دانلود پایان نامه با موضوع کشف الاسرار، کشف المحجوب، عقد نکاح

دانلود پایان نامه

می‌کردند.افکار وی را درمخالفت باتصوف از لابلای آثار می‌توان به روشنی استخراج کرد.آثاری چون”ردصوفیه”، “قصیده‌مونس‌الابرار”، “تحفه‌الاخیار”، “حکمه‌العارفین”، “تحفه‌العقلا”، “کشف الاسرار “، “فوائد الدینیه” و”رجم الشیاطین”.
7-1.بدعت‌ها
شاه بیت مخالفت های ملامحمّدطاهر، بدعت دانستن افعال صوفیه است.تعریف وی از بدعت این است که:”بدعت اختراع کردن در دین است به این روش که تغییر دهند حکمی ‌ازاحکام الهی یا اعتقادی از اعتقادات دینی وصاحب بدعت کسی است اعتقادی داشته باشد در اصول دین غیر ازآن اعتقادی که رسول خدا داشته یادرفروع دین چیزی را واجب داندکه دراین واجب نباشد یا چیزی را حرام بشمارد که حرام نیست”.155وی همچنین همین تعریف را در رساله کشف الاسرار156بیان می‌کند.157 بدعت هایی که محمّدطاهربه صوفیه نسبت می‌دهد، به چند مورد آن اشاره می‌کنیم.
7-1-1.خانقاه
ملامحمّدطاهرمی‌گوید، در بلاد شیعه خانقاه قدیمی وجود ندارد وخانقاه درشهر هایی وجود داشته که همیشه سنی بوده اند.و اولین کسی که خانقاه را بنا کرد امیر ترسایان بوده و آن را در رمله شام، برای جماعت صوفی بنا کرد.ملامحمّدطاهرهدف امیرترسا را بی رونق کردن مساجدمی‌داند.وی شعری ازملامی روم مبنی برمذمت مسجد ذکرمی‌کند:
ابلـــهان تعـــظیم مسـجد می کنند در جـفای اهـل دل جـد می کـنند
آن مجاز است این حقیقت ای خران نیســـت مسجد جز درون سـروران
مســـجد کان انـدرون اولیــاســت سجده گاه جمله است آنجا خداست158
ملای قمی ازدوجهت کفرصاحب شعر را بیان می‌کند: اول اینکه ملای روم، دلِ اهل خانقاه را منزل خدا وسجده گاه خلق می‌داند.ودرمرتبه دوم استخفاف حرمت مساجد کرده که درنهایت احترام هستند.وی می‌گویدمسجدی مثل؛ مسجدالحرام که یک رکعت نماز درآن برابربا یکصد هزار نمازاست، پیش این طایفه شأنی ندارد.وی بیان می‌کندکه مسجد درنزد خدا بسیارمحترم بوده وروایتی ذکرمی‌کند مبنی براینکه هرکس مسجدی بنا کند به اندازه لانه پرنده ای، خداوند برای اوخانه ای دربهشت برایش بنا می‌کند.159وی می‌گویدنزداین فرقه ها علاوه بر مسجد، حج ونماز وسایر عبادات نیز قدری ندارد. ملامحمّدطاهرقمی دلیل اینکه این طریقه درشیعه وجود نداشته اینطوربیان می‌کند که: “اگراین طریقه ها درشیعه وجود می‌داشت باید درکتب نامی ازکسی برده می‌شد که ازشیعیان و دوستان اهل بیت باشد واهل خانقاه باشد، حال آنکه اینطورنیست.ازجمله شهر‌هایی که مشهور هستند به شیعه بودن مثل؛ دارالمؤمنین قم، استرآباد، سبزوار، جبل عامل وحله دراین شهر‌ها اثری ازخانقاه های قدیمی وجود ندارد.گرچه درقم گنبد های قدیمی بسیار است”.160
آنچه که باعث شده انتقادات ملامحمّدطاهر قمی ومیرلوحی سبزواری وامثال آندو از اصول نقد خارج شود، عدم‌تجزیه وتحلیل اصول ومبانی تصوف وهمینطورعالمانه نبودن انتقادهای آنها است.باصراحت می‌توان گفت که شیخ الاسلام قم ومیرلوحی سبزواری بیشتر ازروی تعصب دینی و موازی نبودن اصول ومبانی تصوف با شاخص های آنها این انتقادات را وارد می‌دانستند.ایندو از اصول ومبانی نقدخارج شده ودرنهایت، قضاوت منصفانه‌ای نداشته اند.شایدگفته شود وقتی که اموری باشریعت اسلام مخالف‌است وباصریح آیات‌و روایات‌آنها را ردّ می‌کنند، کجا می‌توانداشکال برملا محمّد طاهر ‌ومیرلوحی وامثال آنها باشد؟ درجواب می‌توان بیان کرد که همانطور که ملامحمّدطاهر درنقد قواعد فلسفی تا اندازه ای با ادبیات فلاسفه همراه شده، ولی دربخش نقدتصوف ازاصطلاحات وحتی اصول آنها نامی به میان نیاورده.به عنوان مثال؛ در نزد اهل تصوف برای خانقاه که از مستحسنات بوده، دلایلی آورده که در تألیفات آنها موجود است.آثاری مثل؛ نفحات جامی، کشف المحجوب هجویری، مصباح الهدایه عزالدین محمود کاشانی و اوراد الاحباب باخرزی که متون مهم این طایفه است.
اما اگر ملامحمدطاهر ومیرلوحی در پی نقد منصفانه می‌بودند، می‌بایست این فوائد را مورد اعتنا قرار می‌داده ونقد می‌کردند.فوائدی همچون؛
1- وعظ‌ واجرای برنامه‌های سیر‌ و سلوکی.یکی از برنامه‌ها و فعالیت های صوفیان، موضوع‌ مجلس ‌‌گویی وسخنرانی بوده است.شخص گوینده درباره موضوعی، مطالبی را ازقرآن واحادیث وکلام بزرگان و دریافت‌های خود تلفیق می‌کرد وبرای حاضران بیان می‌کرد.ابوعلی ‌فارمدی(477ق) می‌گوید: “به علت جاذبه کلام ابی سعید ابی ‌الخیر(440 ق) مدرسه را ترک کرده وبه خانقاه آمدم”‌.161
2- کتابخانه ومطالعه.یکی ازضروریات خانقاه ها وجود کتاب وکتابخانه بوده، یاقوت حموی (متوفی 626 ق) درباره یکی از این کتابخانه‌ها می‌نویسد:”درخانقاه مرو دویست جلد کتاب وجود داشت و قیمت آنها بالغ بر دویست دینار می‌گردید، من آنها را مطالعه کردم و ازآنها بهره بردم”.162این اموری که ذکرشد می‌توان به عنوان استفاده های مفید ازخانقاه ذکر کرد،گرچه سماع ورقص ودیگر امور نیز بوده که عده‌ای می‌گفتند مسلک تصوف چیزی جز رقص نیست.163
3- همچنین به دلیل سکونت گروهی ازفقرا که منزل ومأوایی نداشتند، این بناها کم کم تبدیل به خانقاه شد.همانطور که هرکسی خانه ای دارد خانقاه نیز منزل فقرا بوده.درمصباح الهدایه اینطوربیان می‌کند که خانقاه باعث اتحاد مسکن بوده تا رقیب همدیگر باشند و نظرهریک قیدی باشد بردیگری تاپیوسته موردحفاظت همدیگر باشند و در اعمال واقوال همدیگرجهد مبذول دارند وبر عیوب وهفوات همدیگرتنبیه واعلام کنند.164
آنچه اشاره شد فی الجمله اموری بودکه برای خانقاه ذکرکرده اند اما ملامحمّدطاهرقمی ومیرلوحی بدون هیچ گونه ذکری از این دلائل گرایش به ساخت خانقاه، چشم برهمه این امور بسته وبالجمله این امور را نفی کرده‌اند.وحتی کلامی ازبزرگان این طایفه که دردلیل وفلسفه کارهایشان ذکرکرده‌اند، متذکرنشده که خود ضعف تألیفات ونظرات رامی‌رساند.
7-1-2.ترک واجبات ومستحبات
7-1-2-1.ترک نماز.ملامحمّدطاهراز اکابر علما و محدثین وفقهای شیعه نقل می‌کند که علامت تابعین حلاج، ترک نماز و ادعای تسخیر جن است.وی می‌گوید جامی درنفحات درباب محمّد معشوق که درزمان خودش پیرخراسان بوده وهمینطورخواجه عین القضاه دربعضی ازرسائل خود گفته که محمّد بن معشوق نماز نمی‌خوانده.165
7-1-2-2.ترک حج.محمّدطاهر می‌گوید جامی درنفحات ازشیخ الاسلام که ازسنیان و پیران این طایفه است، نقل کرده که گفته من کسی رامی‌شناسم که به مکه درموسم حج، رفت به زیارت پیرخود ابوالحسن وحج انجام نداد.محمّدطاهر می‌گوید اعتقاد به زیارت پیرنحس نجس خود را برحج مقدم داشته و زیارت پیررا آمیخته به حج نمی‌کنند.می‌گوید مولوی در مثنوی آورده که بایزید به هرشهری که می‌رفت درطلب اولیا بوده تا اینکه به شام رسید درآن جا پیر کوری بودکه به زیارت او رفت:
گفـــت عــزم تو کــجا اى بــایـزید رخـت غُربــت را کـجا خواهى کشید166
گـــفت قصــد کعــبه دارم از پـــگه گفــت هین با خــود چـه دارى زادِ رَه‏
گفت طــوفى کــن بـه گردم هفت بار وین نــکوتر از طــواف حــج شــمار
و آن درمـــها پیـــش من نه‏اى جـواد دان کــه حـج کردى و حاصل شد مراد
عمــره کردى عــمر بــاقى یــافــتى صــاف گــشتى بـر صــفا بشــــتافتى‏
حــق آن حقى که جانــت دیده است کــه مــرا بر بیــت خـود بگزیده است‏
کعـبه هر چنـدى که خانه‏ى بر اوست خلـــقت مــن نــیز خانـه‏ى سر اوست‏
تا بــکرد آن کــعبه را در وى نـرفت و انــدر این خــانه بـجز آن حى نرفت‏
چــون مــرا دیــدى خدا را دیـده‏اى گرد کعـــبه‏ى صـــدق بر گـــردیده‏اى‏
خدمـــت من طاعت و حمد خداست تـــا نپندارى کــه حـق از من جداست‏
چشـم نیکو بــاز کــن در مـــن نگر تا ببـینى نـــور حـــق انــــدر بـــشر
بایــزید آن نکتـه‏ها را هـوش داشـت هـمچو زرین حلقه‏اش در گوش داشت‏
آمــد از وى بــایزید انـدر مـــزیــد منــتهى در مــنتــها آخـــر رســــید
وی بیان می‌کند که دربین پیروان اهل بیت کسی را نمی‌یابید که مردم رابه طواف خود امرکرده باشند، که ازکارهای این طایفه است.
7-1-2-3.ترک ازدواج.ملامحمّدطاهرقمی دراین باره می‌گوید: تابعان حلاج وبایزید با وجود احادیث بسیارکه دربیان فضیلت نکاح ومذمت ترک نکاح واقع است، عزبی راکمال می‌دانند ونکاح را ازامور دنیوی می‌شمارند واظهار بی رغبتی می‌کنند.167ملامحمّدطاهراز تذکره الاولیا داستانی ازترک سنت ازدواج توسط این طایفه اینطور بیان می‌کند: “دربصره مردی توانگرمُرد ومال بسیاری به جا گذاشت.وی دختری زیبا داشت که به نزد ثابت ثباتی رفت وگفت ای خواجه به مالک دینار بگوکه مرا به عقد نکاح خویش در آورد تا درصحبت او روی به عبادت آورم.ثابت وقتی به مالک گفت، او جواب داد که من دنیا راسه طلاقه داده‌ام و زن نیز از دنیاست ومطلقه ثلاثه را نتوان نکاح کرد”.168
7-1-2-4.ترک‌بوی‌خوش.محمّدطاهرترک‌بوی‌خوش‌ازطرف صوفیه را نیزمذمت کرده و فضیلت استفاده از بوی خوش می‌‌گوید: “برای استعمال بوی خوش احادیث بسیاری نقل شده ازجمله حدیث امام رضا (علیه‌السلام) که می‌فرماید: دو‌ رکعت نماز همراه با بوی خوش افضل ازهفتاد رکعت نماز بدون بوی خوش است”.169
7-1-3.ترک حیوانی
ملامحمّدطاهر در رساله کشف‌الاسراربه این مورد اشاره کرده وگفته که این قوم ترک حیوانی را درعرض40روز، از اسباب وصول به حقیقت می‌دانند.170وی درباره استفاده ازگوشت که در روایات به عنوان سید الطعام نام برده شده، روایتی نقل می‌کندکه می‌فرماید: هرکس چهل روزگوشت نخورد خلقش بد می‌شود و باعث خبط دماغ می‌شود.
7-1-4.پیر
ملامحمّدطاهردرکتاب رجم‌الشیاطین به این مسأله پیر اشاره دارد ومی‌گوید: “تابعان حلاج و بایزید به گمان خود، دیوانگان وسفیهان راعزیز ومحترم می‌دارند بلکه ایشان را قطب و ولیّ می‌خوانند:
درصومعه جمعی که دوبیتی خوانند ازمــعرفت دیــن خداعــریاننــد
آن راکـــه جنــون جلی باشدگاهی این طایفه اش قطب وولی خوانند”171
آنچه که دربین صوفیه رواج داشته وبسیار مورد اهمیت بوده، مسأله پیر و ولی است که درسایه و به دستگیری او است که ره تاریک وپر پیچ وخم سلوک طی می‌شود.ملامحمّدطاهرمی‌گوید: “چرا شما امامان خود را گذاشته وبر دشمنان دین به دریوزه میروید؟ مگر امامان خود را نشناخته‌اید؟ هیچ پیمبری و هیچ امامی مثل پیغمر وامامان شما نبوده اند.
کــتاب فضل تورا آب بحر کافی نیست که تــرکنی سر انگشت و صفحه بشماری
ازرسول اکرم (صلی الله علیه وآله) روایت شده که فرمود: من درمیان شما دوچیز بزرگ می‌گذارم اگر پیرو آن باشید هرگز گمراه نمی‌شود که قرآن و عترت من است.و همچنین فرمود مَثَل اهل بیت من، مَثَل کشتی نوح است که هرکه درآن کشتی نشست نجات می‌یابد وهرکس مخالفت ورزید غرق می‌شود.ازاین دو روایت معلوم می‌شود که هرکس طریقی اختی
ارکند غیرازطریق ائمه معصومین (علیهم السلام) در بیابان ضلالت گمراهی و در دریای شقاوت هلاک خواهد شد”.172
ملامحمّدطاهردرفایده دوم ازکتاب حکمه العارفین براین نکته ودرموارد دیگر، تاکید تام دارد که معارف را باید ازمنبع آن که ائمه(علیهم‌السلام) باشند اخذ کرد.وی می‌گوید: “روایات متواتره‌ای از فریقین وجود دارد که دلالت بر‌وجوب‌اخذ ازکتاب وعترت طاهره دراصول وفروع دین دارد”.173ازجمله این روایت که وی ازتفسیر ثعلبی نقل می‌کند: “فی التفسیرالثعلبی بسنده عن عطیه العوفی عن ابی سعید الخُدری قال سمعت ابا سعیدالخدری قال سمعت رسول الله (صلی‌الله‌علیه وآله) یقول: ایها الناس انی قدترکت فیکم الثقلین خلیفتین ان اخذتم بهما لن تضلوا بعدی احدهمااکبر من الآخر کتاب الله حبل ممدود من السما الی الارض وعترتی اهل بیتی ألاوانهما لن یفترقا حتی یرداعلی الحوض”.174
7-1-5.خواندن شعرعاشقانه
ازدیگرمواردی که ملامحمّدطاهربه عنوان بدعت ذکرمی‌کند، خواندن شعرهای عاشقانه درخانقاه و مسجداست.وی می‌گویدصوفیان مانندمغنیان غنا می‌کنندواین کار راطاعت می‌نامند.ملامحمّد طاهراز قول فقها

دیدگاهتان را بنویسید