجا به طرف آپادانا می رفتن.